Opis wzoru Przedmiotem wzoru u?ytkowego jest uszczelnienie kuli zaworu kulowego stosowane w zaworach kulowych znajduj?cych zastosowanie w instalacjach transportuj?cych ciecze lub gazy, przy ci?nieniu wy?szym lub ni?szym od ci?nienia atmosferycznego. Znane jest uszczelnienie kuli zaworu kulowego zawieraj?ce pier?cie? zaci?ni?ty mi?dzy korpusem zaworu, a kul? stanowi?cy ?o?e ?lizgowe dla kuli. Pier?cie? w tym uszczelnieniu wykonany jest z PTFE i zapobiega stykowi elementów wykonanych z metalu, którymi s? korpus zawora i kula, a tym samym zapobiega nadmiernemu zu?ywaniu si? materia?u, z którego wykonana jest kula. Znane s? zawory kulowe z kul? swobodn? i z kul? ujarzmion?, w których pier?cienie uszczelniaj?ce zaci?ni?te s? mi?dzy korpusem zaworu i kul?, przy czym pier?cienie uszczelniaj?ce w zaworach z kul? ujarzmion? s? dodatkowo dociskane do kuli przy pomocy np. spr??yn. Wad? materia?u uszczelniaj?cego, jakim jest PTFE jest ma?a odporno?? na pe?zanie co przejawia si? stopniowym spadkiem szczelno?ci zaworu. Parametry mechaniczne PTFE poprawia si? dodaj?c ró?ne wype?niacze. Z opisu wynalazku WO2011/033536 znane jest uszczelnienie kuli zaworu kulowego zawieraj?ce pier?cie? uszczelniaj?cy wykonany z tworzywa sztucznego stanowi?cy ?o?e ?lizgowe dla kuli oraz pier?cie? uszczelniaj?cy wykonany z gumy stanowi?cy uszczelnienie w?a?ciwe. Pier?cie? uszczelniaj?cy wykonany z gumy ma kszta?t ko?owy i jest osadzony w rowku wykonanym w pier?cieniu stanowi?cym ?o?e kuli. Zastosowanie materia?u, jakim jest guma ma wiele zalet. Mi?dzy innymi guma wykazuje zdolno?? do zachowania szczelno?ci nawet wtedy, gdy powierzchnia kuli ma jakie? nierówno?ci lub gdy sam pier?cie? uszczelniaj?cy z niej wykonany ma jakie? niewielkie uszkodzenia. Ponadto guma ?atwo poddaje si? ?ciskaniu, dlatego przy niskim ci?nieniu gwarantuje wysok? szczelno??. Z drugiej strony ko?owy przekrój pier?cienia stanowi?cego uszczelnienie w?a?ciwe wykonanego z gumy mo?e spowodowa? skr?cenie pier?cienia podczas otwierania i zamykania zaworu, czyli podczas ruchu kuli, a to z kolei mo?e doprowadzi? do nieszczelno?ci zaworu. Problem ten próbowano rozwi?za? poprzez zmian? przekroju poprzecznego pier?cienia stanowi?cego uszczelnienie w?a?ciwe na trójk?tny. Kolejne problemy pojawiaj? si? przy wzro?cie ci?nienia powy?ej 10 MPa. Przy tym ci?nieniu istnieje ryzyko wyrwania pier?cienia uszczelniaj?cego gumowego z gniazda, poniewa? w momencie otwierania zaworu w pocz?tkowej fazie wyst?puje przep?yw o charakterze turbulentnym z du?ym ryzykiem wyst?pienia podci?nienia w okolicach uszczelnienia. Ten problem próbowano wyeliminowa? równie? poprzez zmian? przekroju poprzecznego uszczelnienia stanowi?cego uszczelnienie w?a?ciwe na trójk?tny. Zmiana kszta?tu pier?cienia uszczelniaj?cego gumowego na inny ni? o przekroju ko?owym powoduje znacznie wi?ksze koszty produkcji zaworów. Uszczelnienia o przekroju ko?owym, typu O-ring charakteryzuj? si? wysokim stopniem normalizacji, s? ?atwe do zamontowania w gnie?dzie. Natomiast uszczelnienia o przekroju trójk?tnym musz? by? osadzone w gnie?dzie dzielonym lub musz? by? zabezpieczone przed wypadni?ciem dodatkowymi elementami. Guma jako uszczelnienie posiada jeszcze jedn? wad?, mianowicie ma wysoki wspó?czynnik tarcia. Dlatego te? w przypadku wysokich ci?nie? w zaworach kulowych nie stosuje si? pojedynczego uszczelnienia wykonanego tylko z gumy. Nie stosuje si? równie? pojedynczego uszczelnienia wykonanego tylko z tworzywa sztucznego. Zastosowanie jedynie tworzywa sztucznego wymaga?oby wykonania g?ównych elementów zaworu z wysok? dok?adno?ci?, co poci?ga za sob? podwy?szenie kosztów produkcji. Z opisu wynalazku MX20160012436A znane jest równie? uszczelnienie kuli zaworu kulowego sk?adaj?ce si? z pier?cienia wykonanego z tworzywa sztucznego stanowi?cego ?o?e ?lizgowe dla kuli oraz z uszczelnienia zasadniczego w postaci gumowego pier?cienia o przekroju zbli?onym do trójk?tnego. Trójk?tny profil uszczelnienia ma zaokr?glone wierzcho?ki, przy czym jeden wierzcho?ek styka si? z kul? zaworu, natomiast pozosta?a cz??? profilu tego pier?cienia umieszczona jest w gnie?dzie z tworzywa sztucznego o konstrukcji dzielonej. Celem wzoru u?ytkowego jest opracowanie takiego uszczelnienia kuli zaworu kulowego, które b?dzie mog?o by? stosowane w ruroci?gach przy ci?nieniu medium powy?ej 10 MPa z zachowaniem niskich kosztów produkcji. Uszczelnienie kuli zaworu kulowego wed?ug wzoru u?ytkowego osadzone w metalowym korpusie zaworu kulowego, zaci?ni?te pomi?dzy korpusem zaworu, a metalow? kul?, zawieraj?ce pier?cie? uszczelniaj?cy wykonany z tworzywa sztucznego stanowi?cy ?o?e ?lizgowe dla kuli b?d?cy jednocze?nie gniazdem dla pier?cienia uszczelniaj?cego elastomerowego stanowi?cego uszczelnienie w?a?ciwe, posiadaj?cy rowek, w który wci?ni?ty jest pier?cie? uszczelniaj?cy elastomerowy o przekroju ko?owym stanowi?cy uszczelnienie w?a?ciwe, charakteryzuje si? tym, ?e pier?cie? uszczelniaj?cy stanowi?cy ?o?e ?lizgowe dla kuli ma szczelin? zbie?n? usytuowan? pod k?tem w stosunku do pod?u?nej osi zaworu, znajduj?c? si? w rowku, w którym wci?ni?ty jest pier?cie? uszczelniaj?cy stanowi?cy uszczelnienie w?a?ciwe oraz ma próg usytuowany w kierunku promieniowym w stosunku do osi pod?u?nej zaworu kulowego. Przedmiot wzoru u?ytkowego zosta? przedstawiony na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój poprzeczny uszczelnienia kuli zaworu kulowego, fig. 2 przedstawia powi?kszony szczegó? A z przekroju poprzecznego uszczelnienia kuli zaworu kulowego. Uszczelnienie kuli zaworu kulowego osadzone w metalowym korpusie 3 zaworu kulowego jest zaci?ni?te pomi?dzy korpusem 3 zaworu, a metalow? kul? 6, zawiera pier?cie? 1 uszczelniaj?cy wykonany z tworzywa sztucznego stanowi?cy ?o?e ?lizgowe dla kuli 6 b?d?cy jednocze?nie gniazdem dla pier?cienia 2 uszczelniaj?cego elastomerowego stanowi?cego uszczelnienie w?a?ciwe. Pier?cie? 1 uszczelniaj?cy stanowi?cy ?o?e ?lizgowe dla kuli 6 posiada rowek, w który wci?ni?ty jest pier?cie? 2 uszczelniaj?cy elastomerowy o przekroju ko?owym typu O-ring stanowi?cy uszczelnienie w?a?ciwe oraz ma w tym rowku szczelin? zbie?n? 4 usytuowan? pod k?tem w stosunku do pod?u?nej osi zaworu. Ponadto pier?cie? 1 uszczelniaj?cy stanowi?cy ?o?e ?lizgowe dla kuli 6 ma próg 5 usytuowany w kierunku promieniowym w stosunku do osi pod?u?nej zaworu kulowego. Pier?cie? 2 uszczelniaj?cy o przekroju ko?owym stanowi?cy uszczelnienie w?a?ciwe styka si? z powierzchni? kuli 6. Wzrost ci?nienia przep?ywaj?cego medium powoduje zaciskanie uszczelnienia 2 typu O-ring w gnie?dzie, zabezpieczaj?c go przed obrotem podczas obrotowego ruchu kuli 6. Zjawisko samowspomagania tj. wzrostu zacisku wraz ze wzrostem ci?nienia przep?ywaj?cego medium jest realizowane przez zbie?ny kszta?t metalowego korpusu 3, w który wci?ni?ty jest pier?cie? 1 uszczelniaj?cy stanowi?cy ?o?e ?lizgowe dla kuli 6. Zbie?ny kszta?t metalowego gniazda 3 powoduje tym wi?ksze zaciskanie pier?cienia z tworzywa sztucznego 1 w kierunku promieniowym im mocniej jest on wciskany w kierunku osiowym. Szczelina zbie?na 4 usytuowana pod k?tem w stosunku do pod?u?nej osi zaworu gwarantuje mo?liwo?? odkszta?cania pier?cienia 1 uszczelniaj?cego stanowi?cego ?o?e ?lizgowe dla kuli 6 w miar? jego wciskania w metalowy korpus 3 zaworu, a tym samym zaciskanie pier?cienia 2 uszczelniaj?cego o przekroju ko?owym stanowi?cego uszczelnienie zasadnicze, umieszczonego w gnie?dzie pier?cienia 1 z tworzywa sztucznego. W ten sposób nast?puje wzrost si?y zacisku gumowego pier?cienia typu „O" w gnie?dzie wraz ze wzrostem si?y wzd?u?nej pochodz?cej od ci?nienia i nacisku kuli 6. Zalet? uszczelnienia kuli zaworu kulowego wed?ug wzoru u?ytkowego jest niewra?liwo?? uszczelnienia na kierunek dzia?ania ci?nienia. Dlatego mo?liwe jest zastosowanie tego uszczelnienia w zaworach kulowych be? wzgl?du na kierunek dzia?ania ci?nienia przep?ywaj?cego medium, a tak?e mo?liwo?? uszczelniania medium o ci?nieniu wy?szym oraz ni?szym od ci?nienia atmosferycznego, w tym w instalacjach pró?niowych. Pier?cie? 1 uszczelniaj?cy stanowi?cy ?o?e ?lizgowe dla kuli 6 jest wci?ni?ty w korpus 3 zaworu i zabezpieczony przed przesuwem poosiowym przez próg 5 usytuowany w kierunku promieniowym w stosunku do osi pod?u?nej zaworu w celu zmniejszenia ?rednicy. Pier?cie? 2 uszczelniaj?cy stanowi?cy uszczelnienie w?a?ciwe jest wci?ni?ty w rowek pier?cienia 1 stanowi?cego ?o?e ?lizgowe dla kuli i nie porusza si?. Konstrukcja gniazda na pier?cie? 2 uszczelniaj?cy typu O-ring zapewnia jego pewne osadzenie bez mo?liwo?ci wydmuchania dzi?ki temu, ?e pier?cie? 1 uszczelniaj?cy stanowi?cy ?o?e ?lizgowe dla kuli 6 posiada szczelin? zbie?n? 4, która zwi?ksza jego podatno?? na odkszta?cenie w momencie monta?u. Przed monta?em pier?cienia 1 uszczelniaj?cego stanowi?cego ?o?e ?lizgowe dla kuli 6 do korpusu 3 zaworu, gniazdo na pier?cie? 2 uszczelniaj?cy typu O-ring ma rozmiar umo?liwiaj?cy swobodne osadzenie w nim pier?cienia elastomerowego. Po wci?ni?ciu pier?cienia 1 uszczelniaj?cego stanowi?cego ?o?e ?lizgowe dla kuli 6 do ciasno pasowanego gniazda w korpusie 3 zaworu nast?puje ?ci?ni?cie pier?cienia 1 stanowi?cego ?o?e ?lizgowe dla kuli w taki sposób, ?e zw??a si? szczelina zbie?na 4 i tym samym gniazdo osadzenia uszczelnienia 2 elastomerowego typu O-ring równie? ulega zw??eniu uniemo?liwiaj?c jego wypadni?cie (wydmuchanie). PL PL