Uprawniony z patentu: Amsted—Siemag Kette Gmbh, Btftzdorf/Sieg (Republika Federalna Niemiec) Uchwyt o szybkim dzialaniu, zwlaszcza do mocowania narzedzi lub przedmiotów obrabianych w obrabiarkach Przedmiotem wynalazku jest uchwyt o szybkim dzialaniu, zwlaszcza do mocowania narzedzi lub przed¬ miotów obrabianych na obrabiarkach.Znany jest uchwyt z trzpieniem dociskowym opierajacym sie z jednej strony o element zaciskany, a z dru¬ giej o co najmniej jedna powierzchnie oporowa, przy czym wzdluzna os trzpienia w polozeniu poczatkowym przed zacisnieciem jest ustawiona ukosnie wzgledem kierunku zaciskania, a podczas zaciskania trzpien jest prze¬ suwany w polozenie równolegle do tego kierunku. Przesuwanie to odbywa sie najlepiej za pomoca elementu; obrotowego, tak zwanego zabieraka, którego os obrotu pokrywa sie z kierunkiem zaciskania. Trzpien dociskowy opiera sie przy tym jednym ze swych konców o zabierak, drugim zas - o obudowe, w której mieszcza sie trzpien i zabierak. Podczas przesuwania trzpien porusza sie po torze lukowym i osiaga polozenie równolegle po obrocie o najwyzej 180ó.' .Wskutek przesuniecia w polozenie równolegle zwieksza sie przymusowo, przy niezmiennej dlugosci trzpienia, odleglosc zabieraka od jego przeciwleglej powierzchni oparcia. Droga przesuniecia trzpienia ma taki ksztalt, ze zmiana odleglosci jest bardzo mala w stosunku do drogi zakreslanej przy obracaniu zabieraka kluczem, co daje w wyniku bardzo znaczne przelozenie umozliwiajace reczne wytwarzanie duzych sil zacisku, które gwarantuja pewne mocowanie obiektu, np. przedmiotu obrabianego. .Wada znanego uchwytu jest to, ze konieczne jest przylozenie duzego momentu obrotowego dla obrócenia zabieraka.Celem wynalazku jest opracowanie takiego uchwytu, w którym zabierak obraca sie pod wplywem stosun¬ kowo nieduzego momentu obrotowego. Cel wynalazku osiagnieto dzieki sprezynujacemu podparciu trzpienia dociskowego, które powoduje powolny wzrost sily mocujacej na poczatku zaciskania, umozliwiajacy latwe przezwyciezenie oporów tarcia spoczynkowego w urzadzeniu. Poniewaz podparcie sprezynujace umozliwia wytworzenie okreslonej sily zacisku, wiec do pewnego zamocowania wystarcza tu moment znacznie mniejszy, niz w znanych urzadzeniach. Do sprezynujacego podparcia trzpienia najlepiej jest uzywac sprezyn talerzowych.Ponadto, zwlaszcza w urzadzeniach o postaci srub zaciskowych lub o podobnym dzialaniu, stosuje sie trzpienie dociskowe zlozone z dwóch czesci przesuwnych teleskopowo, miedzy którymi mieszcza sie sprezyny talerzowe.W uchwytach o szybkim dzialaniu, majacych postac nakretek zaciskowych, korzystne^jest zastosowanie trzpienia jednoczesciowego ulozyskowanego w szeregu przesuwnych wzgledem siebie elementów, miedzy2 71029 którymi znajduja sJc sprezyny talerzowe. Zabierak moze byc umieszczony w obudowie badz tomimosrodcwo, badi tez wspólosiowo wzgledem osi obrotu obudowy. Przy ukladzie wspólosiowym otrzymuje sie najmniejsza srednice obudowy a zabierak daje sie sprzegac z obudowa w taki sposób, ze podczas swego obrotu obraca równiez obudowe. Zaleta tego rozwiazania jest, ze do uruchomienia urzadzenia wystarcza wtedy jeden klucz, wzglednie jedno przylozenie klucza. W stanie sprzegnietym obudowe o postaci nakretki lub sruby zaciskowej doprowadza sie przez obrót zabieraka w polozenie mocowania, w którym nastepnie, po odprzegnieciu obudowy, nastepuje zaciskanie w wyniku dalszego obracania zabieraka.Jako mechanizm sprzegajacy sluzy na przyklad sworzen zabieraka jednostronnie sciety ukosnie na jednym koncu, dociskany sprezyna i umieszczony w zabieraku prostopadle do jego osi obrotu. W stanie sprzegnietym Wchodzi on swym ukosnie scietym koncem w rowek obudowy. Po osiagnieciu polozenia mocowania sworzen ten wyprzega sie samoczynnie. Polega to na tym, ze podczas gdy mocowany przedmiot uniemozliwia dalszy obrót obudowy poza polozenie mocowania, sworzen zabieraka wskutek dalszego obrotu tego ostatniego wyslizguje sie z rowka obudowy pokonujac sile dociskajaca sprezyny.Mechanizm sprzegajacy wedlug wynalazku jest zaopatrzony poza tym w zabezpieczenie, którego wlaczenie zapobiega wyprzegnieciu sworznia zabieraka i przeniesieniu momentu skrecajacego na zabierak, co nastapiloby po wyprzegnieciu, wskutek przesuniecia trzpienia dociskowego. Jako zabezpieczenie sluzy np. pret osadzony w zabieraku przesuwnie i unieruchamiajacy po odpowiednim przesunieciu sworzen zabieraka w jego kazdorazo¬ wym polozeniu.Niezaleznie od uruchamiania recznego mozliwe jest równiez uruchomienie zabieraka hydrauliczne, pneuma¬ tyczne i/lub elektryczne. Moze to byc zarazem polaczone ze sterowaniem zdalnym, ponadto zas hydrauliczne, pneumatyczne i/lub elektryczne uruchamianie zabieraka pozwala na jednoczesne uruchamianie kilku uchwytów, dzieki czemu narzedzia lub przedmioty obrabiane mozna mocowac w bardzo krótkim czasie i w optymalnych warunkach, tj. calkowicie równomiernie. Zwlaszcza przy uruchamianiu hydraulicznym lub pneumatycznym zabieraka ruch zaciskania daje sie latwe sterowac metoda regulacji cisnienia lub przeplywu. W celu realizacji hydraulicznego lub pneumatycznego uruchamiania uchwytu kazdy zabierak jest sprzegniety z tlokiem obroto¬ wym lub tez uksztaltowany w postaci tloka obrotowego. Za pomoca tloka uzyskuje sie bez trudnosci obrót o 180° celem poruszania trzpienia dociskowego i dalszy obrót dla poruszenia obudowy do polozenia mocowania.Celowe jest ograniczenie ruchu tloka obrotowego za pomocazderzaków. - Uchwyt wedlug wynalazku ma szerokie mozliwosci zastosowania. Najczestsze jest zastosowanie w roli sruby lub nakretki zaciskowej do mocowania narzedzi w obrabiarkach. Urzadzenia wedlug wynalazku moga miec równiez postac wrzecion lub wkladek zaciskowych do imadel srubowych, ukladów zakleszczania suportów lub uchwytów szczekowych. Te ostatnie sluza z reguly do mocowania przedmiotów obrabianych i maja co najmniej jedna ruchoma szczeke. Najlepiej, gdy szczeka ta, podobnie jak inne szczeki zaciskowe, daje sie dociskac w obu kierunkach.przesuwu, tj. do przodu i tylu.Wedlug wynalazku obudowa jest wykonana w tym celu z szeregu czesci w taki sposób, ze jej czesc stykaja¬ ca sie z trzpieniem dociskowym, która bedziemy dalej nazywac elementem dociskowym, jest umieszczona w po¬ zostalej czesci obudowy, dalej nazywanej tuleja dociskowa, nieobracalnie lecz przesuwnie w kierunku osiowym, tuleja dociskowa obejmuje element dociskowy i zabierak odpowiednimi kolnierzami z luzem wystarczajacym dla umozliwienia ruchu trzpienia dociskowego, a element dociskowy i zabierak opieraja sie odwróconymi od siebie . stronami o stale powierzchnie oporowe, równiez z luzem wystarczajacym do umozliwienia ruchu trzpienia docis¬ kowego.Powierzchnie oporowe dla zabieraka i elementu dociskowego wykonane sa w uchwycie szczekowym lub w ramie obrabiarki. Moze to byc równiez uchwyt tokarski, w którym kazda szczeka jest osadzona za posred¬ nictwem odpowiedniego gwintu wewnetrznego na gwincie zewnetrznym tulei dociskowej. Szczeka zaciskowa pod dzialaniem sprezyny porusza sie pod wplywem dzialania tulei dociskowej zaleznie od kierunku obsotu zabieraka w jedna lub druga strone równolegle do osi tulei dociskowej, az do zetkniecia sie z przedmiotem obrabianym. Przy dalszym obrocie zabieraka tuleja ta porusza sie w kierunku przeciwnym do kierunku uprzed¬ niego ruchu szczeki, o ile ma jeszcze swobode ruchu w tym kierunku. Dzieje sie tak dopóty, dopóki nie zetknie sie ona jednym kolnierzem z elementem dociskowym i nie docisnie zabieraka za posrednictwem elementu docis¬ kowego i trzpienia dociskowego do powierzchni oporowej, lub tez nie zetknie sie z zabierakiem swym drugim kolnierzem i nie docisnie do tej powierzchni elementu dociskowego za posrednictwem zabieraka i trzpienia dociskowego. Po wyprzegnieciu tulei dociskowej i dalszym obróceniu zabieraka nastepuje zaciskanie wskutek przesuniecia trzpienia dociskowego. Wobec faktu, ze opór tarcia gwintu miedzy tuleja dociskowa i szczeka zaciskowa jest wiekszy od tarcia na trzpieniu dociskowym, dalszy obrót zabieraka po wyprzegnieciu moze przy wystarczajacym napieciu wstepnym szczeki miec równiez kierunek przeciwny w stosunku do poprzedniego obrotu, obrót zas zabieraka wzgledem elementu dociskowego moze byc ograniczony zderzakami, umozliwiaja-3 71029 cymi po wyprzegnieciu, przesuniecie trzpienia dociskowego tylko jeden kierunek obrotu. Poza tym ruchoma szczeka zaciskowa wspólpracuje z innymi szczekami, dajacymi sie poruszac w podobny sposób, lub tez zjedna szczeka stala, przytwierdzona na przyklad do ramy tworzacej powierzchnie oporowe dla zabieraka i elementu dociskowego.Przedmiot wynalazku przedstawiono w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia srube zaciskowa wedlug wynalazku w przekroju podluznym; fig. 2- inna odmiane sruby zaciskowej w-sdl ;.:y ig. 1; fig, 3- nakretke zaciskowa wedlug wynalazku w przekroju podluznym; fig. 4 - element zaciskowy ze szczekami mocujacymi wedlug wynalazku w przekroju podluznym; fig. 5 - inny jeszcze uchwyt o szybkim dzia¬ laniu wedlug wynalazku, w przekroju podluznym; fig. 6- przekrój wzdluz VI-VI z fig. 5; fig. 7 - przekrój wzdluz VII-VH z fig. 5; fig. 8 - odmiane urzadzenia z fig. 6 do 7 w przekroju podluznym; fig. 9 - srube docis¬ kowa wedlug wynalazku w przekroju podluznym wedlug IX-IX z fig. 10; fig. 10- przekrój wzdluz X-X z fig. 9; fig. 11- srube naciagowa wedlug wynalazku w przekroju podluznym; fig. 12 - przekrój sruby z fig. 11 podobny do przekroju z fig. 10.Sruba zaciskowa przedstawiona na fig. 1 sklada sie zasadniczo z cylindrycznej obudowy 6 i wkreconego w nia trzonka gwintowego 7 zabezpieczonego przed obrotem wkretem 8. W trzonku 7 znajduje sie przesuwny osiowo trzpien 9, majacy na koncu wystajacym z trzonka 7 stopke 11, na drugim zas koncu, wchodzacym do obudowy 6 — kolnierz 12. Miedzy tym ostatnim i lezaca naprzeciw niego powierzchnia trzonka 7 znajduje sie stosunkowo miekka sprezyna talerzowa 13, która wstanie odciazonym ciagnie stopke 11 za posrednictwem trzpienia 9 w kierunku trzonka 7. Trzpien 9 jest wspólosiowy z obudowa 6, natomiast naprzeciw trzonka 7 umieszczony jest mimosrodowo w obudowie 6 obrotowy zabierak 27. Miesci sie on w wyjeciu 26 obudowy 6 i opiera o nia za posrednictwem osiowego lozyska waleczkowego 31. Ponadto zabierak ma w srodku otwór szesciokatny 32, w który podczas pracy wklada sie odpowiedni klucz do jego obracania. Miedzy zabierakiem 27 i kolnierzem 12 trzpienia 9 znajduje sie trzpien dociskowy zlozony z teleskopowo prowadzonych w sobie czesci 15 i 19, majacy kuliste konce 18 i 25 wchodzace W kuliste wglebienia w zabieraku 27 i kolnierzu 12. W przedsta¬ wionym polozeniu wyjsciowym trzpien dociskowy, sprezynujacy wskutek dzialania sprezyn talerzowych 1A umieszczonych miedzy czesciami 15 i 19 i ustawiony swa osia ukosnie wzgledem podluznej osi obudowy 6 i trzpienia 9, opiera sie o zabierak 27 i kolnierz 12. To ukosne polozenie jest przy tym okreslone przez odleglos- ci: osi obrotu 28 zabieraka od osi 10 obudowy, oraz srodka 29 lozyska kulowego w zabieraku od osi zabieraka 28.Celem zamocowania narzedzia w obrabiarce wkreca sie najpierw obudowe 6 z trzonkiem 7, recznie lub za pomoca klucza wlozonego w otwór 34, do suportu obrabiarki az do zetkniecia sie stopki 11 trzpienia 9 z narze¬ dziem. Nastepnie przez obracanie zabieraka 27 doprowadza sie trzpien dociskowy po lukowej drodze z poloze¬ nia ukosnego do polozenia równoleglego do podluznej osi obudowy 6 i trzpienia 9. Ruch obrotowy zabieraka 27 jest ograniczony do kata 180°, liczonego od przedstawionego polozenia poczatkowego, za pomoca wkreta 33 wchodzacego w odpowiedni rowek. Trzpien dociskowy wykazuje wprawdzie przy tym obracaniu dazenie do zachowania swej dlugosci i do zmiany odleglosci zabieraka 27 od kolnierza 12, lecz przeciwstawiaja sie temu: zjednej strony zamocowanie obudowy 6 w suporcie, z drugiej zas strony narzedzie. Wskutek tego dlugosc trzpienia zmniejsza sie wbrew dzialaniu sprezyn 24 i odpowiednio do scisniecia sprezyn 24, powstaje na stopce 11 duza sila nacisku, wystarczajaca do zamocowania narzedzia.Na fig. 2 sama obudowa 6 ma gwint zewnetrzny 35, którym wkreca sie ja w suport obrabiarki. Dzieki temu trzonek gwintowy 7 mozna zredukowac do tulei gwintowej 22, której zadaniem jest jedynie prowadzenie skróco¬ nego trzpienia 17, tworzacego zarazem powierzchnie oporowa dla narzedzia od strony uchwytu i oparcie dla trzpienia dociskowego, jak równiez wspólpracujacego za posrednictwem pierscienia Seegera 16 ze sprezyna 13.Uchwyt o szybkim dzialaniu przedstawiony na fig. 3 rózni sie od opisanych poprzednio tym, ze ma postac nakretki mocujacej, a nie sruby. Zamiast wieloczesciowego trzpienia dociskowego wystepuje tu w podobnej jak poprzednio obudowie 6 trzpien jednoczesciowy 23, opierajacy sie jednym koncem o zabierak 27, drugim zas i element dociskowy zlozony z dwóch teleskopowo prowadzonych w sobie czesci 36 i 37 i lezacych miedzy nimi sprezyn talerzowych 24, które zapewniaja temu elementowi podatnosc. Element 36, 37 daje sie przesuwac w obudowie 6 i moze np. wystawac swymi trzema wystepami, rozstawionymi w równych odleglosciach na okregu, przez odpowiednie otwory w pierscieniu 39 wkreconym w obudowe i majacym gwint zewnetrzny i wew¬ netrzny, zabezpieczonym wkretem 41 przeed obrotem. Za posrednictwem wystepów element dociskowy laczy sie z wystajaca z obudowy tarcza dociskowa, prowadzona w obudowie 6 i na kolnierzu pierscienia 39.Przy rozwiazaniu z fig. 3 obudowe 6 nakreca sie na przyklad pierscieniem 39, podobnie jak nakretka koronowa lub kryta, na trzpien gwintowy wystajacy z plyty uchwytu, az do zetkniecia sie tarczy 38 z ta plyta.Przy takim samym skosnym polozeniu wyjsciowym trzpienia 23, jak w srubach mocujacych wedlug fig. 1 i 2, zaciskanie trzpienia gwintowego nastepuje wskutek obrotu zabieraka 27 i przesuniecia trzpienia 23 w polozenie4 71029 równolegle. Element dociskowy 36, 37 zostaje przy tym scisniety wskutek stalej dlugosci trzpienia 23 i swej wlasnej sprezystosci, przy czym opiera sie za posrednictwem swych wystepów i tarczy 38 o plyte uchwytu.Wskutek tego na trzpien gwintowy wystajacy z plyty wywieranajest za posrednictwem trzpienia 23, obudowy 6 i pierscienia 39 sila, odpowiadajaca sile sciskajacej element 36, 37.Podobna w zasadzie budowe jak nakretka zaciskowa z fig. 3 ma równiez uchwyt wedlug fig. 4, sluzacy do mocowania za pomoca szczek 43 przedmiotu obrabianego 44. Znajduje tu zastosowanie taki sam zabierak 27 i jednoczesciowy trzpien dociskowy 23, lecz zabierak jest ulozyskowany obrotowo w specjalnej tulei prowadza¬ cej 45 i tulei lozyskowej 46. Do osadzenia trzpienia 23 sluzy tu równiez element dociskowy zlozony z telesko¬ powo prowadzonych czesci 36, 37. Dodatkowo przewidziano jeszcze wrzeciono 47 do poruszania szczeki 43, które jest osadzone w jednym koncu w plytce lozyskowej 48, w drugim zas- w tulei prowadzacej 45 w sposób zabezpieczajacy przed obrotem, lecz umozliwiajacy przesuw osiowy. Element dociskowy dziala swa czescia 36 przez sprezyny 24 na wrzeciono 47 i wspólpracuje za posrednictwem swej czesci 37 z tuleja prowadzaca 45.Przy mocowaniu przedmiotu 44 obraca sie najpierw wraz z tuleja 45 wrzeciono 47. Odbywa sie to za pomoca klucza nasadzanego na wolny koniec tulei 45, majacy na zewnatrz ksztalt szesciokatny. Wskutek dziala¬ nia odpowiedniego gwintu, laczacego szczeke 43 z wrzecionem 47, szczeka ta przesuwa sie w wyniku obrotu wrzeciona ku przedmiotowi 44 i zaciska go wstepnie. Pelne zacisniecie nastepuje wskutek obrotu zabieraka 27 i przesuniecia trzpienia 23 z polozenia ukosnego w równolegle. Zabierak nie poddaje sie przy tym ruchowi trzpienia dociskowego, tak ze ustapic musi element 36, 37. Niezbedna sile dociskajaca szczeke 43 uzyskuje sie za posrednictwem wrzeciona 47 w wyniku scisniecia sprezyn 24.Za pomoca uchwytu o szybkim dzialaniu z fig. 5 mocuje sie za posrednictwem szczeki 101 przemiot 102.Do urzadzenia nalezy obrotowa obudowa cylindryczna 105 z gwintem zewnetrznym 104. Ma ona dwa lezace w osi obrotu slepe otwory 106 i 107 o róznej glebokosci. W otworze glebszym 106 osadzony jest obrotowo wspólosiowy zabierak 108. Koniec 109 jego czesci, wystajacej z otworu 106, jest czworo- lub szesciokatny, a czesc sasiadujaca z tym ostatnim jest urozyskowana obrotowo w lozysku slizgowym 110, które jest osadzone w obudowie 103 obejmujacej urzadzenie. Odsadzeniem 111 zabierak 108 opiera sie z jednej strony o lozysko 110, z drugiej — o odsadzenie 112 otworu 106. W czesci zabieraka 108, wchodzacej do otworu 106, znajduje sie wyjecie 113, do którego wchodzi trzpien dociskowy 116, podobny do trzpieni z fig. 1 i 2, i opiera sie swym pólkulistym koncem o wglebienie 117 umieszczone mimosrodowp wzgledem osi obrotu zabieraka 108. Drugim pólkulistym koncem opiera sie trzpien 116 we wglebieniu 119, polozonym równiez mimosrodowo wzgledem osi obrotu zabieraka w dnie 118 otworu 106. Trzpien 116 zajmuje w przedstawionym swobodnym polozeniu urzadzenia pozycje ukosna, przecinajaca os obrotu zabieraka. Ruch obrotowy tego ostatniego ogranicza zderzak 123 umieszczony w otworze 106, wspólpracujacym rowkiem wykonanym w czesci obwodu zabieraka.Obudowa 105 opiera sie sprezyscie swym koncem, odwróconym od zabieraka 108, o czop lozyskowy 126 ulozyskowany obrotowo w kadlubie 103. W czesci zabieraka 108 wchodzacej do otworu 106, wykonany jest otwór 137 prostopadly do jej osi obrotu. W otworze tym znajduje sie trzpien zabieraka 134 jednostronnie sciety skosnie na jednym koncu, dociskany na przyklad sprezynami talerzowymi 133 i wchodzacy scietym koncem do osiowego rowka 135 w obudowie 105. Sprezyny 133 umieszczone sa miedzy trzpieniem 134 i nakretka 136 wkrecona w otwór 137. Wkrecenie nakretki glebiej w otwór zwieksza napiecie wstepne sprezyn 133 i sile dzialajaca na trzpien 134.Ponadto, zabierak ma otwór osiowy, w którym znajduje sie pret unieruchamiajacy 141 dociskany sprezyna 138, prowadzony w tulei 139 i rowku nastawczym 140. Pret ten, wchodzac w rowek 142, unieruchamia jak pokazano na fig. 5 trzpien 134, który jest zabezpieczony przed obrotem za pomoca kolka 143 (fig. 6). Przy obrocie zabieraka 108 obracana jest równiez za posrednictwem trzpienia 134 obudowa 105, a szczeka 101, osadzona na niej za pomoca odpowiedniego gwintu wewnetrznego, przesuwa sie ku mocowanemu przedmiotowi 102. Po osiagnieciu okreslonego nacisku wstepnego, dajacego sie ustawiac za pomoca sprezyn 133 i nakretki 136, trzpien 134 przy dalszym obrocie zabieraka cofa sie do swego otworu w zabieraku. Jednoczesnie konczy sie ruch obrotowy obudowy 105, a trzpien dociskowy 116 przesuwa sie z polozenia ukosnego do równoleglego, wskutek czego obudowa 105 i za jej posrednictwem szczeka 101 doznaja przesuniecia ku przedmiotowi 102, który zostaje ostatecznie zacisniety. Gdy chcemy pracowac bez zastosowania przelozenia momentu dzialajacego na zabieraku przez i pien 116, to trzpien 134 unieruchamia sie za pomoca preta 141 w polozeniu pokazanym na fig. 5. Przenoszenie wspomnianego momentu nastepuje podczas jego obrotu w prawo. Przy ruchu jego w lewo zderzak 123 obraca bez poslizgu obudowe 105.Podczas, gdy urzadzenie przedstawione na fig. 5 do 7 moze zaciskac tylko w jednym kierunku, to szczeka 201 z fig. 8 moze mocowac przedmiot 202 zaleznie od wyboru od strony wewnetrznej lub zewnetrznej, to jest w dwóch kierunkach. Budowa urzadzenia jest podobna, z tym, ze do tego celu przewidziano zamiast obudowy 105 i trzpienia 126 cylindryczna tuleje dociskowa 205 z lewym gwintem zewnetrznym 204 i stopniowanym5 71029 otworem 206, element dociskowy 248 i tuleje lozyskowa 249. Ponadto zderzak 123 zabieraka tworzy tu odpo¬ wiednie wyjecie na czolowej stronie elementu 248. Ten ostatni jest odsadzony w czesci 254, ajego koniec o mniejszej srednicy jest ulozyskowany w tulei 249 w sposób umozliwiajacy przesuwanie osiowe. Tuleja docisko¬ wa 205 obejmuje z jednej strony zabierak swym kolnierzem 255, z drugiej zas wchodzi wkreconym pierscieniem 252 miedzy odsadzenie 254 elementu 248, równiez przesuwnego osiowo, lecz zabezpieczonego przed obrotem w tulei 205 za pomoca rowka i wpustu 247, oraz kolnierz tulei 249. Miedzy pierscieniem 252 tulei 205 i kolnie¬ rzem 251 tulei 249 znajduja sie sprezyny talerzowe 253, które przy odprezonym stanie urzadzenia dociskaja tuleje 205 pierscieniem 252 do odsadzenia 254 elementu 248. Wskutek tego dociskany jest ten ostatni do trzpienia dociskowego, osadzonego w elemencie 248 w sposób podobny jak w urzadzeniu wedlug fig. 5 do 7, za posrednictwem zas tego trzpienia - równiez zabierak do swego lozyska w obejmie.W przypadku pierscieniowego przedmiotu 202 i odpowiedniego ustawienia szczeki 201 porusza sie ona podczas obrotu zabieraka w prawo wedlug fig. 8, po promieniu pierscienia ku jego wewnetrznej powierzchni, podczas gdy tuleja 205 opiera sie za posrednictwem trzpienia dociskowego o zabierak, który w tym kierunku stanowi oparcie niepodatne. Az do osiagniecia zacisku wstepnego, okreslonego przez sprezynowanie trzpienia zabieraka, tuleja 205 jest sprzegnieta z zabierakiem za posrednictwem jego czesci wchodzacej w kolnierz 255 i obraca sie wraz z nim. Po osiagnieciu zacisku wstepnego trzpien zabieraka wysuwa sie swa skosna powierzchnia z odpowiedniego toworu w kolnierzu 255 i ostateczne zacisniecie przedmiotu 202 nastepuje przy dalszym objro- cie zabieraka w tym samym kierunku wskutek przesuniecia trzpienia dociskowego z jego polozenia skosnego w równolegle.Jezeli pierscieniowy przedmiot 202 ma byc zamocowany od zewnatrz, to zabierak obraca sie w lewo, a szczeka 201 porusza sie po promieniu pierscienia ku jego powierzchni zewnetrznej/Po zetknieciu sie szczeki 201 z pierscieniem tuleja 205 porusza sie — przy dalszym obrocie zabieraka w te sama strone — w kierunku oznaczonym ,3" wbrew sile sprezyn'253. Tuleja 205 styk;? sie przy tym swym kolnierzem 255 z odsadzeniem 256 zabieraka i przyciska ten ostatni wraz z trzpieniem dociskowym i elementem 248 do tulei 249. Po zetknieciu sie elementu 248 z tuleja 249 zabierak mozna cofnac dzieki temu, ze tarcie trzpienia dociskowego jest mniejsze od tarcia gwintu tulei 205, oraz wobec wystarczajacego zacisku wstepnego szczeki 201, a trzpien zabieraka wyslizguje sie z kolnierza 255 bez ubytku zacisku wstepnego szczeki. Przy dalszym obrocie zabieraka nastepuje wskutek przesuniecia trzpienia dociskowego ostateczne zamocowanie. Dla zluzowania szczeki 201 zabierak laczy sie ponownie z tuleja 205 i za pomoca preta unieruchamiajacego uniemozliwia sie rozprzegniecie podczas naste¬ pujacego po tym obrotu zabieraka, który odbywa sie w tym samym kierunku, jak przy ostatecznym zaciskaniu.Rozumie sie, ze kierunek obrotu zabieraka nie jest zwiazany z przedstawionym przykladem rozwiazania i moze byc obrany dowolnie, jak równiez, ze do mocowania przedmiotu 202 niezbedna jest oprócz kazdej ze szczek jeszcze co najmniej jedna odpowiednia powierzchnia oporowa.Na fig. 9 oznaczono przez 301 obudowe podobna do obudowy 6 z fig. 2, majaca ponadto podobne: trzpien dociskowy i zabierak. W odróznieniu na fig. 2 trzpien dociskowy opiera sie tu koncem odwróconym od zabieraka mimosrodowo wzgledem osi tegoz w elemencie dociskowym 306, który po stronie odwróconej od zabieraka jest odsadzony i zmopatrzony w czop 308 do zamocowania stopki 307. Ta ostatnia obejmuje zarazem pierscieniowo czop 308 i odsadzenie 309 elementu 306 z kolnierzem. Do zamocowania stopki 307 na czopie 308 sluzy wpuszczony w ten ostatni pierscien Seegera 312, tak, ze stopka 307 jest polaczona obrotowo z elementem 3Ó6, Miedzy kolnierzem stopki i lezaca naprzeciw pierscieniowa powierzchnia elementu 306 istnieje stosunkowo szeroki rowek pierscieniowy, w którym znajduje sie szereg ulozonych za soba sprezyn talerzowych 311, i w który wchodzi pierscien Seegera 310 wpuszczony w obudowe 301. Rowek ten jest takiej szerokosci, ze element 306 i stopka moga poruszac sie wewnatrz obudowy 301 w kierunku osiowym wbrew dzialaniu sily sprezyn 311. Jednoczesnie kolek 313 uniemozliwia obrót elementu 306 wzgledem obudowy 301. Wyjede obwodowe w zabieraku, rozciagajace sie w obszarze kata 180° i sworzeri 315 wystajacy z obudowy 301 do tego wyjecia ograniczaja ruch obrotowy zabieraka wzgledem obudowy 301 jak na fig. 5 i 8 do 180° i wyznaczaja polozenie poczatkowe i koncowe trzpienia dociskowego w obudowie 301. Podobnie jak na fig. 5 i 8 zabierak ma trzpien do sprzegania i rozprzegania z obudowa 301. Zabierak jest poruszany przez tlok obrotowy 320, znajdu¬ jacy sie w kadlubie 305, który jest przykrecony do tulei 304 i zabezpieczony sruba 330 przed odkreceniem.Tuleja 304 jest ze swej strony przykrecona do obudowy 301.Tlok 320 jest osadzony na stale na walku laczacym 331 zaopatrzonym w czop na zewnatrz szesciokatny, który wchodzi w dopasowane don wyjecie w czopie zabieraka, wystajacym przez otwór w koncu obudowy 301 do kadluba 305. Powstaje w ten sposób polaczenie ruchowe tloka 320 z zabierakiem, umozliwiajace dowolne zmiany ich wzajemnej odleglosci, ograniczonej sruba 332. Sruba ta przechodzi przez wspólosiowy otwór przelo¬ towy w walku 331 i jest wkrecona w zabierak; uniemozliwia ona wyslizgniecie sie walka 331 z zabieraka. Ka¬ dlub 305 ma w czesci odwróconej od zabieraka 302 i tulei 304 pokrywe 333 ulatwiajaca montaz tloka 3206 71029 i jego wykonanie.. Tlok ten ma w przekroju wedlug fig. 10 ksztalt pierscienia z wystepem rozciagajacym sie w kierun\.u promieniowym na zewnatrz ku sciance kadluba 305 i slizgajacym sie szczelnie po niej, podczas gdy kadlub ten ma ksztalt pierscienia z wystepem 321 wystajacym promieniowo do wewnatrz ku powierzchni tloka 320 i slizgajacym sie szczelnie po niej. Z obu stron wystepu 321, który sluzy zarazem jako zderzak ograniczajacy ruch obrotowy tloka, a celem dalszego uproszczenia wykonania kadluba 305 stanowi oddzielny element przykrecony do tego kadluba i zabezpieczony wpustem, znajduja sie wyloty przewodów 334 i 335.Przy mocowaniu narzedzia doprowadza sie w polozeniu wyjsciowym, przedstawionym na fig. 9 i 10, po¬ wietrze lub olej pod cisnieniem przez przewód 334 i otwiera sie przewód 335 azeby tlokowi nie przeciwstawial sie opór medium gromadzacego sie przed nim w kierunku ruchu. Pod wplywem cisnienia doprowadzonego me¬ dium tlok zaczyna obracac sie w kierunku wskazówki zegara. W ruchu tym ma on okolo 150° na przystawienie obudowy 301, co nastepuje wskutek tego, ze tuleja 304 jest przykrecona na przyklad do suportu obrabiarki, a obudowa dzieki przykreceniu do tej tulei porusza sie przy obrocie zabieraka i wprzegnieciem trzpienia zabiera- ka w jedna czy druga strone w kierunku osiowym, odpowiednio do kazdorazowego kierunku obrotu. Przesta¬ wianie obudowy 301 sluzy do wstepnego zacisniecia narzedzia. Po tym pozostaje jeszcze do rozporzadzenia kat 180° do ostatecznego zamocowania. Nie wyklucza to mozliwosci, ze równiez juz po przekroczeniu kata obrotu 135° celem zacisniecia wstepnego moze nastapic skuteczne zamocowanie. Normalnie jednak stopka 307 dochodzi do styku z mocowanym narzedziem i dalszemu ruchowi obudowy 301 przeciwstawia sie opór, przy którym trzpien zabieraka cofa sie do swego otworu w zabieraku zanim jeszcze tlok obrotowy obrócil sie o 135°.Po odprzegnieciu obudowy nastepuje wskutek przesuniecia trzpienia dociskowego ostateczne zamocowanie.Zaleznie od kazdorazowych warunków droga przystawienia stopki 307 przy przesunieciu trzpienia dociskowego do polozenia równoleglego wynosi na przyklad 1,3 mm w porównaniu z 4 mm drogi dostawiania w przypadku dostawiania obudowy 301.Cisnienie w pierscieniowej komorze tloka 320 zanika po osiagnieciu przez trzpien dociskowy polozenia koncowego, gdyz trzpien ten i obudowa 301 sa samohamowne i pod wplywem cisnienia zaciskowego nie powra¬ caja do polozenia wyjsciowego. Do zluznienia konieczne jest doprowadzenie powietrza lub oleju pod cisnieniem przez przewód 335 i otwarcie przewodu 334.Gdy do mocowania jednego obiektu uzywa sie szeregu urzadzen wedlug fig. 9 i 10, wszystkie tloki 320 dolaczone sa do wspólnego ukladu hydraulicznego lub pneumatycznego, a tloki moga byc unieruchamiane do wyboru: pojedynczo, grupowo lub wszystkie razem, przez wlóczenie w obwód odpowiednich zaworów.Urzadzenie wedlug wynalazku przedstawione na fig. 11 i 12 rózni sie od pokazanego na fig. 9 i 10 tym, ze zamiast sily naciskowej wywierana jest tu sila rozciagajaca, a dostawianie odbywa sie za pomoca samego tylko tloka 348 za posrednictwem trzpienia dociskowego 336. Zaciskanie przez uruchomienie tloka i trzpienia jest niezalezne od dostawiania odpowiedniej obudowy. Przy takich samych i w taki sam sposób podpartych trzpie¬ niach dociskowych obudowa komory tloka obrotowego 340 nie jest nakrecona, lecz jest prowadzona pn^r. ;wnie w kierunku osiowym w korpusie 339 swa nasada w ksztalcie rury lub tulei. Wewnatrz niej zawarty jest prócz zabieraka równiez element dociskowy 338, zamocowany przykladowo za pomoca wystepów 345 i srub 344 do korpusu 339, osadzonego z kolei w nieruchomej obsadzie 343. Kazdy wystep 345 wystaje przez dopasowany don otwór w elemencie cieglowym 346. Ten ostatni obejmuje element 338\z-luzem wystarczajacym do umozliwienia jego ruchu i jest wkrecony w otwarty koniec rurowej nasady obudowy komory tloka obrotowego, który zamyka, a ponadto wystaje swym trzpieniem cieglowym 347 przez srodkowy otwór w korpusie 339. Wystepy 345 ele¬ mentu 338 tworza wraz z elementem 346 wzglednie odpowiadajacymi otworami w nim prowadzenie uniemozli¬ wiajace obrót obudowy komory tloka 340 wzgledem korpusu 339.Tlok 348 skladajacy sie z pierscienia z przykreconym don segmentem, slizgajacym sie szczelnie podczas pracy po powierzchni scianki obudowy 340, jest ulozyskowany jednym koncem w pokrywie 349 tej obudowy, drugim zas w wewnetrznym kolnierzu obudowy, oraz obejmuje czop 342 zabieraka, wchodzacy do obucrbwy 340. Miedzy pierscieniem tloka 348 i czopem 342 istnieje polaczenie wpustowe, umozliwiajace przesuwanie czopa 342 w pierscieniu.Ruch tloka 348 jest ograniczony przez dalszy segment 350 przykrecony do obudowy 340, który podczas pracy slizga sie szczelnie po powierzchni pierscienia tloka i uzupelnia sie segmentem tloka 348 w taki sposób, ze tlok ten moze sie obracac tam i z powrotem tylko o kat 180°. Segment 350 wyznacza tym samym polozenia: poczatkowei koncowe trzpienia dociskowego.Podczas pracy urzadzenia mozna na kazdy dowolny przedmiot, do którego przykrecony jest trzpien cieglo- wy 347, wywierac po unieruchomieniu obsady 343 sile rozciagajaca, szczególnie duza po nadaniu trzpieniowi cieglowemu wstepnego naciagu. Odbywa sie to przez przesuniecie trzpienia dociskowego z polozenia ukosnego do równoleglego za pomoca tloka 348 z dowolna predkoscia. Obudowa 340 wysuwa sie wtedy z korpusu 339 a element 346 przesuwa sie wbrew dzialaniu sily sprezyn 353.7 71029 PL PL