Uprawniony z patentu: Girling Limited, Birmingham (Wielka Brytania) Zawór kompensacyjny hydraulicznego \ikladu hamulcowego pojazdów mechanicznych Przedmiotem wynalazku jest zawór kompensacyjny hydraulicznego ukladu hamulcowego pojazdów mechanicznych, zwlaszcza ciagników rolniczych, w których kola po kazdej stronie pojazdu hamowane sa za pomoca cylinderków hamulcowych polaczonych z oddzielnymi pompami hamulcowymi, uruchamianymi odrebnymi pedalami.Tego rodzaju uklad hamulcowy stosowany jest powszechnie w ciagnikach rolniczych, w których naciskanie obu pedalów równoczesnie powoduje hamowanie pojazdu, natomiast naciskanie jednego pedalu ma na celu przyhamowanie kól po jednej stronie pojazdu i latwiejsze kierowanie ciagnikiem.Oddzielne hamowanie kól po jednej stronie pojazdu powoduje rózne zuzywanie sie okladzin ciernych w kolach na przeciwleglych stronach tego pojazdu, co z kolei i powoduje nierównomierne hamowanie pojazdu podczas równoczesnego naciskania obu pedalów hamulca, poniewaz cylinderki hamulcowe kól ze zuzytymi bardziej okladzinami ciernymi potrzebuja do wlasciwej pracy wiecej plynu hamulcowego.Celem wynalazku jest unikniecie tej niedogodnosci. Zadaniem wynalazku jest opracowanie zaworu kompensacyjnego,z którym polaczone sa przewody wylotowe pomp hamulcowych i zawierajace tlok^na którego przeciwlegle powierzchnie dziala cisnienie wytwarzane w cylinderkach hamulcowych w kolach po przeciw¬ leglych stronach pojazdu. Zwiekszone cisnienie na jednej powierzchni tloka zaworu kompensacyjnego przesuwa tlok osiowo w cylindrze zaworu i przetlacza plyn hamulcowy w drugim obwodzie hamulców, dzieki czemu po obu stronach pojazdu do cylinderków hamulcowych doprowadzone sa równe objetosci plynu.Zadanie to osiagniete zostalo zgodnie z wynalazkiem w ten sposób, ze cylinder zaopatrzony jest po jednej stronie tloka w wystep^ o który opiera sie podkladka o srednicy wiekszej niz srednica tloka i umieszczona przesuwnie w cylindrze, przy czym podkladka dociskana jest pierwsza sprezyna, zas o przeciwlegla powierzchnie tloka opiera sie druga sprezyna o mniejszej sile docisku.Tlok uszczelniony jest w cylindrze pierscieniem gumowym o przekroju okraglym i zawiera na przeciw¬ leglych plaskich powierzchniach dwa zderzaki, ograniczajace przesuw tloka w cylindrze. Przesuniecie tloka w cylindrze jest odpowiednio dobrane do dlugosci cylindra, dzieki czemu mimo uszkodzenia jednego z obwodów ukladu hamulcowego, hamulce po drugiej stronie pojazdu beda w dalszym ciagu sprawne i skuteczne. «..T 4 71015 W celu zmniejszenia tarcia w zaworze kompensacyjnym pierscien uszczelniajacy tloka moze byc pominiety, natomiast zderzaki tloka wyposazone moga byc w uszczelki pierscieniowe, zamykajace jeden z otworów wlotowych do cylindra podczas uruchamiania jednej pompy hamulcowej.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat hydraulicznego ukladu hamulcowego zawierajacego zawór kompensacyjny wedlug wynalazku; fig. 2 - zawór kompensacyjny w widoku bocznym; fig. 3 — zawór w przekroju podluznym; fig. 4 - zespól dwóch pomp hamulcowych polaczonych wzajemnie poprzez zawór kompensacyjny wedlug wynalazku w przekroju poprzecznym wzdluz linii 4-4 z fig. 5; fig. 5 - zespól pokazany na fig. 4 w przekroju podluznym wzdluz linii 5-5 oraz fig. 6 — odmiane zaworu wedlug wynalazku w przekroju podluznym.Jak przedstawiono na fig. 1, hamulce 10 i 11 kól po przeciwleglych stronach pojazdu uruchamiane sa plynem hamulcowym z oddzielnych pomp hamulcowych 12 i 13 uruchamianych pedalami 14 i 15. Pompy te maja wspólny zbiorniczek 16 plynu. Plyn z pomp hamulcowych do hamulców przetlaczany jest przewodami 17 i 18, miedzy którymi wlaczony jest zawór kompensacyjny 19.Przekrój zaworu kompensacyjnego 19 pokazano na dalszych figurach. Przewody 17 i 18 polaczone sa odpowiednio ze zlaczami 21, 22 prowadzacymi do przeciwleglych konców cylindra 23 posiadajacego wystep 24 laczacego dwie rózne srednice tego cylindra. Koniec cylindra o mniejszej srednicy zamkniety jest scianka korpusu zaworu, w drugi koniec cylindra wkrecony jest korek 25.W cylindrze 23 zaworu o mniejszej srednicy umieszczony jest tlok 26 uszczelniony pierscieniem gumowym 27. Tlok 26 posiada na przeciwleglych powierzchniach dwa zderzaki 28 i 29 o znacznie mniejszej srednicy, wspólosiowe z osia cylindra. Na zderzaku 29 umieszczonym w wiekszym otworze cylindra 23 osadzona jest okragla podkladka 31 dociskana do wystepu 24 przez sprezyne 32 oparta z drugiej strony o korek 25. Druga sprezyna 33 o mniejszej sile dociskajacej umieszczona jest miedzy druga powierzchnia tloka 26 a zamknietym koncem cylindra 23 i dociska ten tlok do podkladki 31.Wieksze cisnienie plynu w czesci cylindra o na przyklad wiekszej srednicy powoduje przesuniecie tloka w kierunku zamknietego scianka korpusu konca cylindra i sciskanie sprezyny 33, przy czym zderzak 29 wysuwa sie z podkladki 31.Wieksze cisnienie plynu w czesci cylindra 23 o mniejszej srednicy powoduje przesuniecie tloka w kierunku korka 25 wraz z podkladka 31 i sciskanie sprezyny 32. W tym przypadku przesuniecie tloka 26 powodowane jest poza parciem plynu na jego powierzchnie sila sprezyny 33. Dlugosc osiowa tloka 26 wraz ze zderzakami 28 i 29 pozwala na przesuniecie tego tloka w obu kierunkach w cylindrze 23 w ograniczonym zakresie. W przypad¬ ku uszkodzenia przewodu lub innej czesci obwodu hydraulicznego po jednej stronie pojazdu, tlok 26 przesuwa sie w cylindrze 23 do chwili oparcia sie jednego z wystepów o scianke koncowa lub o korek 25 powodujac zachowanie pelnej sprawnosci drugiego obwodu hamulcowego.Nalezy podkreslic, ze zderzak 28 moze byc pominiety w przypadku, gdy cylinder o mniejszej srednicy jest krótszy. .Zawór wyrównawczy 19 wedlug wynalazku wykonany moze byc w postaci samodzielnego zespolu i wlaczony za pomoca przewodów miedzy pompy hamulcowe przeciwleglych kól pojazdu lub jako jedna calosc z obydwoma pompami jak pokazano to na fig. 4 i 5. W ukladzie takim os zaworu kompensacyjnego jest prostopadla do osi dwóch pomp hamulcowych 35 i 36, a otwory 37 i 38 prowadzace do przeciwleglych konców cylindra zaworu polaczone sa bezposrednio z komorami pomp hamulcowych i wykonane sa w korpusie zespolu.Eliminuje sie w ten sposób zewnetrzne przewody 17 i 18 i stwarza zwarty i sprawny zespól hamulcowy.Zawór kompensacyjny, zastosowany w zespole dwóch pomp hamulcowych jest identyczny, jak przedsta¬ wiony na fig. 3, Zlacza 39 i 41 pokazane na fig. 4 przylaczone sa odpowiednio do linii rur prowadzacych do hamulców na przeciwnych stronach pojazdu. Pompy hamulcowe jakie zastosowano w zespole hamulcowym sa znane i nie wymagaja wyjasnienia.Tlok zaworu kompensacyjnego uszczelniony jest pierscieniem gumowym o przekroju okraglym, co w wy¬ niku tarcia jakie wystepuje na powierzchni walcowej tloka przy stosowaniu powszechnie znanego plynu hamulcowego wymaga stosowania sprezyn powrotnych o duzej sile docisku do ustawiania tloka w polozeniu srodkowym w cylindrze.W celu unikniecia powyzszej niedogodnosci opracowano odmiane zaworu kompensacyjnego, przedstawiona na fig. 6, w którym polaczenie z pompami hydraulicznymi zachodzi poprzez otwory 45 i 46 wykonane na przeciwleglych scianach skrajnych korpusu 47.W odmianie zaworu przedstawionego na fig. 6 tlok 48 umieszczony jest w czesci cylindra 49 o mniejszej srednicy i posiada dwa osadzone osiowo zderzaki 51 i 52. Zderzak 52 przechodzi przez-otwór podkladki 53, dociskanej do wystepu 55 przez sprezyne 54. Druga sprezyna 56 o mniejszej sile docisku niz sprezyna 543 71015 umieszczona jest miedzy druga powierzchnia plaska tloka 48 oraz przeciwlegla powierzchnia sciany zamykajacej cylinder. Uszczelnienie tloka zostalo pominiete, natomiast swobodne konce zderzaków 51 i 52 wyposazone sa w gumowe uszczelki 57 zamykajace na przemian jeden lub drugi otwór 45 lub 46, gdy tlok 48 docisniety jest do swego skrajnego polozenia. Wystepuje to wówczas, gdy uruchamiana jest tylko jedna pompa hamulcowa; lub jezeli nastapilo uszkodzenie w jednym z obwodów hydraulicznychhamulców. ' Poniewaz tlok 48 nie jest w cylindrze uszczelniony i wykonany jest ze zwyklymi tolerancjami obróbczymi, zachodza pewne niewielkie przecieki z jednego konca cylindra 49 zaworu do drugiego przy róznicy cisnien na przeciwleglych powierzchniach tloka. Nie ma to jednak istotnego znaczenia przy uruchamianiu równoczesnym obu pomp hamulcowych, poniewaz oba konce cylindra 49 polaczone sa ze wspólnym zbior¬ nikiem plynu, a niewielkie niezrównowazenie ukladu przy pracujacej jednej pompie hamulcowej nie ma praktycznego znaczenia.Chociaz zawór hydrauliczny wedlug wynalazku przeznaczony jest do stosowania w hydraulicznym ukladzie hamulcowym o oddzielnych obwodach hydraulicznych do przeciwleglych kól pojazdu, zawór ten stosowany byc moze w innych ukladach, gdzie wymagane jest wyrównowazenie lub kompensowanie miedzy dwoma ukladami hydraulicznymi, pracujacymi jednoczesnie lub oddzielnie. PL