Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.0S.1973 Opis patentowy opublikowano: 15.07.1974 70866 KI. 21g, 4/06 MKP HOlh 47/24 CZYTELNIA Urzedu Patentowego Twórcawynalazku: Wojciech Grochowski Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklad Doswiadczalny Pólprzewodników przy Instytucie Technologii Elektronowej, Torun(Polska) Uklad przekaznika fotoelektrycznego Przedmiotem wynalazku jest uklad przekaznika fotoelektrycznego reagujacego na zmiany natezenia os¬ wietlenia ponizej nastawionej wartosci, przeznaczonego do sterowania ukladami oswietlenia, sygnalizacji awa¬ ryjnej i urzadzen zabezpieczajacych.W dotychczas znanych ukladach przekazników fotoelektrycznych wykorzystujacych wlasciwosc zmiany rezystancji rezystorów fotoelektrycznych pod wplywem promieniowania swietlnego, stanowiacych czesc dziel¬ nika napieciowego, z której jest pobierane napiecie sterujace stanem przekazników pomocniczych, dla uzyskania wlasciwej czulosci dzialania stosowane sa wzmacniacze lampowe badz tranzystorowe. Wzmacniacze te oddzielaja czlon pomiarowy w postaci dzielnika napieciowego z rezystorem fotoelektrycznym od wplywu pracy czlonu wykonawczego nieobciazajac go oraz wzmacniajac napiecie z rezystora fotoelektrycznego do poziomu czulego dzialania przekazników wykonawczych.Wada tych rozwiazan jest koniecznosc stosowania kosztownych wzmacniaczy niewrazliwych na zmiane warunków pracy, takich jak temperatura, wilgotnosc, wstrzasy i udary mechaniczne oraz koniecznosc stosowania stabilizowanych zródel zasilania, dostarczajacych w sposób ciagly do tych wzmacniaczy ustalona ilosc energii.Celem wynalazku jest opracowanie ukladu przekaznika fotoelektrycznego o wysokiej czulosci dzialania i prostym ukladzie, odpornym na trudne warunki pracy. Wiaze sie to z mozliwoscia wyeliminowania niewrazli¬ wych na zmiane warunków pracy wzmacniaczy i zastapienie ich innymi prostszymi elementami, spelniajacymi ich funkcje, to znaczy oddzielanie przekaznikowego czlonu wykonawczego od czlonu pomiarowego w postaci dzielnika napieciowego z rezystorem fotoelektrycznym oraz zmniejszenia histerezy ukladu, które uzyskiwano przez stopien wzmacniania wzmacniaczy.Uklad wedlug wynalazku spelnia to zadanie dzieki temu, ze w szereg z cewka przekaznika wlaczono diode Zenera okierunku dzialania zaporowym w stosunku do napiecia przylozonego, powodujaca praktycznie odciecie przekaznika od równolegle polaczonego z nimi rezystora fotoelektrycznego, w stanie, gdy spadek na¬ piecia na nim jest nizszy od napiecia stabilizacji diody Zenera, to znaczy, gdy rezystancja rezystora fotoelektrycz¬ nego jest za mala, a zatem strumien swietlny oddzialywujacy na niego jest wiekszy od wartosci strumienia swietlnego, ponizej której nastepuje zadzialanie przekaznika. Przy zmniejszeniu strumienia swietlnego, oddzialy¬ wujacego na rezystor fotoelektryczny ponizej okreslonej wartosci, wystapi wzrost jego rezystancji, stanowiacej2 70 866 czesc dzielnika napieciowego, na której odlozy sie napiecie przewyzszajace napiecie stabilizacji diody Zenera i poprzez te diode i cewke przekaznika poplynie prad pobudzajac przekaznik. Nastepnie dzieki zastosowaniu rezystora wlaczanego, przez wzbudzony uklad przekaznikowy, równolegle do rezystora fotoelektrycznego uzys¬ kujemy zmniejszenie histerezy ukladu, poprzez zmniejszenie pradu plynacego przez przekaznik do wartosci bliskiej jego pradu odpadu.W ten sposób uzyskano zwiekszenie czulosci dzialania w stanie pobudzenia, gdyz nieznaczne zmniejszenie rezystancji rezystora fotoelektrycznego przy wzroscie natezenia oswietlenia, spowoduje zmniejszenie pradu plynacego przez diode i cewke przekaznika ponizej wartosci pradu odpadu przekaznika.Uklad przekaznika fotoelektrycznego wedlug wynalazku jest prostym w budowie przyrzadem o duzej czulosci dzialania oraz malej wrazliwosci na warunki pracy takie jak temperatura, wilgotnosc i wstrzasy mecha¬ niczne.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku fig. 1. Przedstawiony uklad zasilany jest pradem przemiennym poprzez prostownik 1, wobec czego przez dzielnik napieciowy zlozony z rezy¬ stora 2 i rezystora fotoelektrycznego 3 plynie prad staly, wytwarzajacy spadki napiec na poszczególnych rezy¬ storach proporcjonalnie do wartosci ich rezystancji. Równolegle z rezystorem fotoelektrycznym 3, wlaczonyjest obwód zlozony z szeregowo polaczonych: diody Zenera 4 i cewki przekaznika 5, przy czym dioda Zenera 4jest wlaczona w kierunku zaporowym w stosunku do spadku napiecia wystepujacego na rezystorze fotoelektrycz¬ nym 3. Przy naswietleniu rezystora fotoelektrycznego 3 strumieniem swiatla wiekszym od przewidzianej war¬ tosci zadzialania ukladu, wartosc jego rezystancji jest mniejsza od wartosci, na której otrzymywany spadek napiecia równa sie napieciu stabilizacji diody Zenera 4.W tym stanie dioda Zenera 4 praktycznie nie przewodzi pradu i obwód z cewka przekaznika 5 jest prak¬ tycznie odciety od zródla napiecia zasilania. Przy zmniejszeniu strumienia swietlnego padajacego na rezystor fotoelektryczny 3 do wartosci, przy której rezystancja jego ma wartosc dajaca spadek napiecia równy wartosci napiecia stabilizacji diody Zenera 4, dioda ta zaczyna przewodzic prad, który pobudza przekaznik 5. Prze¬ kaznik 5 zamyka swoje styki 6 pobudzajac przekaznik wykonawczy 7.Przekaznik wykonawczy 7 poprzez zamkniecie styków 9 steruje urzadzeniami zewnetrznymi oswietlenia lub sygnalizacji, natomiast poprzez zamkniecie styku 8 wlacza równolegle do obwodu diody Zenera 4 i cewki przekaznika 5 oraz rezystora fotoelektrycznego 3, rezystor nastawny 10, który bocznikujac obwód diody 4 i cewki przekaznika 5 zmniejsza prad plynacy przez ten obwód do wartosci zblizonej do pradu odpadu prze¬ kaznika 5. Dla zlagodzenia pulsowania pradu plynacego w obwodzie dzielnika napieciowego zastosowano kon¬ densator elektrolityczny 11.Stosujac regulowana przeslone na rezystorze fotoelektrycznym, uzyskuje sie mozliwosc dokladnego do¬ strojenia wartosci natezenia oswietlenia, przy której przekaznik fotoelektryczny zostaje pobudzony. PL PL