Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 01.06.1973 Opis patentowy opublikowano: 17.06.1974 70750 Kl.Ha1, 36/02 MKP H03k 7/10 &IBUOTEKA Twórcawynalazku: Stefan Koczwara Uprawniony z patentu tymczasowego: Instytut Tele—i Radiotechniczny, Warszawa (Polska) Generator przebiegów prostokatnych podajkustyczny Przedmiotem wynalazku jest generator przebiegów prostokatnych podakustyczny.W znanych dotychczas generatorach tego typu jest skomplikowany uklad i posiadaja duza ilosc pod¬ zespolów. Glównie opieraja sie na zasadzie ladowania pojemnosci poprzez rezystancje. Po przekroczeniu na¬ piecia zaplonu neonówki nastepuje zaplon i czesciowe rozladowanie kondensatora sterujacego przebiegiem.W zaleznosci od stalej RC otrzymuje sie odpowiednio dlugi okres- repetycje. Aby umozliwic regulacje czasu przebiegu w stosunku do czasu trwania calego okresu, nalezy stosowac dwa generatory odpowiednio sprzezone i rozbudowane, zbudowane na tranzystorach i diodach Zenera plus uklad synchronizacji i wzmacniaczy. Dla otrzymania odpowiednio dlugich — wolnych przebiegów nalezy stosowac duze pojemnosci i duze wartosci rezy¬ stancji. Dodatkowa wada tych generatorów jest to, ze sa bardzo rozbudowane, ciezkie i drogie.Celem wynalazku jest maksymalne uproszczenie ukladu oraz umozliwienie wszechstronnego stosowania.Zadaniem wynalazku jest opracowanie generatora przebiegów prostokatnych podakustycznego o bardzo zmniejszonej ilosci podzespolów, w którym dowolnie mozna wplywac na stosunek czasu trwania przebiegu o polaryzacji dodatniej do polaryzacji ujemnej, nie zmieniajac przy tym czasu trwania w odniesieniu calego okresu, czyli repetycji, zas regulacja okresu moze odbywac sie zmiana wielkosci C lub R, albo zmiana napiecia zasilajacego.Istota wynalazku polega na tym, ze generator przebiegów prostokatnych podakustyczny dzialajacy na zasadzie zaplonu neonówki poprzez stala czasu RC zbudowany jest w ten sposób, ze zaplon neonówki nastepuje kolejno przy róznych jej polaryzacjach oraz, ze poprzez róznoimiennie skierowane diody i regulowany rezystor nastepuje ladowanie lub rozladowanie kondensatora ze zmiana jego polaryzacji.Zaleta generatora przebiegów prostokatnych podakustycznego wedlug wynalazku jest maksymalne uprosz¬ czenie jego ukladu z zapewnieniem duzej uniwersalnosci jego zastosowan, pewnosc dzialania i niski koszt oraz duze napiecie wyjsciowe o malej opornosci wewnetrznej nadajace sie do bezposredniego sterowania prze¬ kazników i innych urzadzen jak organy regulacji automatyki, sterowania, rejestracji dla urzadzen elektrycznych i elektronicznych. Równiez dla otrzymania odpowiednio dlugich okresów stala RC moze byc w ukladzie wedlug wynalazku 6-8 razy mniejsza jak to by wynikalo dla konwencjonalnego ukladu, co spowodowane jest dluz¬ szym czasem potrzebnym na przeladowanie sie kondensatora z jednej polaryzacji na druga.2 70 750 Wynalazek zostanie blizej objasniony na przykladzie wykonania przedstawionym na rysunku, który jest schematem ukladu.Zasilacz sieciowy Z w konwencjonalnym ukladzie dostarcza dwóch napiec o przeciwnych polaryzacjach w stosunku do przewodu zerowego. Biegun dodatni polaczony jest z górnym nieruchomym stykiem K prze¬ kaznika P„ zas biegun ujemny z jego dolnym stykiem K. Napiecie dodatnie przedostaje sie poprzez górny styk K przekaznika P na jego ruchoma kotwiczke i dalej poprzez górna diode przewodzaca te polaryzacje D i górna czesc rezystora R i jego suwak na kondensator C i dalej zamyka swój obwód przewodem zerowym. Uzwojenie przekaznika P jest umieszczone w szereg z neonówka N, a kotwiczka jego reaguje na impulsy o róznej polaryzacji w czasie zaplonu neonówki N. Kondensator C zaczyna sie powoli ladowac dodatnia polaryzacja, a gdy napiecie jego przekroczy napiecie zaplonu neonówki N, nastapi jej zaplon, który spowoduje przeplyniecie pradu poprzez uzwojenie przekaznika P i przerzucenie jego kotwiczki w pozycje dolna, dajac ujemny potencjal na uklad. Na¬ stepuje teraz przeplyw pradu w odwrotnym kierunku poprzez dolna diode D i dolna czesc rezystora R na kondensator C.Dalej nastepuje przeladowanie kondensatora w kierunku przeciwnym to znaczy rozladowanie go do zera i ladowanie z polaryzacja przeciwna^ ujemna. Znów z chwila przekroczenie napiecia zaplonu neonówki N nastapi jej zaplon i impuls pradowy — ale juz w odwrotnym kierunku — przerzuci kotwiczke przekaznika polaryzowa¬ nego P w górna pozycje i proces znów sie powtórzy. Regulowany potencjometrycznie opornik R sluzy do zmiany czasu przebiegu w obrebie samego okresu. Polozenie suwaka rezystora R nie wplywa na okres — czyli czas repetycji -generatora, a jedynie na stosunek czasu trwania przebiegu dodatniego do ujemnego, czyli ma wplyw na wypelnienie, a rezystor R moze byc wyskalowany w tych wartosciach. Górna pozycja suwaka re¬ zystora R skraca czas trwania przebiegu dodatniego — o polaryzacji dodatniej — na korzysc polaryzacji ujemnej.W srodkowym polozeniu suwaka otrzymamy fale prostokatna. Trzy wyjscia Wy zapewniaja odbiór fali prosto¬ katnej, odbiór przebiegu o polaryzacji dodatniej i odbiór przebiegu o polaryzacji ujemnej z regulowanym wypel¬ nieniem. Zaciski A iB sluza do podlaczenia generatora do sieci 220 V poprzez transformator oddzielajacy z bezpiecznikiem i wylacznikiem. Rezystancja uzwojenia przekaznika polaryzowanego P sluzy równoczesnie jako rezystancja zabezpieczajaca dla neonówki N przy skrajnych polozeniach suwaka rezystora regulowanego R. PL PL