Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 05.04.1973 Opis patentowy opublikowano: 17.06.1974 70732 KK62a2, 27/54 MKPB64c 27/54 CZYTELNIA ftfattaf Twórcawynalazku: Stanislaw Kaminski Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklad Doswiadczalny przy Wytwórni Sprzetu Komunikacyjnego, Swidnik k/Lublina (Polska) Sposób sterowania z uwzglednieniem wyzszych harmonicznych skokiem lopat wirnika nosnego wiroplata, zwlaszcza smiglowca oraz tarcza sterujaca do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób sterowania z uwzglednieniem wyzszych harmonicznych skokiem lopat wirnika nosnego wiroplata, zwlaszcza smiglowca oraz tarcza sterujaca do stosowania tego sposobu.Wiadomym jest, ze sterowanie skokiem cyklicznym lopat z uwzglednieniem wyzszych harmonicznych pozwala na lepsze wykorzystanie powierzchni wirnika nosnego a tym samym umozliwia uzyskiwanie wiekszych predkosci lotu. Wynikiem takiego sterowania jest bowiem ustawianie cyklicznego kata nastawienia lopat na wartosci zblizone do optymalnych, w warunkach niesymetrycznego oplywu wirnika wynikajacych z istnienia okreslonej predkosci postepowej smiglowca.Znany sposób sterowania z uwzglednieniem wyzszych harmonicznych polega na sprzezeniu popychacz;, laczacego tarcze sterujaca z dzwignia zmiany skoku lopaty, z odpowiednio zaprogramowana krzywka, stano¬ wiaca integralna czesc tarczy sterujacej. Skutkiem realizacji omawianego sposobu popychacz w czasie obrotu wirnika wykonuje ruch zlozony, na który skladaja sie przesuniecia wynikajace z okreslonego pochylenia tarczy sterujacej oraz dodatkowe przesuniecia wynikajace z kinematycznego powiazania popychacza z rolka toczaca sie po usytuowanej wspólsrodkowo z tarcza krzywce, przy tym punkt mocowania popychacza do tarczy porusza sie po powierzchni walcowej o kierownicy zblizonej do kola.Wadami znanego sposobu sterowania jest trudna realizacja dodatkowego ruchu skladowego popychacz. i wynikajaca stad koniecznosc stosowania odpowiedniej krzywki, której speqalnie zaprogramowany zarys jest niezmienny, co szczególnie utrudnia stosowanie takiej tarczy sterujacej w fazie prób i doswiadczen.Wynalazek ma na celu usuniecie wyzej wymienionych wad przez zmiane rodzaju dodatkowego ruchu skladowego popychacza oraz sposobu jego realizacji.Zgodnie z wynalazkiem, sposób sterowania z uwzglednieniem wyzszych harmonice ych skokiem lopat wirnika nosnego wiroplata, zwlaszcza smiglowca polega na tym, ze popychacz w miejscu polaczenia go z tarcza sterujaca wprowadza sie w ruch po krzywej, która w plaszczyznie tarczy sterujacej jest epicykloida lub krzywa zblizona do niej.Tarcza sterujaca do stosowania sposobu wedlug wynalazku zestawionajest z nieobracajacego sie pierscienia lub pierscieni, suwliwie i przechylnie osadzonych na nieobracajacej sie oslonie walu wirnika oraz z obiegowych2 70 732 kól zebatych, obtaczajacych sie po uzebieniu wykonanym na zewnetrznym pierscieniu, zabudowanych w obra¬ cajacym sie razem z walem korpusie, ulozyskowanym na tym zewnetrznym pierscieniu. Osie obiegowych kól zebatych, na stale zwiazane z kolami, maja wyprowadzone konce, a przynajmniej górny, poza plaszczyzne korpusu przy czym, korzystnie górny koniec kazdej osi posiada rozlacznie amocowana korbe, do której przylaczony jest, za posrednictwem przegubu, na przyklad kulowego, popychacz sterujacy zmiana kata nasta¬ wienia poszczególnej lopaty.Sposób wedlug wynalazku ma szereg zalet, a mianowicie dzieki wprowadzeniu w ruch po cykloidzie po- pychaczy — w punktach ich mocowania do tarczy sterujacej — zostala ulatwiona realizacja dodatkowego, skla¬ dowego ruchu popychaczy, zas tarcza sterujaca do stosowania omawianego sposobu ma szeroki zakres regulacji tego ruchu, osiagniety w wyniku mozliwosci zmiany dlugosci korby, katowego jej ustawienia na osi kola lub zmiany polozenia miejsca zazebienia na kole obiegowym z uzebieniem zewnetrznego pierscienia.Tarcza sterujaca, która stanowi równiez przedmiot wynalazku, uwidoczniona jest w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia tarcze w widoku perspektywicznym z czesciowym wykrojem korpusu i kola oraz przekrojem osiowym oslony walu, a fig. 2 ilustruje w rzucie poziomym polozenia korby, zarysy uzebienia zewnetrznego pierscienia oraz wspólpracujacego z nim obiegowego kola i drogi punktów A — moco¬ wania popychacza do korby i B — mocowania popychacza przeciwleglym koncem do dzwigni zmiany kata usta¬ wienia lopaty, w czasie obtaczania sie kola obiegowego po uzebieniu zewnetrznego pierscienia dla zaznaczonego kierunku lotu i przy kolejnych azymutalnych polozeniach lopaty.Zgodnie z rysunkiem wal 1 wirnika przechodzi przez, zamontowana do niepokazanej na rysunku prze¬ kladni, oslone 2, na której osadzone sa suwliwie tuleja 3 oraz przechylnie pierscienie 4,5 przegubu Cardana.Zewnetrzny pierscien 5 tego przegubu ma na swoim obwodzie uzebienie 6, z którym zazebione sa obiegowe kola zebate 7, zamocowane na stale na osiach 8 wspartych na lozyskach 9 w korpusie 10. Obrotowo osadzony na lozyskach 11 na zewnetrznym pierscieniu 5 korpus 10 jest zwiazany zwalem 1 za pomoca znanej dzwigni prze¬ gubowej 12. Osie 8 wyprowadzone sa poza plaszczyzny: górna 13 i dolna 14 korpusu 10 i zabezpieczone przed wzdluznymi przesunieciami przy uzyciu nakretek 15, przy czym górne konce osi maja zamocowane rozlacznie korby 16, do których przez przeguby kulowe 17 przylaczone sa popychacze 18 zwiazane swoimi przeciwleglymi koncami z niepokazanymi na rysunku dzwigniami zmiany kata nastawienia lopat.Dzialanie tarczy sterujacej jest nastepujace: korpus 10 w czasie obrotu razem z walem 1 wirnika powoduje obtaczanie sie kól 7 po wiencu 6 wskutek czego nastepuje obrót kól a tym samym obrót korb 16. Przemiesz¬ czenie sie punktu A mocowania popychacza 18 do korby 16 obrazuje fig. 2, na której linia punktowa zaznaczono droge tego punktu przy jednym obrocie korpusu dla przyjetego stosunku 2:1 srednicy wienca 6 do srednicy kola 7 obiegowego. W wyniku takiego ruchu punkt A przemieszcza sie w plaszczyznie równoleglej do plasz¬ czyzny tarczy po epicykloidzie co wobec stalej dlugosci popychacza wymusza dodatkowy okresowy ruch dzwigni zmiany kata nastawienia lopaty.Omówiona zmiana skoku lopaty jest niezalezna od glównych zmian cyklicznych skoku lopaty, nastepu¬ jacych w wyniku oddzialywania na tarcze niepokazanych na rysunku organów sterowania pilota, które za posred¬ nictwem pierscieni 4,5iprzegubu Cardana przechylaja tarcze sterujaca wraz z korpusem 10 i zwiazanymi z nim korbami 16. PL