Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 29.04.1974 70362 KI- 21a\ 36/02 MKP H03k4/00 Twórcawynalazku: Wieslaw Martynow Uprawniony z patentu tymczasowego: Zjednoczone Zaklady Elektronicznej Aparatury Pomiarowej „Elpo", Warszawa (Polska) Dwufazowy generator impulsów prostokatnych Przedmiotem wynalazku jest dwufazowy generator impulsów prostokatnych, zwlaszcza do sterowania przetwornika pomiarowego we wzmacniaczu pradu stalego z przetwarzaniem.Stosowane we wzmacniaczach z przetwarzaniem przetworniki pomiarowe dwutranzystorowe, zbudowane na tranzystorach polowych, wymagaja dostarczenia dwóch odpowiednio uksztaltowanych impulsów sterujacych.Okazuje sie, ze korzystne jest asymetryczne sterowanie kazdego z tranzystorów przetwornika, stosujac fale prostokatna, przybierajaca dwie wartosci, rozlozone niesymetrycznie wzgledem zera. Oba prostokatne przebiegi sterujace powinny pozostawac w stosunku do siebie w stanie negacji, przy czym szczególnie istotne jest zachowa* nie jak najlepszej wspólbieznosci i stromosci zboczy tych przebiegów.Stosowane dotychczas do wytworzenia przebiegów sterujacych przetwornik multiwibratory nie spelniaja stawianych wymagan, z uwagi na trudnosci w uzyskaniu odpowiedniej stromosci zboczy impulsów prostokat¬ nych. W przypadku stosowania multiwibratorów o silnym nasyceniu baz moga ponadto wystepowac zaniki generacji, co jest szczególnie niekorzystne w warunkach pomiarowych. Znany jest równiez generator impulsów prostokatnych z para wzmacniaczy róznicowych, który pozwala uzyskac odpowiednio krótkie czasy narastania i opadania zboczy impulsów, lecz nie zabezpiecza niesymetrycznosci fali prostokatnej wzgledem zera.Celem wynalazku jest skonstruowanie generatora impulsów prostokatnych, który spelnialby postawione wymagania, a wiec umozliwial uzyskanie dwóch pozostajacych w stosunku do siebie we wzajemnej negacji ciagów impulsów prostokatnych, przybierajacych wartosci niesymetryczne wzgledem zera imajacych duza wspólbieznosc i stromosc zboczy, przy jednoczesnej prostocie i niewielkich kosztach wykonania.Cel ten zostal zgodnie z wynalazkiem osiagniety przez zastosowanie stopnia róznicowego, w którym ko¬ lektor pierwszego tranzystora jest polaczony z baza tranzystora przelaczajacego, którego kolektor jest sprzezony z baza pierwszego tranzystora bezinercyjnym sprzezeniem zwrotnym, a z baza drugiego tranzystora stopnia róznicowego inercyjnym sprzezeniem zwrotnym oraz jest polaczony z jednym wyjsciem generatora poprzez diode, a z drugim wyjsciem poprzez odwracajacy faze tranzystor majacy kolektor polaczony z masa poprzez diode, a baze polaczona z kolektorem tranzystora przelaczajacego poprzez uklad przyspieszajacy skladajacy sie z rezystora i kondensatora polaczonych równolegle, a emiter polaczony z kolektorem tranzystora przelaczajace¬ go poprzez diode poziomujaca i zasilany napieciem pomocniczym o wartosci posredniej miedzy zerem a war-70 362 toscia napiecia ujemnego bieguna zródla zasilania, przy czym dwie diody sa podlaczone Jo kolektora tranzystora przelaczajacego katodami, zas trzecia dioda ma anode polaczona z kolektorem odwracajacego faze tranzystora.Dzieki takiemu rozwiazaniu mozliwa jest praktycznie niezalezna regulacja wypelnienia generowanych impulsów oraz czestotliwosci generacji.Wynalazek jest blizej wyjasniony na przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat ideowy dwufazowego generatora, a fig. 2 — przebiegi wyjsciowych impulsów prostokatnych.Dwufazowy generator pokazany na fig. 1 zawiera stopien róznicowy zbudowany na tranzystorach 1 i 2 typu n-p-n, których emitery sa polaczone poprzez rezystor 3 z ujemnym biegunem zródla zasilania. Do ujemne¬ go bieguna jest podlaczone, poprzez rezystor 4 dioda 5 Zenera, zbocznikowana kondensatorem 6, której katoda jest polaczona z masa. Kolektor drugiego tranzystora 2 jest polaczony bezposrednio z masa, natomiast kolektor pierwszego tranzystora 1 jest polaczony z masa poprzez rezystor 7 oraz z baza przelaczajacego tranzystora 8 typu p-n-p, którego emiter jest polaczony z masa, a kolektor, poprzez rezystor 9 z ujemnym biegunem zródla zasilania. Stopien róznicowy zawiera bezinercyjne sprzezenie zwrotne skladajace sie z rezystora 10, wlaczonego miedzy kolektor przelaczajacego tranzystora 8 i baze pierwszego tranzystora 1, rezystora 11 wlaczonego miedzy baze pierwszego tranzystora 1 i anode diody 5 Zenera oraz rezystora 12 wlaczonego mie Izy baze tego tranzysto¬ ra a mase. Oprócz tego zawiera inercyjne sprzezenie zwrotne skladajace sie z rezystora 13 wlaczonego miedzy kolektor przelaczajpcego tranzystora 8 a baze drugiego tranzystora stopnia róznicowego oraz kondensatora 14 wlaczonego miedzy te baze a mase.Generator ma dwa wyjscia, z których jedno stanowi anoda diody 15, polaczona ponadto przez rezystor 16 z dodatnim biegunem zródla zasilania, której katoda jest polaczona z kolektorem przelaczajacego tranzystora 8, natomiast drugie wyjscie stanowi kolektor odwracajacego faze tranzystora 17 majacego baze polaczona poprzez uklad przyspieszajacy, skladajacy sie z rezystora 18 i kondensatora 19, polaczonych równolegle, z kolektorem przelaczajacego tranzystora 8. Emiter odwracajacego faze tranzystora 17 jest polaczony z anoda diody 5 Zenera oraz poprzez diode 20 z kolektorem przelaczajacego tranzystora 8. Kolektor odwracajacego faze tranzystora 17 jest polaczony, poprzez diode 21 z masa ukladu oraz poprzez rezystor 22 z dodatnim biegunem zródla zasilania.Dzialanie ukladu jest nastepujace. Z chwila wlaczenia zasilania, drugi tranzystor 2 stopnia róznicowego zaczyna przewodzic, a napiecie na jego bazie zaczyna narastac wraz z ladowaniem sie kondensatora 14 do wartosci zblizonej do napiecia pomocniczego na diodzie 5 Zenera dzieki poziomujacemu dzialaniu diody 20, która zaczyna przewodzic z chwila gdy napiecie na kolektorze przelaczajacego tranzystora 8 przekroczy wartosc napiecia na diodzie 5 Zenera. Pierwszy tranzystor 1 stopnia róznicowego jest zatkany, a na jego baze jest przylozone napiecie mniejsze od napiecia na diodzie 5 Zenera, wynikajace zwartosci rezystorów 10 i 12 bezinercyjnego sprzezenia zwrotnego. Kondensator 14 inercyjnego sprzezenia zwrotnego laduje sie do napiecia, przy którym zaczyna przewodzic pierwszy tranzystor 1 i zatyka sie drugi tranzystor 2 stopnia róznicowego.Sygnal z kolektora pierwszego tranzystora 1 steruje przelaczajacy tranzystor 8, który zostaje otwarty i zwiera kolektor do masy. Napiecie z kolektora przelaczajacego tranzystora 8 o wartosci bliskiej zera przenosi sie przez rezystor 10 na baze pierwszego tranzystora 1 i otwiera go calkowicie. Jednoczesnie przez rezystor 13 rozladowu¬ je sie kondensator 14 inercyjnego sprzezenia zwrotnego. Po zrównaniu sie z napieciem na bazie pierwszego tranzystora 1, zaczyna przewodzic drugi tranzystor 2, a zatyka sie pierwszy tranzystor I stopnia róznicowego.Prostokatny przebieg z kolektora przelaczajacego tranzystora 8 jest podawany, przez diode 15, na wyjscie generatora. Dioda 15 i rezystor 16 powoduja przesuniecie przebiegu w kierunku napiac dodatnich. Przebieg z kolektora przelaczajacego tranzystora 8 jest ponadto podawany, przez przyspieszajacy obwód 18,19 na odwra¬ cajacy faze tranzystor 17. Przebieg prostokatny z kolektora tego tranzystora, przesuniety w kierunku napiec dodatnich przez diode 21 i rezystor 22, jest podawany na drugie wyjscie generatora. W ten sposób na wyjsciu generatora otrzymuje sie dwa przebiegi prostokatne Ui i U2 przybierajac wartosci niesymetryczne wzgledem zera, co zostalo pokazane na fig. 2. PL PL