Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 15.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 22.04.1974 70240 K1.77b, 9/08 MKP A63c 9/08 Twórcawynalazku: Henryk Marcinowski Uprawniony z patentu tymczasowego: Instytut Automatyki Systemów Energetycznych Zaklad Aparatury Pomiarowo Regulacyjnej Zaklad Doswiadczalny, Wroclaw (Polska) Narciarskie wiazanie bezpiecznikowe Przedmiotem wynalazku jest narciarskie wiazanie bezpiecznikowe przeznaczone do sztywnego zlaczenia buta z narta w czasie jazdy i automatycznego ich rozlaczania przy upadku bocznym lub upadku do przodu.Znane sa wiazania stosowane w wymienionym celu. Wiazania te maja bezpiecznik czolowy reagujacy na upadki boczne oraz tylny uklad napinajacy skladajacy sie ze sprezyny o regulowanym docisku i ukladu dzwigni zwiazanych z ukladem wypinajacym w postaci mechanizmu zapadkowego. Po docisnieciu buta przez sprezyne, dzwignia napinajaca utrzymuje sie na zapadce zapewniajac trwaly docisk buta do narty.Przy upadku do przodu i przekroczeniu nastawionego docisku sprezyny napinajacej nastepuje zwolnienie zapadki i wypiecie buta. Znane sa wiazania jednodzwigniowe z zapadka bezposrednio zwiazana z ukladem napinajacym. Przy takim rozwiazaniu uklad wypinajacy jest narazony na przenoszenie duzych sil i wymaga uzycia ciezkich i duzych elementów. Znane sa takze wiazania wielodzwigniowe z zapadka posrednio zwiazana z ukladem napinajacym. Uklad wypinajacy przy tym rozwiazaniu nie przenosi duzych sil. Komplikuje to jednak konstrukcje wiazania i wymaga dodatkowej ochrony w postaci zamknietej obudowy.Jedna z istotnych wad znanych rozwiazan jest wystepowanie znacznych oporów w ukladach wypinajacych.Doprowadza to czesto do tego, ze kontuzja przy upadku nastepuje szybciej niz zadzialanie ukladu wypinajacego.Druga istotna wada znanych rozwiazan jest wystepujaca w nich zaleznosc momentu wypiecia bezpiecznika tylnego od stopnia docisku sprezyny napinajacej. Sila niezbedna do zapewnienia wlasciwego docisku buta jest zmienna i zalezy od szeregu czynników, jak stan buta i stopien jego zuzycia, wilgotnosc i temperatura powietrza, rodzaj sniegu itp. Zmiennosc potrzebnej sily docisku i braku kryteriów do wlasciwego nastawienia zmusza wiekszosc narciarzy do wiekszego niz potrzeba naciagu sprezyn, co prowadzi w razie upadku do niewypiecia sie tylnego bezpiecznika i co za tym idzie do urazu konczyn.Celem wynalazku jest usuniecie powyzszych niedogodnosci. Dla osiagniecia tego celu skonstruowano wia¬ zanie, w którym znany uklad wypinajacy w postaci mechanizmu zapadkowego zostal zastapiony ukladem prze¬ rzutowym uzyskanym poprzez dwukrotne polaczenie dzwigni napinajacej z narta za posrednictwem sprezyny naciagowej, dociskajacej dzwignie do buta i lacznika teleskopowego odchylajacego dzwignie napinajaca w kie-2 70 240 runku przeciwnym. Lacznik teleskopowy wykonano w postaci cylindrycznego korpusu polaczonego z narta i umieszczonego w nim sworznia zakonczonego z jednej strony ogranicznikiem przesuwajacym sie w podluznych wycieciach korpusu, a z drugiej uchwytem osadzonym obrotowo na osi dzwigni napinajacej. Wielkosc swobodne¬ go posuwu sworznia w cylindrze jest regulowana, a po jej przekroczeniu lacznik teleskopowy dziala jako element sztywny i przerzuca dzwignie w kierunku wypiecia. Uklad wypinajacy w takim wykonaniu jest w normalnych warunkach calkowicie odciazony, a przy upadku obciazony tylko nieznaczna sila. Równiez moment wypiecia nie zalezy od sily docisku buta przez sprezyne naciagowa, lecz od nastawionej wielkosci skoku lacznika telesko¬ powego. Stwierdzono ponadto, ze wprowadzajac regulacje odstepu pomiedzy osia rolki dociskajacej but, a osia sprezyny napinajacej istnieje mozliwosc regulacji oprócz sily docisku buta do bezpiecznika czolowego równiez sily trzymania buta w plaszczyznie pionowej. Regulacje taka zrealizowano przez wprowadzenie pomiedzy górna czescia dzwigni napinajacej, a butem regulowanego wspornika.Wiazanie wedlug wynalazku charakteryzuje sie duza pewnoscia dzialania. Wprowadzenie niezaleznej regu¬ lacji stopnia docisku poziomego, docisku pionowego i momentu wypiecia pozwala na dostosowanie wiazania zarówno do róznych umiejetnosci narciarza, warunków terenowych jak i do zmian w stanie buta. Konstrukcja i sposób zmiany nastawy ogranicznika ukladu wypinajacego wykluczaja mozliwosc przypadkowego rozregulowa¬ nia. Wiazanie jest latwe w wykonaniu, montazu i obsludze oraz jest lekkie. Zapiecie i wypiecie odbywa sie poprzez obrót dzwigni napinajacej. Wypinac mozna równiez kijkiem.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, który przedstawia wiazanie w przekroju osiowym. Wiazanie wedlug wynalazku sklada sie z bezpiecznika czolowego dowolnego typu chro¬ niacego przed upadkiem bocznym i ukladu napinajaco-wypinajacego chroniacego przed upadkiem do przodu, który stanowia polaczona z narta sprezyna 2 wygieta w ksztalcie litery „U" oraz osadzone obrotowo na tej sprezynie lacznik teleskopowy o nastawialnym skoku zlozony z uchwytu 3, sworznia 4, ogranicznika 5 i dzwig¬ nia napinajaca 7.Lacznik teleskopowy i sprezyna naciagowa 2 polaczone sa z narta za posrednictwem pietki obrotowej 1 z tym, ze pomiedzy sprezyna naciagowa 2 a pietka 1 znajduja sie ciegla 11 z nakretkami 12, co pozwala na regulacje docisku buta do bezpiecznika czolowego. Ogranicznik 5 lacznika teleskopowego jest umieszczony suwliwie we wzdluznych wycieciach korpusu 6 i polaczony ze sworzniem 4 przy pomocy gwintu sluzacego do regulacji skoku ogranicznika. Dzwignia napinajaca 7 wykonana jest w postaci dzwigni dwuramiennej, przy czym na jej dolnym ramieniu zamocowana jest rolka 10 sluzaca do docisku buta, a jej górne ramie jest wyposazone w przesuwny wspornik 9 z regulujaca sruba 8 w celu nastawienia sily wypiecia.Przy ustawianiu dzwigni napinajacej w pozycji przedstawionej na rysunku pod wplywem naciagu sprezyny but jest docisniety zarówno do bezpiecznika czolowego jak i do poziomej plaszczyzny narty, co umozliwia normalna jazde z wykonywaniem niezbednych ewolucji. Przy upadku bocznym dziala bezpiecznik czolowy (nie pokazany na rysunku), natomiast przy upadku do przodu pod wplywem powstajacej przy tym sily pionowej nastepuje pokonanie oporu sprezyny 2 i unoszenie sie buta do góry oraz przesuwanie sie sworznia 4 z ograniczni¬ kiem 5 wewnatrz korpusu 6. Po zetknieciu sie ogranicznika 5 z górna krawedzia wyciecia w korpusie 6, unosze¬ nie sie calego ukladu ustaje, a pod wplywem dzialajacej w dalszym ciagu sily pionowej rozpoczyna sie obroto¬ wy ruch dzwigni 7 i z chwila przejscia srodka rolki 10 przez os sprezyny 2 nastepuje natychmiastowe i calkowite uwolnienie buta. Zmiana kata pomiedzy osia sprezyny 2, a srodkiem rolki 10 dokonywana przy pomocy sruby 8 i wspornika 9 oraz zmiana odstepu pomiedzy ogranicznikiem 5, a górna krawedzia wyciecia w korpusie 6 pozwa¬ la regulowac w szerokim przedziale moment wypiecia buta z wiazania. PL