Pierwszenstwo: 03.VI.1969 Wegry Opublikowano: 05.04.1974 KI. 47g1,7/06 MKP F16k 7/06 Wspóltwórcy wynalazku: Mikaly Czinkotai, Ferenc Kiss, Istvan Bobie Wlasciciel patentu: Ipari Szerelveny cs Gepgyar, Budapeszt (Wegry) Zawór przeponowy kwaso i lugoodporny Przedmiotem wynalazku jest zawór przeponowy kwaso i lugoodporny.Znane zawory tego rodzaju wykazuja powszech¬ na wade, polegajaca na tym, ze wytwarzane sa one w oparciu o zasady konstrukcyjne stosowane przy wytwarzaniu zaworów metalowych.Z tego wzgledu nie nadaja sie one do zastosowa¬ nia przy wystepujacych obciazeniach zwlaszcza zginajacych.Znane sa konstrukcje zaworów z wkladem por¬ celanowym wklejanym w korpus metalowy przy uzyciu róznych rodzajów cementu. Powoduje to skomplikowanie zmieniajacego sie wewnetrznie rozkladu sil, powstajacego w wyniku wahan tem¬ peratury.Wspólczynnik rozszerzalnosci cieplnej tworzywa cementowego uzytego jako trzeci z kolei material, rózni sie od wspólczynnika rozszerzalnosci ciepl¬ nej zarówno materialu, z jakiego wykonany jest metalowy kadlub zaworu, jak tez materialu porce¬ lanowego wkladu, wskutek czego cement oddziela sie w pewnych przypadkach od metalu lub od porcelany, ewentualnie od obu, niekiedy zas uciska lub wygina porcelanowy wklad z taka sila, ze od- pryskuje on i peka. Tworzywo cementowe, sluzace do wklejania porcelanowego wkladu, nie wypel¬ nia niekiedy calkowicie przestrzeni wokól tego wkladu. Rozklad i wielkosc sil dzialajacych na porcelanowy wklad na powierzchni porcelany sa niemozliwe do obliczenia z góry. 25 Wytwarzanie i montaz tych znanych konstrukcji zaworowych wymaga skomplikowanych procesów technologicznych.Równiez dazenie do utrzymania gabarytów i cie¬ zaru znanych zaworów w oplacalnych granicach powoduje zwykle w^bór malej grubosci korpusu porcelanowego wkladu, co dodatkowo zwieksza podatnosc korpusu porcelanowego wkladu na pe¬ kanie. Podobnie jak zawory metalowe, korpus por¬ celanowego wkladu ma pierscieniowe gniazdo, do którego przylega i na które naciska z duza sila element zamykajacy. Wskutek dzialania tej duzej sily i wystepujacych tu ewentualnie uderzen, gnia¬ zdo to odpryskuje, co powoduje, ze zawór staje sie bezuzyteczny.W przewazajacej czesci znanych zaworów, uszko¬ dzonego porcelanowego wkladu nie mozna w ogóle wymontowac, tak, ze w przypadkiu uszkodzenia czesci porcelanowej caly zawór nie nadaje sie do uzytku. Wymontowanie uszkodzonego korpusu por¬ celanowego wkladu nie oplaca sie w praktyce na¬ wet w tych wyjatkowych przypadkach, gdzie ist¬ nieje po temu mozliwosc, poniewaz wymontowa¬ nie i zamontowanie wymaga takiego nakladu pra¬ cy, ze wymiana wkladu staje sie nieoplacalna.Znane zawory porcelanowe wykazuja ponadto wade polegajaca na tym, ze nie mozna wykonac w nich kanalów przepustowych o srednicy ponizej ca 25 mm. 68 96468 964 Celem wynalazku jest skonstruowanie zaworu przeponowego, kwaso i lugoodpornego pozbawio¬ nego wymienionych wad, w pelni sprawnego, o prostej konstrukcji, w którym material chemicz¬ ny przeplywalby przez kanal przepustowy o sred- 5 nicy np. 10 mm w porcelanowym korpusie nie sty¬ kajac sie z elementami metalowymi, a porcelano¬ wy korpus w zadnym przypadku nie bylby na¬ razony na dzialanie sil, powodujacych jego peknie¬ cia lub zlamania i bylby latwy do wmontowania 10 w metalowa obejme lub wymontowania z niej.Cel ten zostal osiagniety dzieki temu, ze za¬ wór zawiera porcelanowy, wolny od naprezen kor¬ pus zamocowany za pomoca srub w sposób dajacy sie luzowac, w otaczajacej go metalowej obejmie. 15 Zawór zawiera elastyczna wkladke oddzielajaca porcelanowy korpus od metalowej oibejmy oraz przepony. Sciany srodkowej czesci porcelanowego korpusu maja powierzchnie równolegle do wew¬ netrznych, bocznych scian metalowej obejmy, sta- 20 nowiacych plaszczyzny osadzenia tej obejmy.Korzystne jest, jesli w zaworze sciany czesci srodkowej porcelanowego korpusu i boczne plasz¬ czyzny osadzenia metalowej obejmy maja ksztalt walcowy, zas sciany elastycznej wkladki z two- 25 rzywa sztucznego, oddzielajacej porcelanowy kor¬ pus od metalowej obejmy, przylegaja do bocznych powierzchni srodkowej czesci porcelanowego kor¬ pusu i maja grujbosc, odpowiadajaca szerokosci szczeliny pomiedzy porcelanowym korpusem a me- 30 talowa obejma.Ponadto, na obu koncach porcelanowego korpusu znajduja sie kolnierze przylaczeniowe, natomiast pomiedzy srodkowa czescia a kolnierzami przyla¬ czeniowymi jest czesc laczaca oddzielona od ma- 35 terialu metalowej obejmy przez pomieszczenie przejsciowe.W bocznych scianach metalowej obejmy wyko¬ nane sa otwory pod sruby mocujace kolnierze 40 przylaczeniowe do zaworu, których osie sa równo¬ legle od osi wzdluznej zaworu.Zalety opartego na zalozeniach wynalazku kwaso i lugoodpornego zawonu sa nastepujace: Porcelanowy korpus zaworu posiadajacy kanaly 45 przepustowe, daje sie latwo zarówno wyjac z me¬ talowej obejmy po odkreceniu kilku srub jak i w tej obejmie osadzic. Bez zadnej trudnosci rów¬ niez mozna szybko oczylscic kanaly przepustowe.Ponadto niezmiernie waznym jest fakt, ze porce¬ lanowy korpus nie styka sie nigdzie bezposrednio z metalowa obejma co sprawia, ze jest on prak¬ tycznie w czasie pracy wolny od naprezen, ponie¬ waz porcelanowy korpus utrzymywany jest w me¬ talowej obejmie za pomoca elastycznej wkladki wzglednie przepony tak, ze metalowa obejma nie moze w zadnym przypadku naciskac lub obciazac porcelanowego korpusu z sila na skutek dzialania której moglyby powstac uszkodzenia lub zniszcze¬ nia porcelanowego korpusu.Sila zamykania przenosizona jest przez elementy 60 zamykajace kanaly przepustowe na porcelanowy korpus w takim miejscu, w którym porcelanowy korpus jesit gruiby, a wiec zdolny do wytrzyma¬ nia, bez obawy pekniecia, dzialania sily przekra¬ czajacej wielokrotnie zakladana sile zamykania. 65 55 Zawór wedlug wynalazku jest latwy w jego wy¬ twarzaniu, tani, pracuje niezawodnie przez dlugi okres czasu bez zniszczenia. Pozwala na osiagniecie odpowiedniej, maksymalnej wartosci cisnienia okreslajacej zdolnosc obciazenia przepony, wyno¬ szacej praktycznie okolo 10 atm. Obsluga zaworu jest prosta i higieniczna, co umozliwia bardziej oplacalne zastosowanie go w zakladach przemyslu chemicznego i spozywczego.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania ma rysunku, na którym fig. 1 — przedstawia kwaso i lugoodporny zawór w prze¬ kroju, czesciowo w widoku z boku, fig. 2 meta¬ lowa obejnie i osadzony w niej porcelanowy kor¬ pus w rzucie poziomym, fig. 3 — metalowa obejme z osadzonym w niej porcelanowym korpusem w wi¬ doku z boku.Metalowa czesc zaworu korzystnie jest wyko¬ nana z miekkiej stali przez prasowanie, ale oczy¬ wiscie równiez w postaci odlewu luib droga ob¬ róbki wiórowej. Zamiast stali lub zeliwa uzyc mozna równiez jakiegokolwiek innego odpowied¬ niego metalu. Metalowa obejma 1 jest kadlubem o bocznych scianach 2 i 3, na którego dnie 4 jest tak osadzony porcelanowy korpus 5, ze kol¬ nierze przylaczeniowe 6 tego korpusu 5 wystaja po obu stronach z metalowej obejmy. 1.Na obu scianach czesci srodkowej 7 porcelano¬ wego korpusu 5 znajduja sie po jednej powierzch¬ ni 8, równoleglej do osi wzdluznej korpusu 5 i po dwie powierzchnie 9 graniczace z powierzchnia 8, usytuowanego pod katem do osi wzdluznej porce¬ lanowego korpusu 5 i ustalajacego poosiowo. Po¬ miedzy srodkowa czescia 7 i kolnierzami przyla¬ czeniowymi 6 znajduje sie laczaca czesc 10.Czesc srodkowa porcelanowego korpusu 5 po¬ siada wglebienie 11,, w którym znajduje sie uj¬ scie, wykonanych w tym porcelanowym kor¬ pusie 5, kanalów przepustowych 12 i 13. Pomiedzy tymi dwoma kanalami przepustowymi znajduje sie przegroda 14.Czesc srodkowa metalowej obejmy 1 posiada równiez wglebienie 15 do osadzenia obudowy 16 wrzeciona zamykajacego. Pod dolna krawedzia obudowy 16 wrzeciona sa umieszczone przepony 17, 18. Dolny wystep na obwodzie przepony 18 przylega do dna wglebienia 11 porcelanowego kor¬ pusu 5. Przepony przyciskane sa w znany sposób do górnej powierzchni przegrody 14 za pomoca ksztal¬ tki naciskowej 21, która umocowana jest na koncu wrzeciona 20, obracanego za pomoca pokretla 19.Krawedz 22 obudowy 16 jest przymocowana do me¬ talowej obejmy 1 za pomoca srub 24, które umiesz¬ czone sa w gwintowanych otworach, znajdujacych sie w tej obejmie 1. Przykrecenie obudowy 16 do metalowej obejmy 1 powoduje równoczesne zamo¬ cowanie porcelanowego korpusu 5 w metalowej obejmie 1.Pomiedzy porcelanowy korpus 5 a dno 4 meta¬ lowej obejmy 1 wlozona jest dolna plytka 25 wkladki, wykonanej z elastycznego materialu, naj¬ lepiej z tworzywa sztucznego.Ksztalt bocznych plytek 26, graniczacych z dol¬ na plytka 25, odpowiada ksztaltowi powierzchni 8 i 9 porcelanowego korpusu 5 i te plytki boczne 2668 964 5 6 umieszczone sa pomiedzy powierzchniami 8 i 9 oraz równoleglymi do nich, a oddzielonymi od nich pomieszczeniem przejsciowym, wewnetrzny¬ mi plaszczyznami, znajdujacymi sie w metalowej obejmie 1. Grubosc bocznych plytek 26 wkladki jest dobrana tak, ze wypelniaja one szczeline pomiedzy powierzchniami 8 i 9 porcelanowego korpusu 5 a równoleglymi do nich wewnetrznymi bocznymi scianami metalowej obejmy 1.Pomiedzy scianami czesci laczacej 10 porcelano¬ wego korpusu 5 i przeciwleglymi do nich sciana¬ mi metalowej obejmy 1 istnieje szczelina tak, ze porcelanowy korpus 5 nie styka sie bezposrednio z metalowa obejma 1.Na bocznych plaszczyznach 27 metalowej obej¬ my 1 znajduja sie, na górze i na dole, gwintowane otwory 28 pod, nieuwidocznione na rysunku, sru¬ by mocujace kolnierze rur przylegajace do kol¬ nierzy przylaczeniowych 6.Srodkowa czesc 7 porcelanowego korpusu 5 mo¬ ze byc po obu stronach ograniczona walcowym plaszczem zamiast powierzchniami 8 i 9. W takim przypadku równiez plyty boczne 26 wkladki, a po¬ nadto graniczace z nimi wewnetrzne plaszczyzny nosne lub plaszczyzny osadzenia metalowej obej¬ my 1 maja walcowy ksztalt.Zawór wedlug wynalazku nie ogranicza sie do przykladu wykonania jego elementów przedstawio¬ nych na rysunku. • Jego elementy skladowe moga byc wykonane w odmiennej postaci o podobnej funkcji i dzialaniu w ramach istotnych cech za¬ woru. Tak na przyklad odmiennie moga byc wy¬ konane kolnierze przylaczeniowe, róznic sie moze od przedstawionego na rysunku, np. ksztalt czesci laczacych, odmienna od przedstawionej, moze byc równiez grubosc scianki porcelanowego korpusu otaczajacego kanaly przepustowe w stosunku do wymiarów kanalów. PL PL