Pierwszenstwo: 31.XII.1968 Austria Opublikowano: 16.X.1973 68877 KI. 46c, 45/00 MKP F02m 45/00 CI YrELNI/ UHD ftlr-edu ="iTnv/eo Twórca wynalazku: Theodor Stipek Wlasciciel patentu: Friedmann & Maier Aktiengesellschaft, Hallein (Austria) Urzadzenie do przestawiania poczatku wtrysku pompy wtryskowej silnika spalinowego i Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do przestawiania poczatku wtrysku pompy wtrysko¬ wej silnika spalinowego z wlaczona w naped pompy przesuwna tuleja uruchomiana za pomoca sily odsrodkowej przez przeciwwagi pokonujace sile sprezyny i posiadajaca uzebienie, którym za¬ zebiona jest ona z wspólpracujacym uzebieniem czesci zabierakowej, zwiazanej w sposób unie¬ mozliwiajacy obrót z walkiem pompy wtryskowej napedzanym z drugiej swej strony przez silnik spalinowy, przy czym wymienione uzebienie co najmniej na jednej z dwóch czesci zabierakowych jest uzebieniem o zebach skosnych.W tego rodzaju przestawiaczach wtrysku czesto trudnosc stanowi umieszczenie przeciwwag wraz z niezbednymi elementami laczacymi sluzacymi do przeniesienia sil odsrodkowych na tuleje wobec z reguly ograniczonej przestrzeni która sie dyspo¬ nuje, co czesto prowadzi do koniecznosci przyje¬ cia rozwiazan kompromisowych wykazujacych w eksploatacji swe cechy ujemne, wzglednie nawet znacznie zawezajacych zakres zastosowania takich przestawiaczy wtrysku.Do glównych wad znanych rozwiazan przesta¬ wiaczy wtrysku naleza stosunkowo duze koszty wykonania elementów konstrukcyjnych wystepo¬ wanie duzych istrat w wyniku tarcia w czlonach przekazujacych, znaczne zapotrzebowanie miejsca i duzy ciezar konstrukcji. Niektóre rozwiazania tylko w bardzo ograniczonym stopniu odpowiadaja 10 15 20 25 30 wymogom eksploatacyjnym biorac pod uwage charakterystyke regulacji.Celem niniejszego wynalazku jest wyeliminowa¬ nie wad towarzyszacym rozwiazaniom konstruk¬ cyjnym znanych urzadzen do przestawiania po¬ czatku wtrysku pompy.Istota rozwiazania wedlug wynalazku polega na tym, ze przeciwwagi ulozyskowane sa w wahli- wym lozysku bezposrednio na tulei przesuwnej i posiadaja powierzchnie oporowe, którymi opie¬ raja sie o powierzchnie podporowe plyty oporo¬ wej, wirujacej wraz z walkiem pompy, przy czym powierzchnie oporowe przeciwwagi i/lub powierz¬ chnia podporowa plyty oporowej ma ksztalt od¬ powiadajacy wspólpracujacym powierzchniom prze¬ ciwwag zwlaszcza wklesly.W korzystnym rozwiazaniu urzadzenia wedlug wynalazku plyta oporowa ma ksztalt pierscienia o plaskiej powierzchni podporowej prostopadlej do osi, zas powierzchnie podporowe przeciwwag maja ksztalt powierzchni cylindrycznej.W innym wykonaniu urzadzenia wedlug wy¬ nalazku powierzchnia podporowa plyty oporowej lezy równiez na plaszczyznie prostopadlej do osi, na której spoczywaja osie wahliwych lozysk prze¬ ciwwag.Konstrukcja urzadzenia wedlug wynalazku jest prosta dzieki wyeliminowaniu pomiedzy przeciw¬ wagami i tuleja jakichkolwiek czlonów przekazu¬ jacych przy znacznie lepszym wykorzystaniu 68 87768 877 3 przestrzeni, co umozliwia zastosowanie w dyspo¬ nowanym pomieszczeniu znacznie wiekszych prze¬ ciwwag, a co za tym idzie uzyskuje sie mimo zwartej budowy znacznie wieksza energie prze¬ stawiania.Dalsza zaleta konstrukcji wedlug wynalazku jest stabilizujace oddzialywanie stosunkowo duzych mas przeciwwag na wystepujace czasami w okre¬ sie pracy osiowe drgania tulei.Niezaleznie od zalet konstrukcyjnych rozwiaza¬ nia urzadzenia wedlug wynalazku, istnieja rów¬ niez zalety natury eksploatacyjnej polegajace na mozliwosci wywierania wplywu na charakterysty¬ ke regulacji urzadzenia. Mozliwe jest mianowicie, poprzez odpowiednie uksztaltowanie sklepien po¬ wierzchni przeciwwag lub plyty oporowej wza¬ jemne uzaleznienie stosunków sil miedzy sila od¬ srodkowa przeciwwag i sila przywracajaca do stanu pierwotnego sprezyny obciazajacej tuleje, która pozwala na odciagniecie dowolnej zalez¬ nosci ustawienia tulei od liczby obrotów. Tego typu urzadzenia do przestawiania poczatku wtrysku moga byc zatem stosowane do bardzo róznych zakresów obrotów dzieki mozliwosci prostej wymiany czesci o odpowiednich ksztaltach sklepien, wzglednie tez wymiany sprezyny obcia¬ zajacej tuleje. Z punktu widzenia ekonomiki skla¬ dowania i mozliwosci racjonalnej produkcji se¬ ryjnej ma 'to równiez bardzo duze znaczenie.Wahliwe lozyska przeciwwag umiejscowione sa w przestawiaczu wtrysku wedlug wynalazku blis¬ ko osi obrotu, co w polaczeniu z uksztaltowaniem przeciwwag jako bryl obrotowych prowadzi do tego, ze wraz z zwiekszajacym sie wychyleniem przeciwwag ich punkt oparcia na plycie oporowej przemieszcza sie promieniowo na zewnatrz, dzieki czemu uzyskiwane jest skrócenie ramienia dzwigni calkowitej sily odsrodkowej przeciwwag. W po¬ zycji calkowitego wychylenia, w wyniku prze¬ mieszczenia sie srodków ciezkosci przeciwwag, czesc sily odsrodkowej przeciwdziala wychyleniu.Z tej przyczyny jak równiez z powodu zmienio¬ nych stosunków przelozenia dzwigni, wynika de- grysywny stosunek sily czynnej do sily biernej, który zezwala na zastosowanie sprezyny obciaza¬ jacej tuleje posiadajacej charakterystyke liniowa.Mozna wiec zrezygnowac z klopotliwych staran o uzyskanie specjalnej charakterystyki sprezyny.Dalsza zaleta rozwiazania wynalazku polega na tym, ze powierzchnie oporowe przeciwwag oraz powierzchnia podporowa plyty oporowej sa wy¬ konywane o odpowiednio dobranej szerokosci umozliwiajacej w miejscach styku wystepowanie bardzo malego obciazenia powierzchniowego.Korzysc szczególna z punktu widzenia techniki produkcji stanowi to, ze obróbka plaskiej po¬ wierzchni podporowej plyty oporowej jest bardzo prosta, a równiez wykonanie powierzchni cylin¬ drycznej przeciwwag nie nastrecza zadnych pro¬ blemów. Plyta oporowa jest przy tym w prosty sposób zamocowana na obrotowej obudowie prze- stawiacza wtrysku, wzglednie nawet obie te czesci moga byc wykonane jako jedna calosc.Zaleta konstrukcji wedlug innego przypadku wykonania jest skrócenie wymiaru gabarytowego. 4 Przedmiot wynalazku jest szczególowo objasnio¬ ny w dalszej czesci opisu w przykladowym wy¬ konaniu przedstawionym na rysunku, na którym fig. 1 i 2 przedstawia urzadzenie wedlug wyna- 5 lazku w czesciowym przekroju w dwóch róznych fazach pracy, fig. 3 — urzadzenie wedlug fig. 1 w przekroju wzdluz linii III—III, fig. 4 — czescio¬ wy przekrój osiowy innego przykladowego roz¬ wiazania konstrukcyjnego urzadzenia wedlug wy¬ nalazku.Na rysunku przedstawiony jest tylko koniec na¬ pedzajacego walka rozrzadczego 1 pompy wtrys¬ kowej (nieprzedstawionej na rysunku), który to koniec walka przechodzi w czesc stozkowa 2 z za¬ konczeniem gwintowym 3. Na czesci stozkowej 2 ustalona jest za pomoca sprezyny krazkowej 4 uniemozliwiajacej jej obrót, tuleja 5 z odsadze¬ niem, przy czym czesc tulei o wiekszej srednicy posiada zewnetrzne uzebienie 6, a powierzchni plaszcza, czesci tulei o mniejszej srednicy na ze¬ wnetrznej powierzchni cylindrycznej ma panewke lozyskowa 7. Na czele odsadzenia tulei 5 znajduje sie pierscien smarujacy 8 lozysko wzdluzne.Na panewce lozyskowej 7 tulei 5 ulozyskowany jest obrotowo element zabierakowy 9, skladajacy sie z czesci cylindrycznej 10 i z czesci tarczowej, przy czym element zabierakowy 9 zabezpieczony jest przed osiowym przesuwem za pomoca kol¬ nierza 12 drazonej nakretki 13 nakreconej na za¬ konczenie gwintowane 3 walka rozrzadczego 1.Lozysko wzdluzne uszczelnione jest okraglym pierscieniem samouszczelniajacym 14, umieszczo¬ nym w pierscieniowym wyzlobieniu kolnierza 12.Czesc 10 elementu zabierakowego 9, posiadajaca ksztalt cylindra, zaopatrzona jest w zewnetrzne uzebienie 15, które uksztaltowane po linii srubo¬ wej, jak równiez w wykonaniu przedstawionym na fig. 1 uzebienie zewnetrzne 6 tulei 5 przy czym tuleje 5 i czesc cylindryczna 10 elementu zabiera¬ kowego 9 obejmuje przesuwna tuleja 16 o uze¬ bieniu wewnetrznym dwusegmentowym 17 i 18, którym zazebia sie z uzebieniami 6 i 15 dwóch czesci tulei 5.Na tuleje 16 oddzialywuje wzdluz jej osi spre¬ zyna spiralna 19, której drugi koniec ma oparcie w rozwiazaniu przedstawionym na fig. 1—3 o tar¬ czowa czesc 11 elementu zabierakowego 9, a w~ rozwiazaniu przedstawionym na fig. 4 o pierscie¬ niowa plyte czolowa 20, nasunieta na czesc cylin¬ dryczna 10 elementu zabierakowego 9, przy czym plyta czolowa 20 styka sie z czescia 10 za posred¬ nictwem okraglego pierscienia samouszczelniaja- cego 21.Na czterech promieniowych ramionach 23 tulei 16 znajduja sie lozyska wahliwe 22 dla ulozysko¬ wania przeciwciezarów 24 wzglednie 24' (fig. 4), które maja ksztalt bryl obrotowych, które na swej stronie czolowej, sasiadujacej z lozyskiem wahli- wym 22 posiadaja powierzchnie oporowa 23 wzglednie 23', uksztaltowana jako wklesla powierzchnie cylindryczna. Przeciwciezary 24 wzglednie 24' (fig. 4) opieraja sie swymi powierz¬ chniami 25 wzglednie 25' na prostopadlej do osi powierzchni podporowej 26 wzglednie 26' pierscie¬ niowej plyty oporowej 27 wzglednie 27' obracajacej: 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6068 877 sie wraz z urzadzeniem do przestawiania wtrysku.W rozwiazaniu wedlug fig. 1—3 plyta oporowa 27 zamocowana na wewnetrznej powierzchni czo¬ lowej miski obudowy 28, obejmuje przeciwciezary 24 i nasunieta jest na tuleje 5, z która styka sie za posrednictwem pierscienia uszczelniajacego 29.W rozwiazaniu przedstawionym na fig. 4 tuleja 5' posiada tarczowy kolnierz 30, do którego wewne¬ trznej powierzchni przylega plyta oporowa 27'.Pomiedzy kolnierzem 30 i plyta czolowa 20 umiesz¬ czony jest pierscien obudowy 31 z wewnetrznymi odsadzeniami, który jednym ze swych odsadzen opiera sie o plyte oporowa 27', a przeciwleglym odsadzeniem o plyte czolowa 20. Czesci obudowy 30, 31 i 20 docisniete sa do siebie przechodnimi srubami 32.Dzialanie przestawiacza wtrysku wedlug wyna¬ lazku (fig. 1) jest nastepujace: w polozeniu spo¬ czynkowym tuleja 16, na która dziala tylko sila sprezyny dociskowej 19, znajduje sie w polozeniu krancowym. Powierzchnia oporowa 25 przeciwwagi 24 styka sie przy tym w miejscu 33 z powierzch¬ nia podporowa 26 plyty oporowej 27. Sila reakcji dzialajaca w miejscu styku 33, przeciwstawiajaca sie sile sprezyny i przeciwnie do niej skierowana, powoduje powstanie momentu, który obraca prze¬ ciwwagi 24 w prawo, ustawiajac je w polozeniu wlaczonym (fig. 1).Przy rozruchu silnika spalinowego element za- bierakowy 9 wprawiony zostaje w znany sposób w ruch obrotowy przez wal karbowy silnika za posrednictwem, nie przedstawionej na rysunku, przekladni odboczkowej, a nastepnie ruch ten, dzieki uzebieniom przeniesiony zostaje na tuleje 16 i w wyniku obrotów powstaje sila odsrodkowa przeciwwag 24, w oddzialywujaca lewoskretnym momentem na lozyska wahliwe 22.Z chwila osiagniecia przez moment wywolany sila odsrodkowa wartosci równej przeciwnie skie¬ rowanemu momentowi pochodzacemu od sily spre¬ zyny, przeciwwagi 24 wychylaja sie na zewnatrz, przy czym powierzchnia podparcia 25 przeciwwa¬ gi 24 przemieszcza sie po powierzchni podporowej 26 plyty oporowej 27. Miejsce styku 33 miedzy obiema powierzchniami 25 i 26 przemieszcza sie przy tym promieniowo na zewnatrz. W calkowi¬ cie wychylonym polozeniu przeciwwag 24 (fig. 2) punkt styku 33 lezy w poblizu zewnetrznego brze¬ gu plyty oporowej 27. Równoczesnie tuleja 16 przemieszcza sie w prawo az do polozenia kran¬ cowego, (fig. 2). Dzieki zazebianiu sie uzebien sru¬ bowych 15 i 18 nastepuje przy tym wzgledny obrót tulei 5 w stosunku do elementu zabierako- wego 9. W przypadku gdy uzebienia 6 i 17 wy¬ konane sa równiez jako uzebienia srubowe, wiel¬ kosc wzglednego obrotu przy takiej samej drodze tulei 16 moze ulec podwojeniu.Poprzez odpowiednie uksztaltowanie krzywej tocznej, to znaczy zarysu powierzchni 25 wzgled¬ nie 25' istnieje mozliwosc dobrego dopasowania przestawiacza wtrysku do przewidywanego zakre¬ su obrotów. Konstrukcja wedlug wynalazku umoz¬ liwia zastosowanie sprezyny dociskowej 19 o cha¬ rakterystyce liniowej, co jest pozadane z uwagi na prostote budowy. Wymagany tutaj degresywny stosunek sily czynnej do sily biernej osiaga sie w ten sposób, ze wraz z promieniowym przemiesz¬ czeniem sie punktu styku 33 i zwiekszajacym sie wychyleniem przeciwwag 24 zwieksza sie takze 5 ramie dzwigni momentu przywracajacego do stanu pierwotnego, zwróconego w prawo, a tym samym równiez wartosc tego momentu.W rozwiazaniu konstrukcyjnym (fig. 1—3) w miare zwiekszania sie wychylenia przeciwwag 24 io powstaje dodatkowy moment przywracajacy do stanu pierwotnego, pochodzacy od tych odcinków przeciwwag, które znajduja sie na lewo od plasz¬ czyzny prostopadlej przechodzacej przez wahliwe lozyska 22. 15 Charakterystyka przestawiacza wtrysku przed¬ stawionego na fig. 4 rózni sie od pierwszego przy¬ kladowego rozwiazania tym, ze tutaj powierzchnia podporowa 26' plyty oporowej 27' lezy w tej sa¬ mej plaszczyznie normalnej, co i osie wahliwych 20 lozysk 22 przeciwwag 24' zatem nie powstaje do¬ datkowy moment przywracajacy do stanu pier¬ wotnego pochodzacy od czesci sil odsrodkowych przy wychyleniu przeciwwag 24', gdyz cala masa przeciwwag 24' znajduje sie zawsze z prawej stro- 25 ny wahliwych lozysk 22.W jeszcze innej odmianie wykonania wybrzu¬ szenie wystepuje nie na przeciwwagach, lecz na plycie oporowej lub tez moga wystepowac w obu tych czesciach wybrzuszone powierzchnie walcowe. 30 PL PL