Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób pomiaru i rejestracji wysokosci fald rumowiska rzecznego, zwlaszcza piasku wraz z mulem, prze¬ suwajacego sie w korytach rzek na skutek ruchu wody oraz sonda pomiarowa do stosowania tego s sposobu. Pomiary takie, a w szczególnosci reje¬ stracja, wykorzystywane sa do obliczania ilosci przesuwajacego sie rumowiska przy projektowaniu urzadzen sluzacych do regulacji rzek.Dotychczas pomiary takie wykonywano przy po- 10 mocy znanej lapaczki, stanowiacej rodzaj szufli ukladanej na dnie rzeki, do której po okreslonym czasie nanosi rzeka pewna ilosc rumowiska. Po wyjeciu lapaczki wyznacza sie ilosc rumowiska przez wazenie. Sposób taki jest jednak bardzo 15 niedogodny, gdyz praktycznie nie mozna go sto¬ sowac przy pomiarach wielodobowych, a ponadto jest bardzo niedokladny.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu po¬ zwalajacego na pomiar ciagly i ewentualna reje- 20 stracje wysokosci fald rumowiska rzecznego oraz sondy umozliwiajacej wykonywanie tego pomiaru.Sposób pomiaru i rejestracji wysokosci fald ru¬ mowiska rzecznego wedlug wynalazku polega na tym, ze na dnie osrodka wodnego na granicy ru- 25 mowiska umieszcza sie sonde wieloczlonowa wzglednie jedna z sond jednoczlonowych, z których druga umieszcza sie powyzej poziomu rumowiska, a nastepnie mierzy sie zmieniajaca sie w czasie opornosc fald rumowiska przez pomiar — do- 30 wolnym urzadzeniem pomiarowym, na przyklad mostkiem zrównowazonym lub niezrównowazonym wyposazonym w miernik lub rejestrator, polaczony elektrycznie z tymi sondami, opornosci miedzy sondami lub czlonami sondy zalezna od wysokosci zasypania ich rumowiskiem, a wyniki pomiaru rejestrowane w okreslonych odstepach czasu lub w sposób ciagly wykorzystuje sie do obliczania ruchu rumowiska w osrodku wodnym. ? W tym celu na dnie rzeki lub hydrodynamicz¬ nego modelu umieszcza sie jedna lub wiecej sond pomiarowych skladajacych sie z korpusu oraz co najmniej jednego, umieszczonego najkorzystniej prostopadle do podstawy, przewodzacego prad elek¬ tryczny segmentu zlaczonego z korpusem oraz z innymi segmentami przedkladkami izolacyjnymi przy czym do poszczególnych segmentów sondy dolaczone sa zyly kabla wielozylowego laczacego te segmenty poprzez przelacznik wielopozycyjny wybierajacy odpowiedni segment sondy w zalez¬ nosci od zakresu pomiaru lub miejsca, w którym ma byc dokonany pomiar, a polaczenie elementów sondy jest wodoszczelne. Wartosc opornosci mie¬ dzy sondami zalezy od opornosci wlasciwych wody i rumowiska, które znacznie sie od siebie róznia.Dlatego tez zasypanie sondy rumowiskiem powo¬ duje zmiane opornosci miedzy elektrodami.Wynalazek zostanie blizej wyjasniony na przy¬ kladzie wykonania przedstawionym na rysunku na którym fig. 1 przedstawia sonde fig. 2 — 68 14668146 10 15 20 uklad do pomiaru sposobem wedlug wynalazku, z zastosowaniem sondy wieloczlonowej, fig. 3 — uklad wedlug wynalazku z zastosowaniem sondy jednoczlonowej, a fig. 4 przedstawia uklad do jednoczesnej rejestracji fald rumowiska w wielu 5 miejscach, przy zastosowaniu wiekszej liczby sond.Fig. 1 przedstawia sonde czteroczlonowa, której czlony sa od siebie elektrycznie odizolowane.Na podstawie 1 umocowany jest, najkorzystniej prostopadle, korpus 2 sondy, na którym umoco¬ wane sa na przyklad cztery czlony 3 sondy izolo¬ wane od siebie elektrycznie przekladkami izola¬ cyjnymi 4. Sonda jest uszczelniona przed dosta¬ niem sie wody na przyklad przez zalanie zywica syntetyczna. Poszczególne czlony sa przylaczone do ukladu pomiarowego za pomoca na przyklad wielozylowego kabla 5 który wewnatrz korpusu 2 jest polaczony z przewodami doprowadzonymi do poszczególnych czlonów sondy przez otwory biegnace wzdluz sondy.Jak pokazano na fig. 2 podstawe 1 ustawia sie na podlozu. Podstawa 1, korpus sondy 2 i ewen¬ tualnie czesc pierwszego liczac od dolu segmentu 3 sondy sa zasypane rumowiskiem 7 nad którym „ znajduje sie warstwa wody 8 pokrywajaca przy¬ najmniej dwa dolne czlony sondy.Te dwa dolne czlony przylaczone sa poprzez odpowiednie zyly kabla 5 do ukladu pomiarowego 13, który mierzy opornosc miedzy nimi. Jesli na 30 skutek dzialania przeplywajacej wody na warstwie rumowiska powstanie falda 9, rumowisko zasypie pewna czesc sondy i opornosc wzrosnie. Pozostale czlony nie biora w tym przypadku udzialu w po¬ miarze. Potrzebne moga byc one gdy wysokosc 35 fald przekracza wysokosc poszczególnych czlonów sondy. Mozna wtedy odpowiednim przelacznikiem wlaczyc inne czlony.Fig. 3 pokazuje uklad pomiarowy przy zasto¬ sowaniu sond jedncczlonowych. Sondy umieszczone 40 sa na wsporniku (nie pokazanym na rysunku) w taki sposób, ze sonda 10 zwana sonda odnie¬ sienia nie dotyka powierzchni rumowiska, a sonda 11 zanurzona jest czesciowo w rumowisku. Obie sondy maja wodoszczelnie doprowadzone przewody 45 12, które sluza do przylaczenia ich do ukladu po¬ miarowego 13.Opór mierzony jest miedzy sonda odniesienia 10 a sonda pomiarowa 11. Nie ma zasadniczej róz¬ nicy w dzialaniu ukladu z fig. 2 i z fig. 3, po- 50 niewaz w ukladzie przedstawionym na fig. 2 role sondy pomiarowej pelni jeden czlon sondy a role sondy odniesienia inny czlon.Sonda pomiarowa i sonda odniesienia wlaczone sa do ukladu pomiarowego 13 stanowiacego na przyklad mostek Wheatston'ea zrównowazony lub niezrównowazony.W przypadku wystepowania pojemnosci miedzy sondami moze okazac sie konieczne wlaczenie 60 w jedna z galezi mostka kondensatora 14. Mostek pracuje jako niezrównowazony. Napiecie na wyjs¬ ciu mostka .^est zalezne od oporu miedzy sondami, a co zatem idzie od wysokosci faldy rumowiska.Napiecie to moze byc mierzone bezposrednio mier¬ nikiem prostownikowym 15. W przypadku malych zmian oporu mozna zastosowac wzmacniacz.Mostek zasilany jest ze zródla napiecia zmien¬ nego 16, którym moze byc generator lub zasilacz sieciowy, najlepiej stabilizowany. Ze wzgledu na to, ze pomiary sa zazwyczaj dlugotrwale, zamiast zwyklego miernika wlacza sie rejestrator 18.Fig. 4 przedstawia uklad pomiarowy przystoso¬ wany do pracy z wieloma sondami umozliwiajacy rejestracje wysokosci zasypania rumowiskiem w kilku punktach. Sondy 17, których liczba zalezy od konstrukcji rejestratora wielowejsciowego, przylaczone sa do mostka 13 przez przelacznik 19, który moze byc na przyklad zsynchronizowany z rejestratorem 18.Kilka sond pelni role sond odniesienia, kilka innych stanowi sondy pomiarowe. Mozliwe jest takze stosowanie jednej sondy odniesienia wspól¬ nej dla wszystkich sond pomiarowych. W czasie pracy rejestratora przelacznik 19 wlacza kolejny uklad sond, rejestrator dokonuje pomiaru i reje¬ stracji, a nastepnie zostaje wlaczona nastepna sonda i zostaje wykonany pomiar w innym miejscu dna rzecznego. PL