Pierwszenstwo: 06.XII.li965 dla zastrz. 2 i 4 09.V.1966 dla zastrz. 3 Wielka Brytania Opublikowano: 16.IV.1973 66745 KI. 46a,53/00 MKP F02b 53/00 UKD , Twórca wynalazku: Hans Robert Nilsson Wlasciciel patentu: Svenska Rotor Maskiner Aktiebolag, Nacka (Szwecja) Silnik spalinowy z wirujacym tlokiem Przedmiotem wynalazku jest silnik spalinowy z wirujacym tlokiem, posiadajacy dwa zazebiajace sie wirniki umieszczone w (dwóch równoleglych cylindrach, których powierzchnie przecinaja sie wzajemnie.Znane sa silniki z wirujacymi tlokami umieszczo¬ nymi w cylindrze silnika, przy czym zmiennosc komory roboczej uzyskiwana jest badz przez od¬ powiednie dobranie ksztaltów przekrojów poprzecz¬ nych cylindra i tloka badz przez umieszczenie osi wirowania tloka niewspólsrodkowo z osia cylindra.W pierwszym przypadku wystepuja skomplikowane problemy techniczne w zwiazku z prowadzeniem tloka w cylindrze (niezbedne sa w tym celu pla¬ netarne przekladnie zebate /lub mechanizmy dzwig- niowo-korbowe), oraz jego wyrównowazeniem, w drugim natomiast przypadku wystepuja trud¬ nosci z uzyskaniem wlasciwego stopnia sprezania mieszanki, co z kolei wplywa istotnie na spraw¬ nosc silnika. W obu przypadkach wystepuje nie¬ rozwiazany wlasciwie do dnia dzisiejszego problem trwalosci gladzi cylindra i tloka, przy czym stwier¬ dzono, ze opisana powyzej druga grupa silników nie nadaje sie do praktycznego wykorzystania.Celem wynalazku jest usuniecie powyzej opisa¬ nych wad i niedogodnosci silników z tlokami wi¬ rujacymi.Cel ten zostal osiagniety w silniku wedlug wy¬ nalazku, w którym kazda sciana boczna wystepu Wirnika pierwszego stanowi krzywa cykloidalna 10 15 25 30 wyznaczona przez krawedz skrajna wglebieniu drugiego wirnika a zarys kazdej scianki bocznej wglebienia zawarty jest na zewnatrz krzywej cyikloidalnej wyznaczonej iprzez torawedz skrajna wystepu pierwszego wirnika i na zewnatrz glównej czesci wglebienia lezacego wewnatrz (tej krzywej, przy czym otwory wlotowe i wylotowe sa tak roz¬ mieszczone wzgledem linii przeciecia sie cylindrów oraz wzgledem osi -wirników ze odleglosci katowe miedzy tymi otworami a IMazni przeciecia stanowi przynajmniej szerokosc obwodowa rowków wirni¬ ków.Ponadto, zgodnie z wynalazkiem szerokosc ob¬ wodowa kazdego wystepu drugiego wirnika stanowi minimum obwodu wirnika a otwory wlotowe oraz wylotowe umieszczone sa na powierzchniach bocz¬ nych obudowy ograniczajacych cylinder zawieraja¬ cy pierwszy wirnik, przy czym sciana boczna przy¬ najmniej z jednej strony cylindrów zawiera dwa koimipOjety otworów rozstawionych obwodowó wzgle¬ dem osi wirników.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w prze¬ kladzie wykonania na rysunku na którym fig. 1 przedstawia przekrój silnika wedlug wynalazku wzdluz plaszczyzn oznaczonych linia 1—1 na fig. 2, fig. 2 — przekrój tegoz silnika wzdluz plaszczyzny, oznaczonej linia 2—2 na fig. 1, fig. 3 — fragment przekroju wzdluz plaszczyzny, oznaczonej linia 3—3 na fig. 2, fig. 4 — poprzeczny przekrój wirników silnika pokazanego na fig. 1, fig. 5 — scheirtett przeplywu czynnika roboczego poza komora tobo- 66 7453 cza silnika, fig. 6 — przekrój drugiej odmiany silnika wedlug wynalazku wzdluz plaszczyzn, ozna¬ czonych linja &—6 na fig. 7, fig. 7 — przekrój wzdluz plaszczyzny, oznaczonej linia 7—7 na fig. 6, fig. 8 — firagiment przekroju wzdluz plaszczyzny, oznaczonej linia 8—8 na fig. 7, fig. 9 — wzdluzny przekrój trzeciej odmiany silnika wedlug wyna¬ lazku, fig. 10 — odpowiadajacy fig. 7 przekrój poprzeczny czwartej odmiany silnika wedlug wy¬ nalazku wzdluz plaszczyzny, oznaczonej linia 10—10 na fig. 11, fig. 11 — fragment przekroju wzdluz plaszczyzny, oznaczonej linia 11—11 na fig. 10.Przedstawiony na fig. 1, 2, 3, 4 i 5 silnik sklada sie z obudowy 20, która zawiera pomieszczenia robocze 22, skladajace sie z dwóch cylindrów 24, 26 o równoleglych osiach i które przecinaja sie wzajemnie wzdluz dwóch linii 28, 30. Obudowa 20 zaopatrzona jest w dwa oddzielne osiowe kanaly wlotowe 32, 34, z których kazdy laczy sie z odpo- 'Wiednim cylindrem 24, 26 obudowy oraz w dwa wylotowe kanaly 36, 38, z których kazdy laczy sie równiez z odpowiednim cylindrem 24, 26 obudowy.Powietrze do komory (roboczej silnika doprowadza¬ ne jest przez obydwa kanaly wlotowe 32, 34, a gazy spalinowe odprowadzane sa z silnika przez kanaly wylotowe 36, 38. Pierwszy wirnik 40 jest osadzony w lozyskach 42, 44 wspólosiowo w cylindrze 24, który ima polaczenie z kanalami 32 i 36. Drugi wirnik 46 umieszczony jest w cylindrze 26, który ma polaczenie z kanalami 34, 38.Pierwszy wirnik 40 jest wyposazony w cztery prostoliniowe wystepy 48 z usytuowanymi pomie¬ dzy nimi rowkami 50. Kazdy wystep 48 ma dwie osiowe przebiegajace powierzchnie boczne 52, 54 oraz wierzcholek 56. Kazdy rowek 50 ma dno 58 usytuowane promieniowo na zewnatrz kola podzia¬ lowego 60 wirnika 40. Wierzcholki 56 wystepów 48 i dna 58 rowków 50 znajduja sie na powierzch¬ niach walcowych o kolowym przekroju poprzecz¬ nym i wspólsrodkowych z wirnikiem 40. Drugi wirnik 46 jest wyposazony w osiem prostoliniowych wystepów 62 z umieszczonymi miedzy nimi row¬ kami 64. Kazdy wystep 62 ma dwie osiowe usytuo¬ wane powierzchnie boczne 66, 68 i umieszczony miedzy nimi wierzcholek 70, usytuowany promie¬ niowo wewnatrz kola podzialowego 72 wirnika 46, podczas gdy powierzchnie (boczne 66, 68 dlwóch ko¬ lejno po sobie nastepujacych wystepów 62 przecho¬ dza jedne w drugie Itworzac miedzy soba dno row¬ ka 64. Wierzcholki 70 wystepów 62 leza na powie¬ rzchni walcowej o kolowym przekroju poprzecznym i wspólosiowej z wirnikiem 46.Na fig. 4 przedstawiono zarysy scianek bocznych wystepów i rowków obu wirników. Przesuwajac sie w kierunku promieniowym do wewnatrz, po¬ czynajac od skrajnego zewnetrznego punktu 74, 76 w kierunku dna 58 przyleglego crowka 50, kazda powierzchnia iboczna 52, 54 pierwszego wirnika odpowiada krzywej cykloidalnej opisywanej przez skrajny punkt 80, 78 przyleglej powierzchni bocz¬ nej 66, 68 drugiego wirnika 46. Podobnie przesu¬ wajac sie w kierunku promieniiowym do wewnatrz, -poczynajac od skrajnego zewnetrznego punktu 78, 80, kazda z powierzchni bocznych 66, 68 wystepu .62 drugiego wirnika 46 stanowi miedzy punktami 6 745 4 78—82 oraz 80—84 krzywa cykloidalna opisywana przez skrajny punkt 76, 74 sasiedniej powierzchni bocznej 54, 52 pierwszego wirnika, posrednia czesc prostoliniowa od punktu 82, 84 do punktu 86, 88 ^5 przebiega po linii prostej równoleglej do promienia wychodzacego z srodka wirnika 46 i przechodza¬ cego przez srodek wystepu 62, przy czym ta linia prosta jest styczna do zewnetrznej czesci krzywo¬ liniowej 78, 82, 80, 84 w punkcie 82, 84 i wewne- 10 trznej czesci krzywoliniowej rozpoczynajacej sie w punkcie 86, 88 i przebiegajacej po luku kola o kacie wierzcholkowym 67,5° i srodku znajduja¬ cym sie na linii symetrii przechodzacej przez ro¬ wek 64 a umieszczonej w takim punkcie, ze linia 15 prosta 82, 86, 84, 88 tworzy styczna do wewnetrznej czesci krzywoliniowej w punktach 86, 88. Nalezy przy tym nadmienic, ze czesc rowka drugiego wir¬ nika pomiedzy punktami 86 i 88 jest lukiem kola o kacie wierzcholkowym 135°. 20 Wskazane jest aby zastosowane zastalo przymu¬ sowe uszczelnienie na krawedziach wierzcholko¬ wych powierzchni bocznych wystepów wirnika, przedstawionych na rysunku przez punkty 74, 76, 78, 80, których przeznaczeniem jest slizgowe sty- 25 kanie sie z wspólpracujaca czescia powierzchni bocznej drugiego wirnika. Z tych samych wzgledów wskazane jest, aby podobne uszczelnienia zostaly zastosowane w celu uszczelnienia lczu pomiedzy, czolowymi scianami wirników 40, 46 i bocznymi 30 scianami przemieszczenia 'roboczego 22.Wlotowe i wylotowe kanaly 32, 34, 36, 38 w obu¬ dowie 20 laczac sie z pomieszczeniem roboczym 22 przez okienka o szerokosci promieniowej odpowia¬ dajacej glebokosci promieniowej rowków 50, 64 35 wspólpracujacych wirników. Kazde okienko jest ograniczone w kierunku obwodowym za pomoca krawedzi o ksztalcie zasadniczo odpowiadajacym ksztaltowi wspólpracujacych powierzchni bocznych 52, 54, 66, 68 wystepów wirników 40, 46. Krawedzie 40 okienek wylotowych otworów 36, 38 sa usytuowane w takim polozeniu katowym w stosunku do linii 28, 30 przecinania sie otworów 24, 26 obudowy 20, ze pole scianki (bocznej pomieszczenia roboczego, znajdujace sie pomiedzy tyimi krawedziami i odpo- 45 wiednia linia przecinania sie otworów 24, 26 od¬ powiadalo polu przekroju jpoprzecznego rowka 50, 64 we wspólpracujacym wirniku 40, 46. Krawedzic okienek wlotowych kanalów 32, 34 sa usytuowane w takim katowym polozeniu, ze krawedzie usytuo- 50 wane w poblizu linii 28 przecinania sie otworów 24, 26, a zatem krawedzie wyznaczajace komory wlotowe, dokladnie odpowiadaja odpowiednim kra¬ wedziom okienek kanalów wylotowych, podczas gdy krawedzie usytuowane w poblizu linii 30 55 przecinania sie otworów 24, 26, a zatem krawedzie wyznaczajace poczatek fazy przeplukiwania, sa katowo oddalone od Odpowiednich krawedzi okie¬ nek kanalów wylotowych o taka odleglosc, aby wyplyw spalin z odpowiedniego ^rowka wirnika 60 spowodowany nadcisnieniem tych spalin konczyl sie zanim rozpocznie sie przeplukiwanie.Jak przedstawiono na fig. 3 obydwa wirniki 40, 46 sa zaopatrzone w synchronizujace kola zebate 90, 92, które sa usytuowane na zewnatrz pomie- 65 szczenia roboczego 22, przy czym kola podzialowe5 tych synchronizujacych kól zebatych maja promie¬ nie stanowiace odpowiednia czesc promieni kól podzialowych 60, 72 odpowiednich wirników 40, 46.W silniku przedstawionym na fig. 1—5 maksymalne srednice podzialowe kól zebaitych 90, 92 nie sa wieksze niz srednica den rowków odpowiedniego wirnika. Obydwa kola zebate 90, 92 tworza pierw¬ sze i drugie kolo zebate w czterokolowym zespole, zamontowanym w Obudowie 20. Drugie i trzecie kolo zebate tego zespolu kól zebatych zostaly ozna¬ czone odnosnikami 94, 96 i te kola zebate utrzy¬ muja obydwa wirniki 40, 46 we wzajemnym wy¬ maganym usytuowaniu katowym, a to w celu unikniecia bezposredniego mechanicznego wzajem¬ nego stykania sie tych wirników. Na fig. 3 kolo zebate 90 jest zaklinowane na pierwszym wirniku 40, podczas gdy kolo zebate 92 moze byc odpo¬ wiednio ustawione wzgledem drugiego wirnika 46 i moze byc mocowane w dowolnym wymaganym polozeniu przy zastosowaniu kolka 93. Oczywiscie równiez kolo 92 moze byc zaklinowane na wale wirnika 46, a wówczas przestawienie przeprowa¬ dzane bedzie za pomoca zastosowania takiego kolka jak kolek 93, umieszczonego' pomiedzy kolem 90 i walem pierwszego wirnika 40.Wtryskiwacz 98, przeznaczony do doprowadzania do komory roboczej 22 paliwa, uzyskiwanej ze zródla cieczy pod cisnieniem nie pokazanego na rysunku, jest umieszczony w obudowie 20 w takim miejscu, ze paliwo jest wtryskiwane do rowka 64 drugiego wirnika 46 wówczas, gdy ten rowek 64 zostanie juz przesuniety poza polaczenie z odpo¬ wiednim kanalem wlotowym 34, a jeszcze przed tym, gdy sasiedni wystep 48 pierwszego wirnika 40, wejdzie do wspomnianego rowka 64.Do zaplonu 'mieszanki paliwowej sluzy swieca zaplonowa 100 .umieszczona co najmniej na jednej scianie bocznej obudowy 20 i usytuowana w ob¬ rebie pola sciany bocznej, gdzie swobodna prze¬ strzen rowka 64 drugiego wirnika 46, widziana w plaszczyznie prostopadlej do osi wirnika, jest ograniczona jedynie przez jego powierzchnie bocz¬ ne 68, 66 oraz przez powierzchnie boczne 52, 54 wspóldzialajacego wystepu 48 pierwszego wirnika 40. Wskazane jest aby swieca zaplonowa 100 byla umieszczona na polu sciany bocznej, ograniczonym powierzchniami bocznymi 68, 66, 54, 52 wówczas, gdy odpowiedni zazebiajacy sie rowek i wystep znajduja sie badz w polozeniu maksymalnego za¬ zebienia sie, badz tez sa blisko tego polozenia (maksymalnego zazebienia sie.Pierwszy wirnik 40 ma równiez wystajaca na zewnatrz krótka czesc 102 swego walu, przezna¬ czona do doprowadzania mocy do silnika i odbie¬ rania mocy z silnika.Obudowa 20 jest zaopatrzona w wewnetrzne ka¬ naly 104, przeznaczone do krazenia w nich plynu chlodzacego, 'który jest doprowadzany przez otwór wlotowy 106, a odprowadzany przez otwór wylo¬ towy 108.Kazdy wirnik 40, 46 zaopatrzony jest równiez w wewnetrzny uklad chlodzacy. Wtryskiwacz 110, 112 plynu chlodzacego jest osadzony w obudowie 20 wspólosiowo z walem kazdego z wirników 40, 46, przy czym kazdy z wtryskiwaczy no, 112 laczy 745 6 sie z wewnetrznym ukladem chlodzenia odpowied¬ niego wirnika. W pierwszym wirniku 40 plyn chlodzacy, a najkorzystniej ciecz, zwlaszcza olej smarujacy, jest wtryskiwany przez wtryskiwacz 110 5 do rury 114, osadzonej centralnie w wirniku 4#.Rura 114 laczy sie z pierwsza komora 116, usytuo¬ wana centralnie wewnatrz wirnika, przy czyni ko¬ mora 116 z kolei laczy sie z druga komora 118 we wnetrzu wirnika, poprzez kanaly 120, z którycK 10 kazdy jest usytuowany wewnatrz wystepu 48 wir¬ nika 40 i jest przeznaczony do umozliwienia kra¬ zenia plynu chlodzacego poprzez wspomniany wy¬ step. Komora 118 laczy sie z otworzona w obudowie 20 komora 124, poprzez centralny kanal 122, który 15 otacza rure 114. Komora 124 ma otwórwylotowy 126, przeznaczony do odprowadzania z silnika plynu chlodzacego.Kanaly wylotowe 36, 38 komory roboczej 22 lacza sie z turbina 128, która jest napedzana przez 20 gazy spalinowe. Turbina 128 jest polaczona z dmu¬ chawa 130, która dziala jako pompa przeplukujaca i jest polaczona z kanalami wlotowymi 32, 34 po** (mieszczenia roboczego 22.Ten zespól turbina — dmuchawa 128, 130 jest 25 pokazany "tylko tytulem przykladu, a przeplukujace srodki techniczne moga byc równiez zaprojektowa¬ ne w dowolny inny sposób, na przyklad jako wentylator, napedzany z walu silnikowego 102, lub jako uruchamiany za pomoca gazów spalinowych 30 inzektor.Przedstawiony na fig. 1—6 silnik wedlug wyna¬ lazku dziala w sposób nastepujacy: w celu urucho¬ mienia silnika wirniki 40, 46 sa obracane za po¬ moca zewnetrznego rozrusznika nie pokazanego na 35 rysunku. Za pomoca dmuchawy 130 do kanalów wlotowych 32, 34 pomieszczenia roboczego 22 zo¬ staje doprowadzone swieze powietrze. Podczas ograniczonej poczatkowej katowej fazy obrotu wir¬ ników 40, 46 rowek 50 pierwszego wirnika 40 40 i odpowiadajacy mu rowek 64 drugiego wirnika 46 zostaja napelnione swiezym powietrzem. Podczas dalszego obrotu wirników 40, 46 rowki 50, 64 zo** staja odlaczone od ich odpowiednich kanalów wlo¬ towych 32 i 34 i tworza dwie oddzielne skladowe 45 komory wlotowe, z których kazda zawiera odpo¬ wiedni wolny od obcych elementów rowek 50, 64 ograniczony za pomoca scianek pomieszczenia ro¬ boczego 22 i calkowicie wypelniony swiezym po¬ wietrzem. W tym polozeniu wirników zaczyna sie 50 wtryskiwanie paliwa za pomoca wtryskiwacza 98 do rowków 64 drugiego wirnika 46. Jezeli wirniki nadal obracaja sie, to krawedz 76 sterujacej po¬ wierzchni 'bocznej 54 rowka 50 przechodzi poza linie 28 przecinania sie otworów 24, 26 i jedno- 55 czesnie sterujaca krawedz 78 sterujacego wystepu 62 rowka 64 drugiego wirnika 40 przechodzi linie 28 przecinania sie otworów 24y 26 i rozpoczyna uszczelnione stykanie sie ze sterujaca powierzchnia boczna 54 rowka 50 pierwszego wirnika 40, a wy- *o step 62 drugiego wirnika 46 rozpoczyna wsuwanie sie do rowka 50, tak ze swobodna objetosc rowka 50 zaczyna zmniejszac sie i rozpoczyna sie spreza¬ nie zawartego w nim powietrza.Gdy przesuwajaca sie krawedz 80 sterujacego 65 wystepu 62 rowka 64 drugiego wirnika 46 przejdzie9 pasa linie It przecinania sie otworów 34, 26, to obydwa rowki 50, 64 zostaja wzajemnie polaczone i tworza wspólna komore sprezania. Jednakze wskutek tego, ze obwodowy zasieg wierzcholka 90, litery znajduje sie pomiedzy krawedziami 98 i 80 wystepu 68 drugiego wirnika 46, jest bardzo ogra¬ niczony, wiec sprezanie w rowku 50 pierwszego wirnika 40 za pomoca wystepu 63 jest bardzo nie- znaczne przed polaczeniem sie dwóch rowków 50, 64 i dlatego mozna nie brac pad uwage strat spo¬ wodowanych ponownym rozprezeniem sie powietrza de. rowka 64. Gdy wirniki 46, 46 kontynuuja obra¬ canie sie, to wystep 62 drugiego wirnika coraz bardziej zmniejsza swobodna objetosc rowka 90 pierwszego wirnika 40, gdy najpierw sterujaca kra¬ wedz 78 wystepu 66 podaza za sterujaca powierzch¬ nia boczna 54 rowka 50, po czym wierzcholek 90 wystepu 6t toczy sie i Slizga po dnie 96 rowka 50.Gdy przesuwajaca sie powierzchnia boczna §8 pierwszego wirnika rozpoczyna wchodzenie do rowka 69 drugiego wirnika 46, to swobodna obje¬ tosc tego rowka takze zaczyna sie zmniejszac.Gdy krawedz 74 przesuwajaoej sie powierzchni boczne) 53 rowka 56 pierwszego wirnika 40 prze¬ chodzi poza Unie 26 przecinania sie otworów 24, 36, to cala swobodna objetosc" gomory sprezania znaj¬ duje sie w rowku 64 drugiego wirnika 46. Poczy¬ najao od katowego polozenia wirników, w którym praesuwajaca sie krawedz 96 wierzcholka 56 prze¬ suwajacego sie wystepu 48 rowka 50 pierwszego wirnika 40, a takze krawedz 78 przesuwajacej sie powierzchni bocznej 66 rowka 64 drugiego wirnika 46 przechodzi poza linie 36 ^przecinania sie otworów 34, 36, feomora sprezania, rozaptrywana w plaszczy¬ znie prostopadlej do osi wirników, sklada sie z czesci rowka 64 drugiego wirnika 4(T ograniczonej tytko powierzchniami bocznymi 66, 66 rowka 64 i caesciami powierzchni bocznych 53, 54 wystepu 46 pierwszego wirnika 40, wchodzacymi do wspom¬ nianej rowka H, W ten sposób wystep 46 zacho¬ wuje sie jak tlok wchodzacy do komory, utworzo¬ nej przez rowek 64. Wówczas objetosc tej komory dopóty zmniejsza sie, dopóki wirniki 40, 46 nie osiagna katowego polozenia, w którym wystep 48 znajdzie sie w powozeniu maksymalnego zazebienia z rowkiem 64. W tym polozeniu maksymalnego zazebiania sie kaawedzie 7$, 96 powierzchni bocz¬ nych if rowka 64 wspólpracuja z powierzchniami tlocznymi 52, 54 wystepu 46 pierwszego wirnika 40 wzdluz linii, które sa promieniowo jednakowo od¬ dalone od osi pierwszego wirnika 40.We wszystkich katowych polozeniach wirników poczynajac od polozenia, w którym rozpoczyna sie sprezanie, jaK *o bylo podane wyzej, az do polo¬ zenia maksymalnego .sazelftania sie, poje powierzchni frocanej 56 pierwszego wirnika 40 znajdujace sie naprzeciw rózpatrytoane^ komory, stanowiace prze¬ suwajaca ste powierzchnie boczna 53 rowka 50 lub sterujaca powierechnie boczna wystepu 48, jest wieksze odpowiednie niz pola powierzchni bocznej 54, znajdujace sie naprzeciw wspomnianej komory, stanowiaca sterujaca powierzchnie boczna rowka 56 i przesuwajaca sie powiemekriie bossna wystepu 48, frpsloaas tej ezesci obrotu to jest tezy sprezania, pierwszy w&msk pigokazuje moc do gazu zamknie- 745 3 tego w tej komorze. Podczas zasadniczo oa$ej fazy sprezania powierzchnie boków 68, 66 rowka W drugiego wirnika 46 ograniczaja rozpatrywana ko¬ more i w zwiazku z tym drugi wirnik 46 nie jest 6 zasadniczo obciazany momentem skrecajacym pod? czas fazy sprezania.Wskutek ograniczonej predkosci rozprzestrzenia¬ nia sie promienia w mieszance paliwowej, mie¬ szanka ta jest zapalana za pomoca swiecy zaplo- io nowej 100 w katowym polozeniu wirników, po¬ przedzajacym nieco maksymalne zazebianie sie wirników.Po przekroczeniu przez wirniki 40, 46 katowego polozenia, które odpowiada maksymalnemu zaze- 15 bianiu sie wystepu 48 pierwszego wirnika 40 z rowkiem 64 drugiego wirnika 46, i w którym to polozeniu komora mieszczaca w sobie swobodna przestrzen rowka 64 ma swa minimalna objetosc, komora ta zaczyna coraz bardziej wzrastac co do so objetosci, a zawarte w niej gazy zaczynaja rozpre¬ zac sie. Ta komora rozprezania, rozpatrywana w plaszczyznie prostopadlej do osi wirników, jest ograniczona tylko przez powierzchnie boczne 68, 66 rowka 64 drugiego wirnika 46 i przez czesc po- «5 wierzchni bocznych 53, 54 wystepu 48 pierwszego wirnika 40 wchodzacego do tej komory az do po¬ lozenia katowego wirników, w którym krawedz 80 sterujacej powierzchni bocznej 68 rowka 64 i kra¬ wedz 94 sterujacej powierzchni bocznej 58 wy- w stepu 48 pnzejdzie poza linie 36 przecinania sie otworów 34, 36 pomieszczenia roboczego 23.Podczas obiotu wirników 40, 46 najpierw kra¬ wedz 78 przesuwajacej sie powierzchni bocznej 66 rowka 64 przesuwa sie za przesuwajaca sie po- 33 wierzchnia boczna 54 wystepu 48 i w ten sposób wierzcholek 90 przesuwajacego sie wystepu 63 row¬ ka 64 toczy sie i slizga wzdluz dna 58 przesuwa¬ jacego sie sówka 50 wystepu 46 i w koncu prze¬ suwajaca sie krawedz 80 wierzcholka 70 przesuwa¬ no jacego sie wystepu 93 rowka 64 podaza za przesu¬ wajaca sie powierzchnia boczna 53 przesuwajacego sie rowka 50 wystepu 48. Ody krawedz 78 prze¬ suwajacej sie powierzchni bocznej 66 rowka 64 przechodzi poza linie 30 przecinania sie otworów ab 34, 36, polaczenie pomiedzy rowkiem 64 drugiego wirnika 46 i rowka 50 pierwszego wirnika 40 zostaje przerwane, rozprezanie sie gazów zawar¬ tych w rowku 64 zostaje ukonczone i rowek 64 tworzy piewrsza komore wylotowa. Rozprezanie sie w gazów zawartych w rowtou 50 jest kontynuowane jednakze tylko dopóty, dopóki katowe polozenie wirników, w którym przesuwajaca sie krawedz 80 wierzcholka 90 przesuwajacego sie wystepu 93 rowka 64 i terawedi 94 przesuwajacej sie po- sb wierzchni bocznej 52 rowka 50 nde przejdzie poza liffrte 36 przecinania sie otworów 34, 16 i rowek 50 nie utworzy drugiej komory wylotowej.We wszystkich polozeniach katowych wirników 40, 46, poczynajac oA polozenia maksymalnego za? oo zebiania sie az do polozenia, w którym rozprezanie zostaje ukonczone, pole powierzchni bocznej 54 pierwszego wirnika 40 znajdujace sie naprzeciw rozpatrywanej komory, siaanowiace przesuwajaca sie pffwiersebstie. boejgia wystepu 48 lub sterujaca 06 Bowleizebnie boczna rowka $0 jest wicksse niz66 745 10 pole powierzchni bocznej 52 znajdujace sie naprze¬ ciw wspomnianej komory, stanowiace odpowiednio sterujaca powierzchnie boczna wystepu 48 i prze¬ suwajaca sie .powierzchnie rowka 50. Podczas tej czesci obrotu, to jest podczas fazy rozprezania, pierwszy wirnik 40 pobiera za tym moc od gazów zawartych w tej komorze. Podczas zasadniczo calej fazy rozprezania powierzchnie boków 68, 66 rowka 64 drugiego Wirnika 46 ograniczaja rozpatrywana komore i w zwiazku z tym drugi wirnik 46 nie jest praktycznie poddawany dzialaniu momentu skrecajacego podczas fazy rozprezania.Po zakonczeniu fazy rozprezania utworzone przez rowki 50 i 64 komory wylotowe zostaja polaczone z wylotowymi kanalami 36 i 38, a gazy spalinowe silnika, które maja cisnienie znacznie wyzsze od cisnienia atmosferycznego, przechodza do napedza¬ nej przez gazy spalinowe turbiny 128, a z niej do atmosfery. Turbina 128 napedza dmuchawe 130, która dostarcza nieznacznie sprezone powietrze do kanalów wylotowych 32, 34, z których przechodzi ono do rowków 50, 64 wirników 40, 46 w celu przeplukania i napelnienia ich. Nastepnie cykl ro¬ boczy silnika powtarza sie.Poniewaz cisnienie w komorze (która stanowi zarówno komore sprezania jak i komore spalania i rozprezania, tak jak to bylo przedstawione wyzej) wzrasta bardzo znacznie podczas fazy spalania, wiec cisnienie w komorze przy pewnej jej objetosci jest wyzsze podczas fazy rozprezania niz podczas fazy sprezania dla tej samej objetosci komory, a zatem moc pobierana przez pierwszy wirnik 40 od gazów podczas fazy rozprezania jest wieksza niz moc przekazywana przez wirnik 40 gazom podczas fazy sprezania. Jak bylo juz wspomniane wyzej drugi wirnik 46 praktycznie nie jest obciazony momen¬ tem Skrecajacym zarówno podczas fazy sprezania jak i fazy rozprezania, a zatem w wyniku tego na pierwszy wirnik 40 dziala w sposób ciagly do¬ datni moment skrecajacy, podczas gdy praktycznie moment skrecajacy nie jest przenoszony przez synchronizujace kola zebate.Przedstawiony na fig. 6, 7 i 8 silnik rózni sie od silnika przedstawionego na fig. 1—5 nastepuja¬ cymi cechami konstrukcyjnymi. Przedstawiony na fig. 6, 7 i 8 silnik zawiera w obudowie 20 srodki techniczne, które sa przeznaczone do nastawiania tego katowego polozenia pierwszego wirnika 40, przy którym nastepuje odlaczenie od kanalu wylo¬ towego 36. Ksztalt kanalu wylotowego 36 w obu¬ dowie 20 zostal zmieniony. Równiez zostalo zmie¬ nione rozwiazanie konstrukcyjne srodków tech¬ nicznych, przeznaczonych do synchronizowania wirników.Zawierajaca kanal wylotowy 36, 38 boczna sciana obudowy 20 jest zaopatrzona w rowek 132, który usytuowany jest pierscieniowo dokola osi pierw¬ szego wirnika 40. W tym rowku 132 pierscieniowo przestawiany czlon zaworowy 134 jest osiowo przy¬ trzymywany w obudowie 20 za pomoca czlona pierscieniowego 136. Czlon zaworowy 134 jest za¬ opatrzony w otwór 138, który odpowiada osiowemu otworowi kanalu wylotowego 36. Oprócz tego czlon zaworowy 134 jest zaopatrzony w obwodowe uze¬ bienie 140, które wspólpracuje z katowo przesta¬ wionym kolem zebatym 142, osadzonym w obudo¬ wie 20 i ulatwiajacym katowe nastawianie czlona zaworowego 134. Obudowa 20 jest równiez zaopa¬ trzona w promieniowe wglebienie 144, znajdujace 5 sie w obwodowej scianie otaczajacej pierwszy wirnik 40. Wglebienie 144 ma zasieg katowy odpo¬ wiadajacy czesci zasiegu katowego osiowego otworu kanalu wylotowego 46 i jest umieszczone przy jego koncu, który najpierw laczy sie z rowkiem 50 10 zamykajacym w sobie trozprezone gazy spalinowe.Odpowiednie promieniowe wglebienie 146 jest wy¬ konane w tej obwodowej scianie obudowy 20, która otacza drugi wirnik 46.W przedstawionym na fig. 6, 7 i 8 silniku, pierw- 15 szy wirnik 40 zaopatrzony jest w synchronizujace stozkowe kolo zebate 148, które jest osadzone na wale 102 wirnika 40 za pomoca klina 150 i na¬ kretki 152. Drugi wirnik 46 zaopatrzony jest rów¬ niez w synchronizujace stozkowe kolo zebate 154, 20 które jest osadzone z wciskiem na wale tego wir¬ nika. Osadzenie z wciskiem stozkowego kola 154 moze byc eliminowane iza pomoca cieczy pod cis¬ nieniem, która doprowadza sie przez kanal 150 do walu w celu umozliwienia katowego przestawie- 25 nia stozkowego kola zebatego 154 w stosunku do wirnika 46, a to w celu regulowania zsynchroni¬ zowania wirników 40, 46. Stozkowe kolo zebate 148 pierwszego wirnika 40 wspólpracuje z pierwszym posrednim stozkowym kolem zebatym 158, które 30 jest osadzone nieobrotowo na pierwszym wale 160 osadzonym obrotowo w lozysku 162 obudowy 20.Stozkowe kolo zebate 154 drugiego wirnika 46 wspólpracujez drugim posrednim stozkowym kolem zebatym 164 zamocowanym na drugim wale 166, 35 który jest osadzony wspólosiowo z pierwszym walem 160 w lozysku 168 obudowy 20. Te dwa waly 160, 166 sa wzajemnie polaczone z moznoscia tylko wzajemnego osiowego przesuwu za pomoca sprzegla 170, które jest zaopatrzone w nakretke 172, 40 obracana na wale 166 i opierajaca sie o wal 160, a to w celu nastawiania dlugosci kombinowanego walu 160, 166, a ponadto w co najmniej jedna srube 174, przeznaczona do ryglowania nakretki w wybranym polozeniu. 45 Przedstawiony na fig. 6—8 silnik zasadniczo dziala w ten sposób jak silnik przedstawiony na fig. 1—5. Jednakze za pomoca przestawiania czlona zaworowego 134 rowek 50 pierwszego wirnika 40, po tym gdy zostanie odlaczony od kanalu wloto- 50 wego 32 moze byc natychmiast laczony z wyloto¬ wym kanalem 36, tak ze powietrze zamkniete w tym rowku podczas czesci obrotu wirników za¬ miast byc sprezane bez zadnego wyraznego zwiek¬ szenia cisnienia, moze wyplywac do kanalu wylo- 55 towego 36, tak ze pobieranie mocy od silnika moze byc zmniejszone bez powodowania zadnych strat* odpowiadajacych sforatom dlawienia istniejacym w konwencjonalnym silniku o nawrotnych ruchach tloków. Promieniowe wglebienia 144, 146 w obu- 60 dowie 20 polepszaja wyplyw gazów spalinowych z rowków 50, 64, poniewaz sily odsrodkowe dziala¬ jace na gazy spalinowe sa tu wykorzystywane w celu ulatwienia wyplywu. Zmodyfikowany syn¬ chronizujacy zespól stozkowych kól zebatych 148, 65 158, 164, 154 ma te zalete, w stosunku do zespolu11 synchronizujacych walcowych kól zebatych 90, 94, 96, 93, pokazanych na fig. 1 i 3, ze punkty wzajem¬ nego zazebiania sie kól zebatych tego zespolu sa zmniejszone z trzech do dwóch, z czego wynika wieksza dokladnosc synchronizowania wirników 40, 46.Przedstawiony na fig. 9 silnik rózni sie od silnika pokazanego na fig. 6—8 zaprojektowaniem katowo przedisltewionego czlona zaworowego. Pokazany na fig. 9 silnik zaopatrzony jest w katowo przestawio¬ ny czlon zaworowy 176 wyposazony w wspólosio¬ wy rurowy wal 178, w którym jest osadzona ze¬ wnetrzna bieznia lozyska 44 pierwszego wirnika 46.Pierscieniowe kolo zebate jest przymocowane sru¬ bami do konca rurowego walu 178 czlonu zaworo¬ wego 176. Kolo zebate 180 wspólpracuje z kolem zebatym 182 w celu umozliwienia katowego prze¬ stawiania czlonu zaworowego 176. Czlon zaworowy 1T6 zaopatrzony jest w wewnetrzny kanal chlodzacy 184, przeznaczony dla plynu chlodzacego, takiego jak woda, przy czym kanal chlodzacy 184 laczy sie z zewnetrznym chlodzeniem poprzez gietka rure Wktowa 186 i odpowiednia gietka rure wylotowa.Pokazany fragmentarycznie na fig. 10 i 11 silnik Jest zasadniczo tego samego typu jak silniki opi¬ sane z powolaniem sie na fig. 1—9. Jednakze za¬ miast zastosowania wtrysku paliwa do pomieszcze- »ia roboczego, silnik ten jesrt dostosowany do do¬ prowadzenia paliwa za pomoca gaznika. Ze wzgledu na to przedstawiony na fig. 10 i 11 silnik zawiera oddzielne kanady wlotowe, przeznaczone dla prze- plukujacego powietrze i dla mieszanki paliwa » powietrzem,/ Wlotowe kanaly 188, 190, •przeznaczone dla po¬ wietrza przeplukujacego, lacza sie z wylotowymi kanalami 36, 3*, przeznaczonymi dla gazów spali¬ nowych. Niezbedne do spalania powietrza jest do- iwrewadzane przez gaznik 192, z którego mieszanka paMwa z |Kwietrzem jest przekazywana do po- mieszczenia roboczego £2 przez osiowe kanaly wlo¬ towe- 104, 196. Wlotowe kanaly 19*, 196 dokladnie pokrywaja sie z kanalami obiegowymi 198, 206, znajdujacymi sie w przeciwleglej scianie bocznej pomieszczenia roboczego 22. Wentylator 262, njimie- szcfiony w kanalach obiegowych 198, 260' sluzy do wywolywania przeplywu do gaznika przeplukuja¬ cego powietrze, które jest zamkniete w rowkach wirników^ W celu uzyskania potrzebnej katowej przestrzeni przeinaczonej dla poszczególnych kana¬ lów 166, 36, I», 198, 166, 38 IW, 260 uk¥ad szczelin si&*Lfea jest zaprojektowany z przeinaczeniem wspólfcttaeowania z- pierwszym wirnikiem, wyposa¬ zanym' w osiem rowków i z drugim wirnikiem, wyposazanym- w dwanascie rowków. Dolna granicz¬ na Ikaba rowków-* w wirn^feacft nie jest jedfrak Mniejsza- ed eztereefr, nawet; celem- uzysfcania wy- sfarazajiaeego pola dlfe kazdego* otworu, zalecana tteaba jest wieksza.Pokarany- na fig. HM ML silnik dziafe zasadniczo w ten- sani' sposób jak sifniM pa^edatawione na f^i 1*—9. Fe* praepltfeutftr -rewftów w wirnikach^ pewletero- w nich- zamkniete* nie jes* jednafeis 745 12 sprezane, ale jesrt wytlaczane z nich za pomoca wentylatora 202 i jest zastepowane przez palna mieszanke paliwa w powietrzu, dostarczana z gaz- r- nika 192. Mieszanka paliwa z powietrzem jest 5 zatem sprezana, zapalana, nastepnie rozpreza sie i jest wyplukiwana w sposób opisany wyzej, ale paliwo nie jest juz wtryskiwane podczas fazy sprezania.Silnik typu przedstawionego na fig. 10 i 11 moze io byc oczywiscie zaopatrzony w regulowany czlon zaworowy typu pokazanego na fig. 6 i 9, a to w celu umozliwienia regulowania silnika w czasie jego pracy. Ze wzgledu na prostote przedstawionego przykladu wykonania zawór taki nie jest jednakze 15 pokazany.Wynalazek nie ogranicza sie do przedstawionych wyzej odmian jego wykonania, ale obejmuje rów¬ niez wszelkie jego odmiany, nie wykraczajace poza ramy zastrzezen patentowych. 2G PL