Opublikowano: 25.IV.1972 KI. 21c,68/01 MKP HOlh 7/00 U CZYTELNIA Polskie) litam\n\*t\ l Wspóltwórcy wynalazku: Tadeusz Chmielewski, Jan Kowalski, Józef Slowik Wlasciciel patentu: Osrodek Rozwojowy Laczników Niskonapieciowych przy Zakladach Aparatury Elektrycznej „Elester", Lódz (Polska) Elektryczny uklad sterowniczy zapewniajacy ciaglosc pracy sterowanych urzadzen w przypadku krótkotrwalego zaniku lub spadku napiecia zasilajacego Przedmiotem wynalazku jest elektryczny uklad sterowniczy zapewniajacy ciaglosc pracy sterowa¬ nych urzadzen w przypadku krótkotrwalego zaniku lub spadku napiecia zasilajacego.Krótkotrwale zaniki lub spadki napiecia, poja¬ wiajace sie w sieci w wyniku samoczynnego prze¬ laczania na siec rezerwowa, wlaczanie odbiorników duzych mocy do sieci malo sztywnej itd., powodu¬ ja samoczynne wylaczenie styczników lub innych laczników ukladu sterowniczego. Dla unikniecia, w takich przypadkach, przestojów sterowanych urzadzen stosuje sie uklady zapewniajace samo¬ czynne ponowne ich wlaczenie po ustapieniu za¬ klócenia.Znany jest uklad, w którym zestyki pomocnicze, wlaczone w obwód cewki stycznika, bocznikowane sa przez zestyk bimetalowy, którego bezwladnosc cieplna pozwala na uzyskanie zwloki czasowej rze¬ du 30 sekund. W ukladzie tym nie ma mozliwosci regulacji trwania opóznienia. Uklad nie nadaje sie do sterowania urzadzen dla których czas opóznienia musi byc krótszy od 20 sekund.Znany jest równiez uklad, w którym zestyki zwierne, wlaczone w obwód cewki stycznika, bocz¬ nikowane sa przez zestyki przekaznika zasilanego z transformatora z rdzeniem nasycajacym poprzez uklad RC dajacy odpowiednie opóznienie czasowe.Wada tego ukladu jest koniecznosc stosowania transformatora z rdzeniem nasycajacym oraz spe- 10 20 25 30 cjalnej konstrukcji zestyków do wylaczania recz¬ nego.Zastosowanie jako czlonu wykonawczego — prze¬ kaznika elektromagnetycznego nie pozwala na uzy¬ skanie dokladnych i powtarzalnych czasów opóznien ukladu.Celem wynalazku jest wyeliminowanie powyz¬ szych niedogodnosci.Cel ten zostal osiagniety dzieki temu, ze czlon opózniajacy, uruchamiajacy czlon wykonawczy, któ¬ rego zestyk wlaczony jest w obwód uzwojenia cew¬ ki lacznika sterowanego, zawiera diode Zenera, wlaczona za prostownikiem zasilajacym uklad na¬ pieciem wyprostowanym oraz tranzystor, którego baza zasilana jest poprzez odpowiedni opór napie¬ ciem istniejacym na kondensatorze czlonu czasowe¬ go, a prad jego kolektora zasila cewke czlonu wy¬ konawczego.Dzieki zastosowaniu diody Zenera, zamiast trans¬ formatora z rdzeniem nasycajacym, moze byc zasto¬ sowany zwykly autotransformator, a zasilanie cew¬ ki czlonu wykonawczego poprzez tranzystor zapewT- nia dokladna powtarzalnosc opóznien czasowych.Poniewaz czas uplywajacy od chwili zalaczania ukladu do chwili zamkniecia zestyków czlonu wy¬ konawczego wynosi okolo 0,1 do 0,5 sekundy, ze¬ styki czlonu wykonawczego moga bocznikowac bez¬ posrednio przycisk zalaczajacy stycznik, natomiast zestyki pomocnicze stycznika moga byc wykorzy¬ stane do innych celów. 653483 65348 4 Do wylaczania recznego sluzy zwykly przycisk zwiemy, wlaczony w obwód kondensatora stalej czasowej.Wynalazek zostanie blizej objasniony w przykla¬ dzie wykonania przedstawionym na rysunku.Zasadnicze elementy ukladu stanowia: stycznik St, zasilany z obnizajacego napiecie autotransfor¬ matora Tr, czlon opózniajacy oraz czlon wykonaw¬ czy CzW.Czlon opózniajacy zawiera: kondensator C z przy¬ ciskiem zwiernym P2, zasilany z autotransformatora Tr poprzez diode Dj i opór R^ diode Zenera D2, zapewniajaca stalosc napiecia podawanego na czlon wykonawczy CzW; tranzystor T, którego baza po¬ laczona jest poprzez opór R2 z kondensatorem C, a w obwód jego kolektora wlaczona jest cewka Cw2 czlonu wykonawczego CzW — w postaci hermesty- ku H, którego zestyk Z polaczony jest równolegle z przyciskiem zalaczajacym Plf wlaczonym w obwód uzwojenia cewki Cwi stycznika St.Dzialanie ukladu jest nastepujace: po wlaczeniu napiecia zasilajacego i przycisnieciu przycisku zala¬ czajacego Pi — napiecie zasilajace zostanie podane równoczesnie na cewke stycznika St i czlon opóz¬ niajacy. Stycznik St zamykajac swe zestyki glówne uruchomi sterowane urzadzenia, a w ukladzie opóz¬ niajacym rozpocznie sie ladowanie kondensatora C napieciem obnizonym przez autotransformator Tr i wyprostowanym przez diode D^ Napiecie ladowania kondensatora C wysterowuje tranzystor T i po przekroczeniu wartosci progowej spowoduje jego zadzialanie. Prad obwodu kolektora wytworzy sile magnetomotoryczna potrzebna do zamkniecia zestyku Z hermestyku H, który zbocz- nikuje zestyki przycisku Pi.Wylaczenie napiecia zasilajacego nie spowoduje rozwarcia zestyku Z hermestyku H, poniewaz jego cewka Cw2 bedzie zasilana napieciem rozladowania kondensatora C.Czas, po którym zestyk Z hermestyku H zostanie otwarty, uzalezniony jest od wartosci- stalej R C ukladu. Dla uzyskania odpowiednio dlugich czasów opóznien przy niewielkiej stalej czasowej R C ob¬ wodu nalezy stosowac polaryzacje hermestyku H za pomoca magnesu trwalego M.Jezeli przerwa w dostawie energii bedzie krótsza od czasu uprzednio dla danego ukladu ustalonego, to ponowne pojawienie sie napiecia spowoduje sa¬ moczynne zalaczenie stycznika pomimo, ze przycisk 5 P2 jest otwarty.Reczne wylaczanie obwodu nastepuje przez przy¬ cisniecie przycisku zwiernego P2, którego zestyk zewrze kondensator C, powodujac natychmiastowe jego rozladowanie, a wiec rozwarcie zestyku Z 10 hermestyku H i wylaczanie stycznika St.Uklad z czlonem wykonawczym w postaci herme¬ styku, jako nie zawierajacy elementów iskrzacych, moze pracowac w pomieszczeniach niebezpiecznych pod wzgledem wybuchowym. 15 Czlonem wykonawczym moze byc zarówno her- mestyk spolaryzowany, hermestyk niespolaryzowa- ny, jak równiez inny odpowiednio dobrany prze¬ kaznik. 20 PL