Pierwszenstwo: Opublikowano: 31.Y.1972 65243 KI. 47 h, 37/00 MKP F 16 h 37/00 CZYTfcLNlA UKD Urzedu Patentowego NtokUj IttttK&n-1 ej Luwij Wspóltwórcy wynalazku: Ewald Olszewski, Stefan Waczynski Wlasciciel patentu: Politechnika Czestochowska, Czestochowa (Polska) Mechanizm o zmiennych predkosciach katowych na walku biernym Przedmiotem wynalazku jest mechanizm o zmien¬ nych predkosciach katowych na walku biernym, przy napedzie walka czynnego ze stala predkoscia katowa.Dotychczas znane sa mechanizmy o ruchu obro¬ towym jednokierunkowym o zmiennej predkosci katowej lub o ruchu obrotowym o zmiennej pred¬ kosci katowej z nawrotami, albo mechanizmy o ru¬ chu obrotowym z postojami oraz o ruchu obrotowo- -zwrotnym. Wymienione mechanizmy zawieraja krzyze maltanskie, kola zebate nieokragle, jarzma obrotowe lub wahliwe, kola o zebach wykonanych na czesci obwodu, krzywki z wahliwym popy- chaczem. Inne zawieraja mechanizmy dwukorbowe lub korbowo-wahaczowe.Znane odmiany mechanizmów, w zaleznosci od za¬ stosowanych elementów, posiadaja szereg niedogod¬ nosci: brak regulacji amplitudy i czestotliwosci, zmian predkosci katowej na walku biernym w sto¬ sunku do stalej predkosci katowej walka czynnego mechanizmu. Z wyjatkiem mechanizmów korbowo- -wahaczowych oraz posiadajacych elementy krzyw¬ kowe, pozostale nie moga byc szybkobieznymi. Me¬ chanizmy z krzyzami maltanskimi nie przenosza duzych obciazen.Celem wynalazku jest usuniecie tych niedogod¬ nosci, a zadaniem jest opracowanie mechanizmu umozliwiajacego otrzymanie na jego walku biernym, przy stalej predkosci katowej walka czynnego, ru¬ chu obrotowego jednokierunkowego o zmiennej 10 15 25 predkosci katowej bez przestojów i nawrotów, z na¬ wrotami albo z postojami, lub ruchu obrotowo- -zwrotnego oraz kombinacje tych ruchów, o zmien¬ nych czestotliwosciach i amplitudach.Postawione zadanie rozwiazano w ten sposób, ze w mechanizmie zastosowano przekladnie obiegowa, skladajaca sie z kola slonecznego wraz z satelita zwiazanym sztywno z tarcza, na której znajduje sie czop o regulowanym polozeniu wzdluz promienia tarczy, oraz z grupy czlonków, zawierajacej kamien i kulise zwiazana z walkiem biernym.Wielkosc przelozenia miedzy kolem slonecznym a satelita wplywa na czestotliwosc zmian predkosci katowej walka biernego mechanizmu przy jednym stopniu swobody tej przekladni, przy wiekszej liczbie stopni swobody, wplyw na czestotliwosc zmian predkosci katowej walka biernego mecha¬ nizmu maja wartosci i kierunki predkosci katowych przylozonych do kól przekladni obiegowej. Prze¬ kladnia obiegowa zbudowana jest z kól zebatych walcowych o zazebianiu zewnetrznym lub we¬ wnetrznym, albo z kól zebatych stozkowych i po¬ siada jeden lub wiecej satelitów. Przy wiekszej liczbie satelitów, ilosc tarcz i zwiazanych z nimi ramion kulisy jest równa liczbie satelitów. Nape¬ dzajacy kulise kamien osadzony na czopie, którego polozenie wzgledem srodka tarczy jest regulowane wzdluz jej promienia. Umozliwia to zmiany ampli¬ tudy predkosci katowej walka biernego mecha¬ nizmu. 65 24365 243 Walek bierny przekladni posiada regulacje polo¬ zenia wzgledem osi obrotu kola slonecznego, przy czym polozenie to jest wspólosiowe lub — mimo- srodowe, co powoduje równiez zmiennosc amplitudy i czestotliwosci zmian predkosci katowej walka biernego przekladni.Przy mimosrodowosci walka biernego, wiekszej od promienia tocznego kola slonecznego, przy jedno¬ czesnym promieniu polozenia czopa na tarczy nie wiekszym od promienia tocznego kola satelity, otrzy¬ muje sie ruch obrotowo-zwrotny walka biernego mechanizmu.Napedzana przez kamien kulisa, polaczona jest z walkiem biernym mechanizmu sztywno lub przez jednokierunkowe sprzeglo. Przy polaczeniu sztyw¬ nym kulisy z walkiem i przy promieniu czopa na tarczy wiekszym od promienia kola tocznego satelity, walek bierny mechanizmu ma ruch obrotowy jedno¬ kierunkowy zmienny z nawrotami. Przy polaczeniu sprzeglem jednokierunkowym kulisy z walkiem biernym i identycznym warunku dotyczacym pro¬ mienia czopa na tarczy, walek bierny mechanizmu ma ruch obrotowy z postojami.Mechanizm o zmiennych predkosciach katowych na walku biernym, wedlug wynalazku, jest zunifi¬ kowanym ukladem elementów umozliwiajacych uzyskiwanie róznych wariantów zmiennych pred¬ kosci katowych na walku biernym, przy stalej pred¬ kosci walka czynnego. Mechanizm nadaje sie do przenoszenia duzych obciazen, przy duzych szyb¬ kosciach, szczególnie przy zerowej wartosci mimo¬ srodowosci walka biernego wzgledem osi obrotu kola slonecznego.Mechanizm o zmiennych predkosciach katowych jest prosta konstrukcja i latwa do wykonania. Moze byc zastosowany tam, gdzie wymagany jest ruch obrotowy o zmiennej predkosci katowej, przy na¬ pedzie posiadajacym stala predkosc katowa, przy¬ kladowo w pionowych podnosnikach slimakowych bezwladnosciowych, w maszynach wlókienniczych, maszynach wytrzymalosciowych do badan zmecze¬ niowych materialów na skrecanie obukierunkowe, oraz do badan stanowiskowych tarcia, zuzycia i smarowania.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat ogólny mechanizmu, a fig. 2 powiazanie kulisy z walkiem biernym przez sprzeglo j ednokierunkowe.Mechanizm sklada sie z lozyska 1, w którym osa¬ dzono walek 2 kola slonecznego 3, oraz drazony walek jarzma 4 przekladni obiegowej. Jarzmo 4 napedza przez walek 5 satelite 6 i zwiazana z nim sztywno' tarcze 7.Na tarczy 7 znajduje sie czop 8, którego polozenie wzgledem srodka tarczy moze byc regulowane wzdluz promienia tarczy. Na czopie 8 osadzony jest ruchowo kamien 9 napedzajacy kulise 10 zwiazana z walkiem biernym mechanizmu 11. Lozysko 12 walka biernego 11 ma mozliwosc regulacji swego polozenia w plaszczyznie prostopadlej do osi obrotu kola slonecznego' 3. Lozysko 12 przyjmuje polozenie, w którym walek bierny 11, jest wspólosiowy z wal¬ kiem 2 lub przesuniety mimosrodowo. 10 15 35 40 45 50 60 65 W mechanizmie tym moze byc napedzany walek drazony jarzma 4 przy nieruchomym kole slonecz¬ nym 3, wtedy przekladnia obiegowa ma jeden sto¬ pien swobody, albo napedzany jest walek drazony jarzma 4 i walek 2 kola slonecznego 3, i wtedy przekladnia ma dwa stopnie swobody.Przy przekladni obiegowej o jednym stopniu swo¬ body, czestotliwosc zmian predkosci katowej walka biernego 11, jest zalezna tylko od przelozenia miedzy kolem slonecznym 3 a satelita 6. Przy przekladni obiegowej o dwóch stopniach swobody, czestotliwosc zmian predkosci katowej walka biernego 11, jest zalezna od przelozenia miedzy kolem. slonecznym 3 a satelita 6 oraz od wielkosci i kierunków predkosci katowych kola slonecznego 3 i jarzma 4.W obu przypadkach amplituda tych zmian zalezy od odleglosci czopa 8 do osi obrotu tarczy 7 i jest tym wieksza, im wieksza jest ta odleglosc. Przy odleglosci czopa 8 od srodka obrotu tarczy 7 wiek¬ szej od promienia kola tocznego satelity 6 na walku biernym uzyskujemy zmienna predkosc katowa z nawrotami. Mimosrodowe polozenie walka bier¬ nego 11, w którym mimosród jest wiekszy od pro¬ mienia tocznego kola slonecznego 3, daje na walku biernym 11, ruch obrotowo zwrotny o zmiennej predkosci katowej, a w przypadku mimosrodu mniejszego od tocznego kola slonecznego 3, uzyskuje sie na walku biernym 11 przekladni, ruch obrotowy o zmiennej predkosci katowej i czestotliwosci wyni¬ kajacej z wplywu przelozenia miedzy kolem slo¬ necznym 3 a satelita 6, predkosci katowych kola slonecznego 3 i jarzma 4 oraz wplywu mimosrodo- wego polozenia walka biernego 11 wzgledem osi obrotu kola slonecznego 3. Polaczenie kulisy 10 z walkiem biernym 11, przez sprzeglo jednokierun¬ kowe 13, zmienia ruch tego walka z obrotowego jednokierunkowego o zmiennej predkosci katowej z nawrotami, na ruch obrotowy jednokierunkowy o zmiennej predkosci katowej okresowo przery¬ wany.Mechanizm o zmiennych predkosciach katowych na walku biernym, wedlug wynalazku, nie jest ograniczony tylko do opisanych i przedstawionych na rysunku przykladów jego wykonania lub ich kombinacji, albo do stosowania razem wszystkich jego cech, lecz obejmuje równiez stosowanie od¬ dzielnie wszystkich jego cech i odmian. PL