Opublikowano: 31.ffl.1972 64649 KI. 42 c, 42 MKP G 01 v, 1/22 Wspóltwórcy wynalazku: Waclaw Koltonski, Anna Jaroszewska, Leonard Niedzinski, Miroslaw Nierzwicki Wlasciciel patentu: Polska Akademia Nauk (Instytut Podstawowych Problemów Techniki), Warszawa (Polska) Sposób akustycznego badania przewierconych warstw ziemi oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób akustyczne¬ go badania przewierconych warstw ziemi oraz urza¬ dzenie do stosowania tego sposdbu. Moze on znalezc zastosowanie szczególnie wgprnietwie i geoLogii.Akustyczne badanie przewierconych warstw zie¬ mi polega na tym, ze w wywierconym otworze w ziemi umieszcza sie sonde zawierajaca jeden lub dwa nadajniki fali akustycznej oraz jeden lub dwa odbiorniki tej fali. Odebrane fale akustyczne prze¬ syla sie nastepnie torem kablowym do naziemnego rejestratora znajdujacego sie na powierzchni. W rejestratorze analizuje sie wspólzaleznosc fali wy- promieniowanej oraz odebranej. Analiza ta dotyczy zarówno zaleznosci czasowych jak i amplitudo¬ wych.Uzywane dotychczas urzadzenia do akustycznego badania przewierconych warstw ziemi skladaja sie z sondy nadawczo-odbiorczej oraz z kabla przesy¬ lowego laczacego sonde z aparatura naziemna i aparatury naziemnej, która jest rejestrator wyni¬ ków.Sonda, zawierajaca co najmniej jeden nadajnik i jeden odbiornik fali akustycznej opuszczana jest do otworu, wywierconego w badanych warstwach ziemi. Nadajnik sondy wysyla fale akustyczna, która po przejsciu przez pozadany odcinek warstwy jziemi dochodzi do odbiornika, w którym zamieniona zo¬ staje na odpowiedni sygnal elektryczny. Sygnal ten przekazany p# kablu do rejestratora naziemnego pozwala ma okreslenie i zarejestrowanie szeregu pa- 10 15 20 25 30 2 rametrów fali akustycznej, a w pierwszym rzedzie jej czasu przejscia od nadajnika do odbiornika, am¬ plitudy, chwilowej i sredniej predkosci. Stosuje sie w tych urzadzeniach skomplikowane i kosztowne dekady liczace do rejestrowania wyników badan.Sygnaly dajace obraz -wlasciwosci fizycznych przewierconych warstw ziemi, otrzymywane sa do¬ tychczas z sond, które zawieraja albo jeden odbior¬ nik i dwa nadajniki albo dwa odbiorniki i jeden nadajnik. W przypadku stosowania sondy z jednym odbiornikiem i dwoma nadajnikami, przesylanie sygnalów odetbranych odbywa sie w ten sposób, ze nadajniki sygnalów pracuja na przemian, a odebra¬ ny sygnal z jednego nadajnika jest przesylany w czasie przed wilaczeniem drugiego nadajnika. Caly cykl ipracy nadawania, odbierania oraz przesylania sygnalów do aparatury naziemnej, uwarunkowany jest rytmem pracy nadajników.W przypadku stosowania sondy z dwoma odbior¬ nikami i jednym nadajnikiem odbiorniki pracuja na przemian. Cykl przesylania odebranych sygna¬ lów uwarunkowany jest rytmem pracy nadajnika oraz rytmem wlaczania odbiorników.Przesylanie sygnalów odebranych z odbiorników do aparatury naziemnej czyli rejestratora, odbywa sie droga przewodowa tak, ze po jednej zyle prze¬ syla sie sygnal z jednego odbiornika. Przy stosowa¬ niu sond z dwoma odbiornikami, przesylanie syg¬ nalu do rejestratora odbywa sie przy uzyciu kabla 64 6493 zylowego. Stosowane sa dwie zyly dla dostarczenia sygnalu do rejestratora.Przedstawiony .sposób przesylania sygnalów z sondy do rejestratora naziemnego ma wiele wad, sposród których najuciazliwsza jest obserwowane zjawisko przesluchu miedzy zylami "kabla. Prze¬ sluch powoduje wzajemne nakladanie sie na siebie przebiegów elektrycznych, przekazywanych po róz¬ nych zylach i dlatego sygnaly z odbiorników sondy posylane sa do rejestratora na przemian lub sztucz¬ nie opóznione wzgledem siebie. Wymaga to stoso¬ wania w .sondzie ukladów kluczujacych lub opóz¬ niajacych a w rejestratorze skomplikowanych i kosztownych ukladów pamieciowych. Inna wada polega na uzywaniu równiez skomplikowanych i kosztownych dekad liczacych do okreslania i reje¬ strowania sredniej predkosci fali akustycznej.Celem wynafozteu- jest opracowanie sposobu akus¬ tycznego badania przewierconych warstw ziemi, który bylby pozbawiony wad przedstawionych spo¬ sobów, a nastepnie urzadzenia, 'nie wymagajacego stosowania is^pimpli^ow.anyCh i kosztownych ukla¬ dów i jednoczesnie zachowujacego pozadane para¬ metry techniczne.Sposób akustycznego badania przewierconych warstw ziemi polegajacy na wypromieniowaniu fali akustycznej d odebraniu jej przez dwa odbiorniki po przejsciu przez badane warstwy ziemi, a na¬ stepnie przeslaniu odbieranych sygnalów droga przewodowa do aparatury naziemnej, w której ana¬ lizuje sie zaleznosci czasowe i amplitudowe fali wyipromieniowanej i odebranej, jako istotna ceche ma to, ze jednoczesnie z wlaczeniem nadajnika fali uruchamia sie liczniki czasu dojscia fali do odbior¬ ników oraz jednoczesnie z chwila wlaczenia nadaj¬ nika rozpoczyna sie przesylanie z sondy do apara¬ tury naziemnej impulsów z czasosteru wlaczonego rpwn^esnie.^ sygnalów odfoieraTr- nych przez obydwa odbiorniki.Urzadzenie do stosowania ipowyzszego sposobu, zawierajace sonde zaopatrzona w nadajniki i dwa odbiorniki ze wzmacniaczami, kabel stanowiacy droge przesylowa dla sygnalów z sondy do apara¬ tury naziemnej oraz aparature naziemna przetwa¬ rzajaca sygnaly obrazujace przewiercone warstwy ziemi i analizujaca oraz rejestrujaca wyniki, jako istotna ceche ma to, ze kabel stanowia elektrycznie symetryczne tory kablowe, z których kazdy dolaczo¬ ny jest do jednego z odbiorników. Kable te skladaja sie kazdy z pary zyl oraz sa zaopatrzone kazdy w dwa transformatory liniowe, których srodki uzwo¬ jen polaczone sa w jednym torze z czasosterem im¬ pulsu synchronizujacego przesycanie sygnalu odeb¬ ranego do aparatury naziemnej a w drugim torze z zasalaniem sondy napieciem anodowym. Tory kab¬ lowe od strony aparatury naziemnej maja. wlaczo¬ ne potencjometry i kondensatory tworzace uklady symetryzacji torów. Czesc aparatury naziemnej, przetwarzajaca sygnaly obrazujace przewiercone warstwy ziemi, zawiera kanal synchronizacji do przesylania impulsów synchronizujacych, który utworzony jest z toru kablowego i z przewodu zerowego. r ' '""'''" Kanal synchronizacji polaczony jest z ukladem ksztaltujacym impuls synchronizujacy, wyposazo¬ nym w generator samodlawny oraz w multiwibra- 1649 4 tor astabilny. Ponadto czesc aparatury naziemnej przetwarzajaca sygnaly zawiera uklad elektronicz^ ny zapewniajacy koincydencje pomiedzy przesuwa¬ niem sie sondy w otworze w ziemi a sygnalem z 5 czasosteru i uklad elektroniczny do sumowania róznic czasu wystepujacych miedzy sygnalami z od¬ biorników sondy.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 io przedstawia schemat ogólny urzadzenia do akusty¬ cznego badania przewierconych warstw ziemi z uwzglednieniem schematu blokowego aparatury na¬ ziemnej, fig. 2 — schemat elektryczny torów kab¬ lowych, po których przesyla sie sygnaly z odbiór - 15 mików do aparatury naziemnej, fig. 3 — schemat blokowy kanalu synchronizacji z przykladowo wy¬ konanym ukladem ksztaltujacym oraz wykres prze¬ biegów obserwowanych w wybranych punktach ukladu ksztaltujacego', zas fig. 4 — schemat bloko¬ wy przykladowo wykonanego ukladu do sumowa¬ nia chwilowych wartosci czasu przejscia fali przez oddnek warstwy ziemi oraz wykres przebiegów w wybranych punktach ukladu.Urzadzenie sklada sie z sondy nadawczo-odbior- czej S, opuszczanej na samonosnym kablu K do otworu O wywierconego w badanych warstwach ziemi oraz aparatury naziemnej AN, sluzacej do Obliczania parametrów fali akustycznej i zamienia¬ nia ich na napiecie, dajace sie zapisywac przy po¬ mocy konwencjonalnych rejestratorów.Sonda S zawiera czasoster sterujacy CS, genera¬ tor impulsów elektrycznych GI, nadajnik fali akus¬ tycznej N, dwa odbiorniki tej fali Oj i 02 oraz dwa wzmacniacze odbiorcze Wj i W2. W aparaturze naziemnej AN znajduja sie dwa nastepne wzmac¬ niacze odbiorcze Ws i W4, licznik czasu przejscia fali LCj rejestrujacy odbiór z pierwszego odbiorni¬ ka Oj, lic^ni^ czasu przejscia fali LC2 rejestrujacy odbiór z drugiego odbiornika 02, licznik LRC re¬ jestrujacy róznice czasu, mierniki amplitudy fali 40 MAj z pierwszego odbiornika, MA2 z drugiego od¬ biornika, miernik róznicy ampllitud MRA oraz uklad do sumowania czasu przejscia fali przez war¬ stwe ziemi, zawierajacy uklad koincydencji UK i integrator IRC.Odbiorniki sygnalów Oj i 02 poprzez kabel K po¬ laczone sa z aparatura naziemna AN. Kabel K sklada si$ z dwóch symetrycznych elektrycznie to¬ rów kablowych Tt i T2. Tory te utworzone sa kaz¬ dy z pary zyl kabla. Kazdy z torów zaopatrzony 50 jest w dwa transformatory liniowe TL. Kazdy tor ma od strony aparatury naziemnej AN wlaczone potencjometry P i kondensatory C. Potencjometry P i kondensatory C tworza uklad symetryzacji to¬ rów. Srodek uzwojen transformatora liniowego TL 55 w torze Tj jest polaczony z czasosterem CS impulsu synchronizujacego przesylanie sygnalu odebranego do aparatury naziemnej. W drugim torze T2 srodek uzwojen transformatora liniowego TL polaczony jest z zasilaniem sondy napieciem anodowym. 60 Przykladowo wykonany w aparaturze naziemnej kanal* synchronizacji ma uklad ksztaltujacy TJ5 i wlaczony jest w tor kablowy polaczony z czasoste¬ rem CS. Jest on wlaczony do potencjometru P po¬ laczonego ze srodkiem uzwojenia transformatora 65 liniowego TL umieszczonego od strony aparatury •5 naziemnej. Uklad (ksztaltujacy US wyposaizony jest w generator samodlawny GS i multiwibrator asta- foilny MW,.Uklad do sumowania chwilowych wartosci czasu przejscia fali przez odcinek warstwy ziemi sklada sie z szeregowo polaczonych mechanizmu przesuwu M kabla K, fotokomórki F, multiwibratora asta- bilnego MW* ukladu UM, w którym zachodzi koin¬ cydencja, multiwibratorów MW, i MW4, a nastepnie drugiego ukladu koincydencji TJK2, ukladu C rozla¬ dowywania kondensatora, nieliniowego wzmacnia¬ cza pradu stalego NFW a dalej multiwibratora MW5 i rejestratora R.Do ukladu UM, w którym zachodzi koincydencja dolaczony jes-t uklad ksztaltujacy US zas do ukladu koincydencji UK2 dolaczony jest licznik róznicy czasu LRC. ? ¦ Dzialanie aparatury jest opisane nizej. Synchro¬ nizowany czestotliwoscia sieci czasoster CS wytwa¬ rza impuls szpilkowy, który powoduje zadzialanie W sondzie S generatora GI i nadajnika N oraz rów¬ noczesnie uruchamia w aparaturze naziemnej AN liczniki czasu LCj i LC2. Nadajnik N wysyla im¬ puls fali akustycznej, która po przejsciu przez od¬ cinek warstwy ziemi lj odebrana zostaje przez pierwszy odbiornik Ol9 a po przejsciu nastepnego odcinka 12 — przez odbiornik O^ Wskutek róznicy dróg di +12) — lj = 12 fala odebrana przez odbior¬ nik Oj Charakteryzuje sie krótszym czasem przejs¬ cia i wieksza amplituda niz fala odebrana przez drugi odbiornik Og. Cale to zjawisko zarejestrowa¬ ne zostaje w aparaturze naziemnej AN na podsta¬ wie trzech sygnalów elektrycznych, otrzymanych z sondy S po kablu K.Pierwszy — to impuls z czasosteru CS, wyslany w momencie zadzialania nadajnika N. Uruchamia on licznik LCt czasu przejscia fali akustycznej do pierwszego -odbiornika Oj oraz licznik LC2 czasu przejscia fali do drugiego odbiornika 02. Drugi syg¬ nal z sondy S — pochodzi od fali akustycznej, która przeszla przez odcinek warstwy ziemi lj i zostala odebrana przez pierwszy odbiornik Ot. Sygnal ten powoduje wylaczenie licznika czasu LCt oraz wla¬ czenie licznika róznicy czasów LRC i miernika am¬ plitudy fali MAj. Na wyjsciu licznika LC3 pojawia sie napiecie stale, proporcjonalne do czasu przejscia fali od nadajnika N do pierwszego odbiornika Oj a na wyjsciu miernika MAj — napiecie stale — proporcjonalne do amplitudy* jaka ma ta fala w chwili odbioru przez pierwszy odbiornik OlB Trze¬ ci sygnal z sondy S odwierciedla fale akustyczna, która po przejsciu przez odcinek warstwy ziemi li + 12 odebrana zostala przez drugi odbiornik 02.Sygnal ten zatrzymuje drugi licznik LC2 i licznik róznicy czasu LRC a uruchamia mierniki amplitudy fali MA2 i miernik róznicy amplitud MRA. Na wyjsciu licznika LC2 powstaje napiecie proporcjo¬ nalne do czasu przejscia fali akustycznej od nadaj¬ nika N do odbiornika 02 a na wyjsciu miernika MA2 — napiecia proporcjonalne do amplitudy, jaka ma ta fala w momencie odbioru przez drugi od- teiornik O* Napiecie wyjsciowe licznika LRC jest proporcjonalne do róznicy czasów zmierzonych przez liczniki LC2 i LCj a napiecie wyjsciowe mier- 649 6r mika MRA — proporcjonalne do róznicy amplitud zmierzonych miernikami MAj i MA2.Sygnaly z odbiorników Ox i 02 przesylane sa osobnymi torami symetrycznymi elektrycznie, z 5 których kaizdy utworzony jest z pary zyl kabla K oraz z dwóch tranlsformatorów liniowych TL. Srod¬ ki uzwojen transformatorów TL pozwalaja na wy¬ korzystanie równiez torów pochodnych kabla K do przekazywania z czasosteroi CS impulsu synchroni- 0 zujacego do aparatury naziemnej AN oraz do zasi¬ lania sondy S napieciem anodowym. Do uregulo¬ wania i korygowania symetrii torów kabia K sluza potencjometry P oraz kondensator C. 5 Sygnal St z odbiornika Oj przesylany jest po kab¬ lu K ze znacznie mniejszym poziomem wzmacnia¬ nia miz sygnal S2 z odbiornika 02. Dzieki temu am¬ plituda sygnalu Sj w torze Tt jest bardzo mala w porównaniu z amplituda sygnalu S2 w torze T2 i w } przypadku pogorszenia sie symetrii zyl kabla K przesluch bardzo malego sygnalu Sj z toru Tx na tor T^ którym posylany jest bardzo duzy sygnal S2 nie daje zadnych * niejpazadanych zaklócen. Prze-1 *r--• ,* sluch w kierunku odwrotnym tzn. z toru T2 na . tor Tj jest bez znaczenia poniewaz sygnal S2 jest opózniony w czaisie w stosunku do sygnalu S2. Za¬ stosowana celowo róznica wzmocnienia sygnalów Si i S2 we wzmacniaczach Wj i W2 zostaje wyrów¬ nana przez odpowiednia róznice wzmocnienia wzmacniaczy Wj i W4 w aparaturze naziemnej AN w mysl nastepujacych zaleznosci: kj + kj = kg + k4 kj < k2, k3 k4 W ten sposób na wyjsciu wzmacniaczy W8 i W4 sygnaly z odbiorników Oj i 02 sa wzmocnione jed¬ nakowa ilosc razy, co jest niezbedne przy okresla¬ niu róznicy amplitud sygnalu S4 i S^ Caly opisany cykl pracy powtarzany jest w rów¬ nych i tak krótkich odstepach czasu, ze praktycznie biorac pomiar ma charakter ciagly a napiecia wyj¬ sciowe liczników czasu LCi, LC2, IMG i mierników . amplitud MAt, MA* MRA rejestrowane sa w for¬ mie krzywych, przedstawiajacych zmiany czasów przejscia i amplitud fali akustycznej w funkcji opuszczania lub wyciagania sondy w poprzek prze¬ wierconych warstw ziemi. Natomiast chwilowe wartosci czasu przejscia fali przez odcinek 12 sa su¬ mowane wzdluz calego otworu wiertniczego w celu pózniejiszego wyznaczania sredniej predkosci tej fali w przewierconych warstwach ziemi. Do wybierania chwilowych czasów sluizy uklad sterujacy z- foto¬ komórka F oraz uklad koincydencji UK a do ich 1 sumowania integrator IRC. Odbywa sie to w naste¬ pujacy sposób. Napedzany przesuwajacym sie kab¬ lem K mechanizm M powoduje krótkotrwale oswietlenie fotokomórki F za kaizdym razem gdy sonda przesunie sie wzdluz otworu o pewien jed- 60 nakowy jego odcinek. Wytworzony w fotokomórce F impuls elektryczny uruchamia uklad koincydencji UK, który wybiera zmierzony aktualnie przez licz¬ nik LRC chwiilowy czas przejscia fali akustycznej przez odcinek 12 i przekazuje go do integratora .IRC, 65 gdzie nastepuje sumowanie.1 Uklad ksztaltujacy U8, wy|x«afcny w generator samodlawny GS oraz mufciwibrator astatoiiny MW, reaguje jsdynie aa pierwszy impuls cykjLu psaey urzadzenia tzn* na impuls synchronizujacy z czako- 'Steru CS sondy S* Wszelkie inne zabiegi, wystepu- jace po impulsie syncihronizujacym zostaja wyga¬ szone impulsem bramkujacym z multiwibratora MWj az do konca cyklu pracy. Uklad ksztaltujacy US przepuszcza za tym jedynie impulis synchroni¬ zujacy (odpowiednio "wzmocniony i uksztaltowany w formie szjpdlja) a sygnaly pochodzace z przeslu¬ chu — tjumi do wielkosci nie majacej zadnego wplywu na prace urzadzenia. Zapewnia to prawid¬ lowe wyzwalanie liczników i mierników aparatury naziemnej AN, niewrazliwe na przebiegi, przeno¬ szace sie przesluchem do kanalu synchronizacji.Sumowanie chwilowych wartosci czasu przejscia fali przez odcinek h warstwy ziemi uzyskuje sie wedlug wynalazku w nastepujacy sposób.Za kazdym razem, gdy sonda S przesunie sie wedlug otworu O o pewien zawsze jednakowy jego odcinek, nastejpuje krótkotrwale oswietlenie foto¬ komórki F, spowodowane mechanizmem M, na¬ pedzanym kablem K. Wytworzony w fotokomórce F impus elektryczny 1 wyzwala muAtiwibrator MW* który generuje impuls bramkujacy Z o stalej sze¬ rokosci, nieco mniejszej od czasu trwania dwóch cykli pracy urzadzenia. Impuls % doprowadzany jest do ukladu UM, do którego dochodza równiez impulsy synchronizujace 3 z czasosteru CS, którymi rozpoczyna sie kazdy, kolejny cykl pracy. W wyni¬ ku koincydencji zachodzacej-w ukladzie UM, uklad bramkujacy 2 wybiera co najmniej jeden a najwy¬ zej dwa impulsy 3, z których pierwszy wyzwala z kolei muitiwibrator MW,.W multiwilbratorze MWj generowany jest impuls bramkujacy 4 o stajej szerokosci, wiekszej od dwóch okresów powtarzania impulsów 3. Po zróz¬ niczkowaniu pierwszego zbocza impuLsu 4 otrzy¬ muje sie tylko jeden impuls synchronizujacy 3, be¬ dacy teraz w koincydencji z impulsem 1 z fotoko¬ mórki F. W wyniku tego, po kazdym wyswietleniu fotokomórki F, odlpowdadajacym przesunieciu sie sondy S, w otworze O o jednakowy jego odcinek nastepuje wybranie jednego okresu pracy urzadze¬ nia mimo, ze czestotliwosc repetycji tego okresu jest znacznie wyzsza od czestotliwosci oswietlenia fotokomórki F. Pozwafla to na wybieranie równiez jednej tylko chwilowej wartosci czasu przejscia fali akustycznej dla kazdego przesuniecia sie sondy S o jednakowy odcinek drogi. W tym celu impuls synchronizujacy 5 wyzwala muitiwibrator MW4, który generuje impuls bramkujacy 6 o szerokosci wiekszej od maksymalnej wartosci chwilowej czasu przejscia Mi akustycznej.Impuls 6 doprowadzany jest wraz z impulsem bramkujacym obrazujacym róznice czasów przej¬ scia * do ukladu koincydencji UK2. W rezultacie koincydencji otrzymuje sie tylko impuls 8, odpo¬ wiadajacy czasowi przejscia fali akustycznej przez odcinek 12 warstwy ziemi. Imputey 8 przekazywa¬ ne sa do ukladu sumowania C, w którym nastepuje ich sumowanie na zajadzie ladowania kondensa¬ tora. Sfea&dy dodany impuls 8 powoduje skok napie¬ cia 0 ria kondensatorze. Gdy skok napiecia S osiag¬ nie wartosc, odpowiadajaca pewnej okreslóliej war- [•49 8 tosci T zsumowanych, chwilowych czasów, zostaje1 on gwaltownie wzmocniony przez nieliniowy wzmacniacz pradu stalego NWP db wielkosci 14, wystarczajacej na wyzwolenie miultiwibratora MW5. 5 Muitiwilprator MW5 wytwarza impuls 11, który zapisuje rejestrator R na tasmie w postaci kreski, oznaczajacej, ze od rozpoczecia dodawania w inte¬ gratorze IRC zsumowane zostaly chwilowo czasy do wartosci T. Impuls brakujacy IX powoduje rów- l* niez rozladowanie kondensatora w ukladzie kon¬ densatorowym C i integrator IRC gotów jest do ponownego sumowania do wartosci T. Kazdemu takiemu zsumowaniu towarzyszy zapisanie przez rejestrator R kreski na tasmie, przesuwajacej sie 15 synchronicznie do sondy S w otworze O, Dzieki temu mozna odczytac zsumowany czas przejecia fali nie tytko dla calej dlugosci otworu O ale i dla róznych jego odcinków. Dzielac dlugosc otworu O przez caly zsumowany dla tej dlugosci czas przej- 20 scia fali akustycznej otrzymuje sie jej srednia predkosc dla wszystkich przewierconych warstw.Przedstawiony wynalazek daje wiejc mozliwosc przesylania sygnalów z odbiornika fali do aparatu¬ ry naziemnej bez zaklócen powodowanych przeslu- 25 chem.Wyeliminowanie wplywu przesluchu katoda K na impulsy synchronizujace, przesylane z sondy S do aparatury naziemnej AN uzyskuje sie wedlug wy¬ nalazku w nastepujacy sposób. Do przesylania im- 30 jpulsów synchronizujacych wykorzystany jest tor pochodny kabla K, utworzony z toru macierzystego Jt oraz z przewodu zerowego. Dzieki temu prze¬ noszenie sie sygnalów przez przesluch znacznie maleje. Ponadto aparatura naziemna AN reaguje 35 jedynie na pierwszy impuls cyklu pracy urzadze¬ nia tzn. na impuls synchronizujacy z czasosteru iCS sondy S. Zapewnia to prawidlowe wyzwalanie liczników i mierników aparatury naziemnej AN, niewrazliwe na przebiegi, przenoszace sie przeslu- 40 chem do kanalu synchronizacji. PL