Pierwszenstwo: Opublikowano: 15.1.1972 ligL SLUZBOWf 64337 KI. 47 c, 11/10 MKP F 16 d, 11/10 Wspóltwórcy wynalazku: Bronislaw Wolny, Bohdan Malanowicz, Józef Sobkowiak, Herbert Szymala Wlasciciel patentu: Biuro Projektów Przemyslu Hutniczego „Biprohut" Przedsiebiorstwo Panstwowe, Gliwice (Polska) Sprzeglo zebate rozlaczne o stalym, z góry okreslonym polozeniu zazebienia Przedmiotem wynalazku jest sprzeglo zebate rozlaczne o stalym, z góry okreslonym poloze¬ niem zazebienia, rozlaczane i zalaczane recznie, pneumatycznie lub hydraulicznie. W przypadku rozlaczania i zalaczania pneumatycznego, lub hy¬ draulicznego mozna latwo stosowac sterowanie zdalne.Budowane dotychczas sprzegla zebate rozlaczne mogly byc zalaczane w tylu róznych polozeniach katowych, ile zebów posiadaly wspólpracujace ze soba piasty zebate i tuleje zebate. Mechanizmy zalaczane sprzeglem zebatym rozlacznym, wyma¬ gajace stalego katowego sprzegniecia wspólpra¬ cujacych walów, mogly byc zlaczone tylko w cza¬ sie postoju i pod dokladna kontrola wzajemnego polozenia katowego wspólpracujacych elementów sprzegla. W wielu jednak przypadkach dostep do miejsca zabudowa takiego sprzegla — celem prze¬ prowadzenia kontroli wzajemnego polozenia ka¬ towego elementów jest utrudniony lub niemozli¬ wy, jak równiez niemozliwy do samoczynnego zdalnego sterowania.Celem wynalazku jest umozliwienie rozprzega- nia i sprzegania walów za pomoca sprzegla zeba¬ tego pozwalajace na jednopolozeniowe laczenie tych walów, bez koniecznosci kazdorazowej obser¬ wacji polaczenia, z umozliwieniem laczenia tych walów w ruchu i umozliwieniem zdalnego stero¬ wania. 20 25 30 Cel ten zostal osiagniety przez zastosowanie sprzegla zebatego rozlacznego majacego znane tu¬ leje o zebach wewnetrznych i piasty z zebami zewnetrznymi tak wykonane, ze pozwalaja w cza¬ sie przesuniecia zebatych tulei na wyjscie jednej piasty z zazebienia i swobodny obrót tej piasty, przy czym na zebatej piascie wychodzacej z za¬ zebienia jest osadzona nieruchomo naprowadzaja¬ ca oslona z odpowiednia wolna przestrzenia dla wejscia w nia czesci tulei z zebatym wiencem, zas ta oslona ma odsadzenie, w którym wykona¬ ny jest jeden lub wiecej naprowadzajacych row¬ ków, w które wchodza wypusty wykonane na zewnatrz zebatej tulei, a luzy miedzy wypustami i scianami rowków sa wieksze od luzów miedzy- zebnych, ponadto dla osiowego prowadzenia wa¬ lu po wyjsciu tulei z zazebienia tuleja ma kuli¬ sty pierscien wchodzacy w centrujaca slizgowa tuleje osadzona w tulejach zebatego sprzegla. Dla prawidlowego dzialania sprzegla odleglosc czola odsadzenia na naprowadzajacej oslonie, od po¬ wierzchni czolowej wypustów jest mniejsza od powstajacego luzu miedzy wiencami zebatymi po ich wyjsciu z zazebienia. Luz dobiera sie w za¬ leznosci od wielkosci modulu wienców zebatych oraz w zaleznosci od wielkosci odleglosci miedzy czolami wypustów a czolem odsadzenia oslony naprowadzajacej.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym 6433764337 fig. 1 przedstawia polowe sprzegla w przekroju osiowym w polozeniu zasprzeglonym, fig. 2 — polowe sprzegla w przekroju osiowym w polo¬ zeniu wysprzeglonym, a fig. 3 — sprzeglo w prze¬ kroju poprzecznym oznaczonym literami A—A na fig. 1.Sprzeglo posiada tuleje zebata 4, posiadajaca jeden lub wiecej wypusty 12 i 13 o róznej sze¬ rokosci oraz oslone naprowadzajaca 5 majaca od¬ sadzenie 18, w którym wycieto jeden lub wiecej rowków naprowadzajacych 14 i 15 o róznej, ale odpowiadajacej wypustom 12 i 13 szerokosci. Oslo¬ na naprowadzajaca 5 osadzona jest ciasno na pias¬ cie zebatej 2 za pomoca wpustu 19 i zabezpie¬ czona przed przesunieciem osiowym srubami do¬ ciskowymi 20. ^Waznym jest zachowanie odpo¬ wiedniego polozenia wzgledem siebie wypustów 12 i 13, rowków naprowadzajacych 14 i 15, wpu¬ stu 19, osi zebów wienców zebatych 8—11, oraz rowków wpustowych lub klinowych 23 w piastach zebatych 1 i 2. Spelnienie tego warunku gwaran¬ tuje prawidlowa prace sprzegla, Piasty zebate 1 i 2 posiadaja znane wience zebate, przy czym zeby 11 piasty zebatej 2 sa zaokraglone od czola, celem ulatwienia wejscia w zazebienie z zebami 10 tulei zebatej 4 podczas zasprzeglania, w tym samym celu, czola zebów 10 tulei zebatej 4 sa zu- kosowane od strony wchodzacej w zazebienie.Szerokosc wienca zebatego 8 tulei zebatej 3 zo¬ stala zwiekszona o wielkosc koniecznego przesu¬ niecia "tulei zebatych 3 i 4 dla zasprzeglenia lub wysprzeglenia sprzegla, które to przesuniecie jest wieksze od szerokosci wienca zebatego 10. Mie¬ dzy tulejami zebatymi 3 i 4 znajduje sie piers¬ cien z tuleja slizgowa 7, która podczas rozlaczania sprzegla nadchodzi na pierscien kulisty 6, stano¬ wiac podparcie tulei zebatej.Sprzeglo wedlug wynalazku dziala w naste¬ pujacy sposób: moment obrotowy z walu 21 prze¬ noszony jest przez wieniec zebaty 9 piasty zeba¬ tej 1 na zazebiony w nim poszerzany wieniec ze¬ baty 8 tulei zebatej 3, której kolnierz skrecony jest srubami z kolnierzem tulei zebatej 4, zatem moment ten przeniesiony na wieniec zebaty 10 tulei zebatej 4, zazebiony z wiencem zebatym 11 piasty zebatej 2 przekazywany jest na wal 22.Wylaczenie sprzegla — wysprzeglenie polega na przesunieciu tulei zebatych 3 i 4 za pomoca zna¬ nego mechanizmu najlepiej wodzikowego lub dzwigniowego — recznego, pneumatycznego lub hydraulicznego niepokazanych na rysuku, w kie¬ runku zgodnym ze strzalka 24. Wówczas poszcze¬ gólne elementy sprzegla zajma polozenie jak po¬ kazano na fig. 2.Jak widac wieniec zebaty 8 tulei zebatej 3 jest w dalszym ciagu zazebiony z wiencem zebatym 9 piasty zebatej 1, ale wieniec zebaty 10 tulei zebatej 4 wyszedl z zazebienia z wiencem zeba¬ tym 11 piasty zebatej 2, zajmujac wolna uprzed¬ nio przestrzen 26, jednoczesnie tuleja slizgowa 7 zostanie nasunieta na pierscien kulisty 6. W tym polozeniu moment obrotowy z walu 22 nie bedzie mógl byc przenoszony na wal 21.Ponowne zasprzeglenie sprzegla polega na prze¬ sunieciu tulei zebatych zgodnie z kierunkiem strzalki 25. Podczas tego ruchu odsadzenie 18 oslo¬ ny naprowadzajacej 5 oprze sie najpierw swoja powierzchnia czolowa 17 o obracajace sie po¬ wierzchnie czolowe 16 wypustów 12 i 13 i bedzie 5 sie tak dlugo ocieralo o nie, az zukosowane kra¬ wedzie wypustów 12 i 13 trafia na zukosowania odpowiadajacych im szerokosciami rowków na¬ prowadzajacych 14 i 15 nacietych w odsadzeniu 18 oslony naprowadzajacej 5. Wówczas najpierw io nastapi wchodzenie wypustów 12 i 13 zlozonym ruchem osiowo-promieniowym w rowki naprowa¬ dzajace 14 i 15 a dopiero pózniej zaczna wchodzic w zazebienie wience zebate 10 i 11, których czo¬ la zebów sa zukosowane i zaokraglone. 15 Po przesunieciu tulei zebatych 3 i 4 o odcinek równy odcinkowi zukosowania wypustów i row¬ ków naprowadzajacych 12 i 15 nie istnieje juz mozliwosc przylegania w zadnym punkcie oslony naprowadzajacej 5 do tulei zebatej 4, dzieki temu, 20 ze luz obwodowy miedzy wypustami 12 i 13 a od¬ powiadajacymi im rowkami naprowadzajacymi 14 i 15 jest wiekszy od luzu miedzyzebnego zebów 10 i 11. Jednoczesnie warunek ten gwarantuje za¬ bezpieczenie wypustów i rowków naprowadzaja- 25 cych 12 i 15 przed obciazeniem ich momentem obrotowym, który bylby dla nich niszczacym.Przesuwajac tuleje zebate 3 i 4 dalej, w kierun¬ ku zgodnym ze strzalka 25, elementy sprzegla przyjma polozenie zasprzeglenia, jak pokazano so na fig. 1. Szybkosc przesuwania tulei zebatych 3 i 4 podczas zasprzeglania sprzegla zalezy od szyb¬ kosci obrotowej walów i winna wzrastac wraz ze wzrostem szybkosci obrotowej.Zalety sprzegla zebatego rozlacznego o stalym, 35 z góry okreslonym polozeniu zazebienia sa naste¬ pujace: mozliwosc zasprzeglania sprzegla podczas ruchu obrotowego, zapewnienie zasprzeglania sprzegla zawsze w tym samym, z góry okreslonym konstrukcja polozeniu katowym sprzeganych wa- 40 lów. Mozliwosc zdalnego sterowania rozlaczaniem i zalaczaniem sprzegla z zachowaniem warunków podanych wyzej bez koniecznosci kontroli wza¬ jemnego polozenia katowego elementów sprzegla przed zasprzegleniem, co jest szczególnie cenne w 45 miejscach trudno dostepnych lub niedostepnych dla obslugi, skrócenie czasu koniecznego dla za¬ laczenia sprzegla. 50 PL