Pierwszenstwo: Opublikowano: 24.XIJ.1968 (P 130 838) 10.11.1971 62037 KI. 47 h, 1/26 MKP F 16 h, 1/26 pKD r-cclr- ?afarfo Wspóltwórcy wynalazku: Janusz Dietrych, Antoni Goluch, Andrzej Dietrych, Zdzislaw Jaskóla, Stanislaw Dziedzic Wlasciciel patentu: Bielskie Zaklady Urzadzen Technicznych „Befared" (Zaklad Doswiadczalny Przekladni Ogólnego Przeznaczenia), Bielsko- -Biala (Polska) Przekladnia zebata wielodrogowa Przedmiotem wynalazku jest przekladnia zebata wielodrogowa z wyrównaniem obciazenia.Przekladnie zebate wielodrogowe duzych mocy sto¬ sowane sa miedzy innymi dla zmniejszenia ciezaru i ga¬ barytu tych przekladni. W ukladach tych moc przeno¬ szona jest w ten sposób, ze wejscie i wyjscie z prze¬ kladni stanowia waly pojedyncze, natomiast miedzy ty¬ mi walami moc przenoszona jest kilkoma drogami.Jak wiadomo, uklad konstrukcyjny przekladni zeba¬ tych charakteryzuje sie na ogól duza sztywnoscia lub w ogóle brakiem swobody przemieszczenia sie jednego ele¬ mentu wzgledem drugiego poza swoboda wynikajaca z samego dzialania mechanizmu.Ta wlasciwosc ukladu, ze wzgledu na odchylki wyko¬ nawcze powoduje, ze pary kól przekladni wielodrogc- wej nie sa równomiernie obciazone. Jak wiadomo rów¬ nomierne rozdzielenie obciazenia na wszystkie drogi jest warunkiem wlasciwej pracy przekladni.Osiagniecie wysokiej dokladnosci wykonania poszcze¬ gólnych elementów przekladni dla uzyskania odpowied¬ niego przyporu na wszystkich drogach jest prawie ze niemozliwe, nawet przy duzych nakladach robocizny i kosztów. Dlatego zachodzi koniecznosc zwiekszenia stopni swobody przemieszczania sie poszczególnych ele¬ mentów pomiedzy soba w calym ukladzie przekladni.Dotychczas, sposród znanych sposobów wyrównywa¬ nia obciazen najszerzej rozwiniete sa sposoby stosowa¬ ne w przekladniach trójdrogowych. Przykladem tego jest polaczenie kól zebatych wirujacych zespolów rea¬ lizujacych wiele dróg za pomoca elementów sprezy- 25 30 stych. W tym przypadku kola zebate umieszczone sa na jednej osi geometrycznej przenoszacej ten sam moment przemieszczaja sie obrotowo wzgledem siebie w miare wzrostu momentu. Uzyskiwane to jest badz za pomoca skretnych walków, badz dzieki sprezynom osadzonym pomiedzy wiencem zebatym a tarcza duzego kola. In¬ nym jeszcze, znanym sposobem jest zapewnienie swo¬ body przemieszczen poprzecznego kola zebatego umie¬ szczonego na wale wyjsciowym.We wszystkich dotychczasowych konstrukcjach prze¬ kladni stosuje sie wylacznie mechaniczne uklady wy¬ równawcze dla zapewnienia wystepowania jednakowych sil dzialajacych na wiencach zebatych. Jak wyzej stwier¬ dzono, uklady takie moga dzialac tylko wówczas zada¬ walajaco, gdy zostana wykonane z duza dokladnoscia, co z jednej strony jest bardzo trudne do osiagniecia, a z drugiej strony jest bardzo kosztowne i podraza znacznie produkcje przekladni.Celem wynalazku jest opracowanie konstrukcyjne ta¬ kiego ukladu wyrównawczego, który wyeliminowalby dotychczasowe trudnosci i wady wystepujace w znanych ukladach mechanicznych.Cel ten zostal osiagniety dzieki zastosowaniu w prze¬ kladniach hydraulicznego ukladu wyrównawczego za¬ pewniajacego jednoczesnie wystepowanie jednakowych sil dzialajacych na wiencach kól zebatych.Istota wynalazku polega na tym, ze czopy walów, na których sa osadzone kola zebate przekladni sa wyko¬ nane w postaci tloków oraz sa umieszczone w hydra¬ ulicznych cylindrach stanowiacych jednoczesnie lozyska 620373 62837 4 tych walów, przy czym cylindry znajdujace sie po da¬ nej stronie przekladni sa polaczone ze soba przewoda¬ mi tak, ze w komorach cylindrów wystepuja zawsze jednakowe cisnienia warunkujace jednakowe obciazenie na wszystkich drogach przenoszenia mocy.Zgodnie z wynalazkiem, przy zastosowaniu hydra¬ ulicznego ukladu wyrównawczego przekladnia jest za¬ opatrzona w skosne uzebienie kól powodujace przy przenoszeniu mocy wystepowanie sil osiowych. Tak wiec osiowe polozenie zespolów wirujacych uwarunko¬ wane jest sila obwodowa, wywolujaca dzieki skosnemu zazebieniu sily osiowe, które równoczesnie sa równo¬ wazone cisnieniem wystepujacym w cylindrach hydra¬ ulicznych, co nalezy do podstawowej cechy wynalazku.Ponadto przewiduje sie zastosowanie w cylindrach hy¬ draulicznych samoczynnie dzialajacych zaworów dopro¬ wadzajacych dodatkowo olej w razie nadmiernych prze¬ mieszczen osiowych zespolów wirujacych, co równiez stanowi wazna ceche i jednoczesnie zalete wynalazku zapewniajaca prawidlowa prace przekladni.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykla¬ dzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia trójdrogowa przekladnie w widoku z boku po zdjeciu bocznej scianki kadluba, fig. 2 — w przekroju wzdluz linii A — A na fig. 1, a fig. 3 — w przekroju wzdluz linii B — B na fig. 2.Przekladnia trójdrogowa sklada sie z kola zebatego 1 osadzonego na wale napedowym 2, z kola zebatego 3 osadzonego na wale napedzanym 4 oraz z posrednich zespolów kól zebatych 5 i 6 osadzonych na walach 7, 8 i 9. Kola zebate 1, 3, 5, i 6 sa zaopatrzone w skosne uzebienie 14 tak, ze przy przenoszeniu obciazenia na walach wystepuja sily osiowe.Czopy walów 7, 8, 9 posrednich zespolów kól zeba¬ tych 5 i 6 sa wykonane w postaci tloków oraz sa osa¬ dzone w hydraulicznych cylindrach 10 i 11 wykonanych w sciankach bocznych 12 i 13 przekladni. Hydrauliczne cylindry 10 i 11 stanowia jednoczesnie lozyska walów 7, 8 i 9.Ponadto wszystkie cylindry 10 i 11 polaczone sa ra¬ zem przewodem 17 z cisnieniowym hydraulicznym zró¬ dlem zasilania 18 poprzez przynalezne do nich zawory skladajace sie z obwodowych wyciec a wykonanych w czopach walów 7, 8 i 9, z osiowych kanalów b lacza¬ cych wyciecie a z komora c stanowiaca cisnieniowa czesc cylindrów oraz z doprowadzajacych czynnik hy¬ drauliczny krócców 19 osadzonych w bocznych scian¬ kach tych- cylindrów w takim miejscu, aby przy jedna¬ kowych cisnieniach we wszystkich cylindrach 10 i 11 5 otwory krócców 19 nie trafily w wyciecia a lecz byly zamkniete obwodowa pracujaca powierzchnia czopa walów odcinajac doplyw czynnika do tych cylindrów.W przypadku gdy wystapia sily osiowe powodujace przesuniecie kól zebatych osadzonych na walach 7, 8 i 9 obwodowe wyciecia a znajdujace sie w cylindrach po jednej stronie przekladni uzyskuja polaczenie z otwo¬ rami krócców 19. Wówczas nastapi doplyw oleju po¬ przez osiowe kanaly b do cisnieniowej komory c cylin¬ drów i zwiekszenie cisnienia powodujace w efekcie sa¬ moczynne przesuniecie kól zebatych osadzonych na walach 7, 8 i 9 z powrotem w druga strone az do uzy¬ skania stanu równowagi obciazen mechanicznych i hy¬ draulicznych, to jest do stanu wyjsciowego, w którym doplyw oleju przez wszystkie krócce 19 do wyciec a bedzie odciety. PL