Opublikowano: 20.XI.1970 61646 KI. 21 a4, 8/01 MKP H 03 b, 5/14 *ISUOTEJCA UKD Wspóltwórcy wynalazku: Mikolaj Artymowicz, Kazimierz Rolka Wlasciciel patentu: Doswiadczalne Zaklady Lampowe „Lamina", Piasecz¬ no (Polska) Uklad czwórnika sprzezenia zwrotnego w lampowym generatorze drgan elektrycznych Przedmiotem wynalazku jest uklad czwórnika sprzezenia zwrotnego w lampowym generatorze drgan elektrycznych za pomoca którego wprowa¬ dza sie w oscylacje lampe elektronowa przyla¬ czona do obwodu rezonansowego. Uklad ten ma zastosowanie szczególnie do generatorów samo- wzbudnych mocy, pracujacych w zakresie cze¬ stotliwosci mieszczacych sie miedzy 0,1 a 4 MHz.Znane uklady czwórników sprzezenia zwrotne¬ go transformatorowe lub autotransformatorowe, stosowane w samowzbudnych generatorach lam¬ powych mocy pracujacych w zakresie czestotli¬ wosci 0,1 do 4 MHz, jako element glówny, za¬ wieraja bezrdzeniowy transformator sprzezenia zwrotnego. Transformator ten w wielu przypad¬ kach jest powodem drgan pasozytniczych w gene¬ ratorze, które leza poza jego czestotliwoscia ro¬ bocza wyznaczona przez zasadniczy obwód rezo¬ nansowy LC. Z uwagi na stosunkowo niska cze¬ stotliwosc robocza bezrdzeniowy transformator sprzezenia zwrotnego w generatorach mocy ma du¬ ze wymiary, a co za tym idzie stosunkowo niska czestotliwosc rezonansu wlasnego. Cewka induk¬ cyjna transformatora przy czestotliwosciach wyz¬ szych od rezonansu wlasnego zmienia charakter oraz wartosc impedancji w funkcji czestotliwosci w sposób falowy, podobnie jak wejscie linii dlu¬ giej. W zwiazku z powyzszym w generatorze istnieja warunki do kojarzenia obwodów o cze¬ stotliwosciach znacznie wyzszych od znamionowej, 10 15 30 przy czym obwody te z zasady nie sa obciazone rezystancja uzyteczna, stad ich rezystancja dyna¬ miczna moze byc znaczna, co ulatwia powstawanie generacji pasozytniczej. Drgania pasozytnicze badz nakladaja sie na czestotliwosc robocza przez co obnizaja zywotnoss generatora oraz powoduja za¬ klócenia w odbiorze radiowym, badz tez przy okre¬ slonych warunkach moga wystepowac jako za¬ sadnicze niszczac obwody generatora lub lampe generacyjna.Celem wynalazku jest stworzenie takiego gene¬ ratora drgan elektrycznych w którym obwód sprze¬ zenia zwrotnego pozbawiony rezonansu wlasnego o duzej dobroci zdolny jest do tlumienia ewen¬ tualnych obwodów rezonansowych zwanych dalej pasozytniczymi, powstajacych w obwodzie anodo¬ wym na skutek kojarzenia impedancji o charakte¬ rze linii dlugiej.Zadaniem wynalazku jest opracowanie ukladu elektrycznego umozliwiajacego osiagniecie tego celu.Wytyczone zadanie zostalo rozwiazane przez opracowanie czwórnika sprzezenia zwrotnego, któ¬ ry jest wlaczony miedzy zasadniczym obwodem rezonansowym generatora, a wejsciem lampy ge¬ neracyjnej. Uklad czwórnika sprzezenia zwrotnego zawiera transformator z rdzeniem ferrytowym/ któ¬ rego uzwojenia pierwotne i wtórne przylaczone sa jednymi koncami do polaczonych ze soba gal¬ wanicznie zacisków wejsciowego i wyjsciowego 6164661646 czwórnika sprzezenia zwrotnego, drugi koniec uzwojenia pierwotnego przylaczony jest do pozo¬ stalego zacisku wyjsciowego za posrednictwem szeregowo polaczonych kondensatora i cewki in¬ dukcyjnej zbocznikowanej rezystorem, a drugi ko¬ niec uzwojenia wtórnego przylaczony jest do po¬ zostalego zacisku wyjsciowego za posrednictwem kondensatora, przy czym równolegle do uzwojenia pierwotnego transformatora przylaczony jest kon¬ densator, a miedzy zaciski wyjsciowe czwórnika wlaczony jest uklad skladajacy sie z szeregowo polaczonych rezystora i kondensatora.Uklad czwórnika sprzezenia zwrotnego wedlug wynalazku zostanie blizej objasniony na przykla¬ dzie wykonania przedstawionym na rysunku, któ¬ ry, zawiera zasadnicze elementy generatora a mia¬ nowicie lampe elektronowa 1, rezonansowy obwód wyjsciowy ,2, oraz czwórnik sprzezenia zwrotne¬ go 3. Gzwórnik ^sprzezenia zwrotnego 3 przyla¬ czony jest za pomoca zacisków wejsciowych 4 i 5 do obwodu rezonansowego 2, oraz za pomoca zacisków wyjsciowyui 6 i 7 do kato¬ dy 8 i siatki sterujacej 9 lampy elektronowej 1.Czwórnik sprzezenia zwrotnego 3 zawiera trans¬ formator 10 z rdzeniem ferrytowym 11. Uzwoje¬ nie pierwotne 12 i wtórne 13 jednym koncem przy¬ laczone sa do polaczonych ze soba zacisków wej¬ sciowego 4 i wyjsciowego 6 czwórnika sprzezenia zwrotnego 3. Drugi koniec uzwojenia pierwotnego 12 przylaczony jest do pozostalego zacisku wej¬ sciowego 5 za posrednictwem szeregowo polaczo¬ nych kondensatora 14 i cewki indukcyjnej 15 zbocznikowanej rezystorem 16. Uzwojenie wtór¬ ne 13 transformatora 10 drugim koncem przyla¬ czone jest do pozostalego zacisku wyjsciowego 7 za posrednictwem kondensatora 17. Ponadto rów^ nolegle do uzwojenia pierwotnego 12 transforma¬ tora 10 przylaczony jest kondensator 18, zas do zacisków wyjsciowych 6 i 7 przylaczone sa sze¬ regowo polaczone rezystor 19 i kondensator 20.Transformator 10 sluzy do odwrócenia fazy miedzy napieciem anodowym, a siatkowym w lampie 1 o kat 7i. Zastosowany w transformatorze 10 rdzen ferrytowy 11 znacznie zmniejsza dlugosc uzwojen transformatora, likwidujac warunki powstawania drgan na obwodach o charakterze linii dlugiej, a poza tym przy czestotliwosciach przekraczaja¬ cych czestotliwosc rezonansu wnekowego rdzenia wprowadza on tlumienie do uzwojen transforma¬ tora 10, uniemozliwiajac tym samym przenosze¬ nie wyzszych czestotliwosci, a wiec czestotliwosci pasozytniczych. Kondensatory 14 i j13 tworza dziel¬ nik napiecia, a rezystor 16 sluzy do zdlawienia obwodów pasozytniczych powstajacych na elemen¬ tach obwodu wyjsciowego 2. Zalaczony równole- s gle do wyjscia czwórnika 3 szeregowy uklad skla¬ dajacy sie z rezystora 19 i kondensatora 20 sluzy do stlumienia obwodu pasozytniczego, który two¬ rza uzwojenie 13 transformatora 10 oraz pojemnosc wejsciowa lampy 1. Kondensator 17 sluzy do od- 10 separowania uzwojenia 13 od skladowej stalej pra¬ du siatkowego przez co unika sie nasycenia rdze¬ nia 11 pradem stalym. 15 25 PL