Przedmiotem wzoru uzytkowego jest konwergometr mechaniczny przeznaczony do pomiaru konwergencji wyrobisk górniczych.Znajomosc zmian wysokosci badz szerokosci wyrobisk górniczych, powodowanych przemieszczaniem sie warstw skalnych w bezposrednim otoczeniu wyrobisk jest nieodzowna dla modelowania obciazen obudów, jak równiez dla oceny zagrozen tapaniami.Znanym jest urzadzenie do pomiaru konwergencji wyrobisk górniczych utworzone z dwóch odcinków drutu, z których jeden odcinek ma jeden koniec trwale polaczony z kotwia zamocowana w stropie, zas drugi odcinek drutu ma jeden koniec trwale polaczony z reperem osadzonym w spagu, podczas gdy drugie konce obydwu odcinków drutu sa zakrzywione i polaczone ze soba rozciagnieta recepturka, na której u dolu i u góry sa zamocowane wasy. Miara konwergencji sa zmiany odleglosci miedzy obydwoma wasami, odpowiadajace zaciskaniu sie wyrobiska to jest zmiany odleglosci miedzy stropem a spagiem.Znane i stosowane sa przymiary wyskalowane w milimetrach, w postaci metalowej linki zamocowanej w stropie i siegajacej spagu, lub tez w postaci przenosnego, rozsuwanego preta opieranego o spag i siegajacego stropu.Wada pomiarów konwergencji za pomoca wyskalowanych przymiarów jest brak mozliwosci pomiarów dokladnie w tym samym2 miejscu stropu i spagu, co bywa przyczyna znacznych bledów pomiaru, zwlaszcza w warunkach gdy spag wyrobiska jest niszczony przez kopalniany transport kolowy.W celu poprawy dokladnosci pomiarów konwergencji stosuje sie czujniki konwergencji, zamocowane na stale miedzy stropem a spagiem wyrobiska górniczego.Znany jest konwergometr indukcyjny, który sklada sie z preta teleskopowego rozpartego miedzy stropem a spagiem wyrobiska i z indukcyjnego przetwornika przesuniecia mierzacego wartosc wzajemnego przesuniecia segmentów preta. Zaleta indukcyjnego czujnika konwergencji wyrobisk górniczych jest wieksza dokladnosc pomiaru oraz mozliwosc teletransmisji pomiarów na odleglosc, wada natomiast jest duza wrazliwosc takich czujników na przypadkowe uszkodzenie, a najczesciej zniszczenie przez maszyny kopalnianego transportu kolowego. To zwykle, jak równiez zlozona budowa i zwiazane z tym koszty przesadzaja o ograniczonym stosowaniu indukcyjnych czujników konwergencji w rejonach kopalnianych przodków.Ze zgloszenia patentowego P - 312642 jest znane urzadzenie do pomiaru konwergencji wyrobisk górniczych zawierajace naciagowo - przetwornikowy zespól mocowany do stropu wyrobiska, zawierajacy wieloobrotowy rezystancyjny potencjometr sprzezony mechanicznie z liniowym krazkiem, po którym przemieszcza sie górna czesc dwuczesciowego ciegna, z jednej strony polaczona poprzez ogranicznik z naciagowym ciezarkiem, zas z drugiej strony polaczona poprzez drugi ogranicznik z dolna latwo zrywalna czescia dwuczesciowego ciegna polaczona z plyta ulozona na spagu wyrobiska.Konwergometr mechaniczny wedlug zastrzeganego wzoru uzytkowego charakteryzuje sie tym, ze ma zespól dwóch, wspólosiowych tulei3 usytuowanych jedna w drugiej i przesuwnie wzgledem siebie, przy czym wewnetrzna tuleja jest zaopatrzona w milimetrowa podzialke biegnaca wzdluz tej tulei i utworzona na jej powierzchni. Jeden, dolny koniec wewnetrznej tulei jest polaczony z przynaleznym mu, dolnym, mocujacym uchwytem konwergometru, podczas gdy wymieniony uchwyt poprzez srubowa sprezyne, usytuowana wewnatrz wewnetrznej tulei, jest polaczony z górnym uchwytem konwergometru, trwale polaczonym z górnym koncem zewnetrznej tulei.Rozwiazanie wedlug zastrzeganego wzoru uzytkowego pozwala na budowe prostych konstrukcyjnie, piecioczesciowych konwergometrów, umozliwiajacych wygodny, latwy i dokladny odczyt konwergencji w trudnych, specyficznych warunkach istniejacych w wyrobiskach eksploatacyjnych kopalni, jak równiez prosty i szybki sposób zabudowy czujnika w wyrobisku górniczym, oraz mozliwosc bezposredniego odczytu konwergencji bez dodatkowych przyrzadów pomiarowych, a takze pozwala na biezacy odczyt przez wszystkich pracowników na calym obszarze uzytkowani.Przedmiot zastrzeganego wzoru uzytkowego jest szczególowo przedstawiony na rysunku, który przedstawia konwergometr w widoku od czola z przekrojami osiowymi górnej i dolnej czesci konwergometru.Konwergometr mechaniczny wedlug zastrzeganego wzoru uzytkowego ma zespól dwóch wspólosiowych tulei 1 i 2 usytuowanych jedna w drugiej i przesuwnie wzgledem siebie. Wewnetrzna tuleja 1_ jest zaopatrzona w milimetrowa podzialke 3 biegnaca wzdluz niej, a usytuowana na jej powierzchni. Wewnetrzna tuleja 1_ ma jeden, dolny koniec trwale polaczony sworzniem 4 z jednym, dolnym mocujacym uchwytem 5 konwergometru. Zewnetrzna tuleja 2 ma jeden, górny koniec trwale polaczony drugim sworzniem 6 z drugim, mocujacym, górnym4 miedzy sworzniami 4 i 6 poprzez zaczepienie haczykowych konców tej sprezyny 8 za sworznie 4 i 6. Dolny mocujacy uchwyt 5 konwergometru ma wspólosiowo utworzony otwór do wprowadzenia ciegna laczacego uchwyt 5 konwergometru z reperem wbitym w spag wyrobiska. Trwale, rozbieralne polaczenie ciegna z uchwytem 5 uzyskuje sie przez docisk ciegna w otworze za pomoca wkretu 9 gwintowo usytuowanego w otworze 10 uchwytu 5 usytuowanym prostopadle do osi konwergometru. Górny uchwyt 7 jest zaopatrzony w przelotowy otwór 1± dla wprowadzenia ciegna mocujacego z kotwia osadzona w stropie wyrobiska.Przygotowujac konwergometr wedlug wzoru uzytkowego do zabudowy nalezy go ustawic w pozycji pelnego zakresu pomiarowego, czyli pelnego „rozciagniecia" konwergometru. Miara zmian konwergencji w wyrobisku, w którym zainstalowano konwergometr wedlug wzoru uzytkowego bedzie zmiana polozenia krawedzi zewnetrznej tulei 2 w stosunku do podzialki 3 umieszczonej na wewnetrznej tulei 1_ M u C N I K v Ko czara110513 Gc%g PL PL