Pierwszenstwo: Opublikowano: 15. VI. 1970 60099 KI. 57 a, 4/07 MKP OUtb I UKD Twórca wynalazku: doc. Stanislaw Dmochowski Wlasciciel patentu: Instytut Geodezji i Kartografii, Warszawa (Polska) Sposób jednoczesnego opracowywania kilku sasiednich pier¬ worysów map przy uzyciu autografu wyposazonego w koor- dynatograf Przedmiotem wynalazku jest sposób jednocze¬ snego opracowania pierworysów map przy uzyciu róznych typów autografów, posiada,jacyeh koordy- natogirafy bez potrzeby uzgadniania ich styków.Dotychczasowy sposób opracowywania pierwo¬ rysów map wszelkiego rodzaju przy uzyciu auto¬ grafów polegal na opracowywaniu w jednym cza¬ sie wylacznie tylko jednej sekcji mapy, chociaz dany stereogram wykraczal poza jej ramki sekcyj¬ ne. Stwarzalo to koniecznosc uzgadniania styków map sasiednich, opracowywanych w róznym cza¬ sie nawet przez tego samego wykonawce.Niejednokrotnie w produkcji w przypadku gdy przy uzgadnianiu wystepowala zbyt duza róznica na stykach i niemozliwe bylo w sposób prosty przesadzic, który styk jest zle opracowany, ucie¬ kano sie do ponownego zalozenia stereograimiu na przyrzad i jego zestrajania, aby na tej drodze ustalic, który styk jest dobry.Z reguly ponowne opracowanie tych samych linii sytuacyjnych a szczególnie linii warstwico- wych jest przewaznie inne tak ze wzgledu na od¬ mienna interpretacje i generalizacje tresci mapy jak równiez ze wzgledu na mozliwy, niewielki blad samego prowadzenia tych linii przy uzyciu autografu.Celem wynalazku jest zupelne wyeliminowanie dotychczasowej koniecznosci uzgadniania styków sasiednich pierworysów map sporzadzanych w ja¬ kichkolwiek skalach na tychze typach autografów. 10 15 20 25 30 Zagadnienie to sprowadza sie do takiego wzajem¬ nego ulozenia sasiednich sekcji map na stole ko¬ ordynatografu, aby opracowanie tresci stereogra- rau zalozonego do autografu moglo odbywac sie w sposób ciagly, niezaleznie od opracowywanej sekcji mapy, a przechodzenie od jednego skraju mapy na drugi, sasiedni bylo proste i jedno¬ znaczne.Zagadnienie to zostalo rozwiazane przez zasto¬ sowanie sposobu polegajacego na wykorzystaniu ruchów wolnych wózków nie rejestrowanych M)cz- nikami koordynaitografów, wzglednie obydwu jed¬ noczesnie, o scisle okreslona stala wartosc równa calkowitej ilosci skoków sruby koordynatografu.Sposób jednoczesnego opracowania pierworysów wedlug wynalazku posiada przewage techniczna charakteryzujaca sie dokladnoscia i jednolitoscia opracowania oraz ekonomiczna, gdyz skraca czas w stosunku do stosowanego dotychczas sposobu.Sposób wedlug wynalazku uwidoczniony zostal na zalaczonych rysunkach, na których fig. 1 przed¬ stawia sposób ulozenia czterech ramek sekcji i ich narozników na stole koordynatografu w jego ukla¬ dzie osi x i y, fig. 2 — stól koordynatografu ze wskazaniem miejsc kolizji obudowy stolu koordy¬ natografu z sekcjami map opracowywanych, fig. 3 przedstawia przyklad wyniku kreslenia tresci map na czterech sekcjach z jednego stereogramu jako efekt stosowania ruchów wolnych wózków koordy¬ natografu oraz fig. 4 przedstawia przezroczysta 6009960099 plytke z naniesiona linia prosta, sluzaca do zazna¬ czania polozenia linii sekcyjnych na fotogramie.Do zastosowania sposobu wedlug wynalazku wy¬ magane jest takie ulozenie arkuszy mapy na sto¬ le koordynatografu aby spelnialo nastepujace wa¬ runki: — arkusze musza byc jednakowo zorientowane w stosunku do osi ukladu wspólrzednych koordy¬ natografu, wspólne punkty narozników ramek sek¬ cyjnych nnusza miec te same odciete x lub rzedne y w wymienionym ukladzie oraz róznice rzednych Ay lub odcietych Ax powinny byc wielokrotnoscia skoków jednej lub drugiej sruby napedowej wóz¬ ka y lub x koordynatografu.Fig. 1 przedstawia obrazowo powyzsze warunki, na której punkty 1, 2, 3 i 4 sa naroznikami ramek sekcyjnych czterech sasiednich sekcji w ukladzie mapy jako calosci. Sa one jednym punktem o sci¬ sle okreslonych wspólrzednych geodezyjnych, które w ukladzie iOsi koordynatografu wynosza xQ i yQ i sa rejestrowane na licznikach koordynatografu.Wartosci Am i Ay nie sa rejestrowane i równaja sie wielokrotnosciom skoków srub x i y.Wartosci Ant Ay nie sa mniejsze niz podwójne szerokosci marginesów odpowiednich sekcji map.Cecha wspólna wszystkich sekcji tak zorientowa¬ nych jest to, ze odpowiednie pary boków ramek sekcyjnych sasiednich sekcji sa wzajemnie rów¬ nolegle. Taka orientacja sekcji sprawia, ze odpo¬ wiadajace sobie punkty polozone na odpowiednich ramkach sekcyjnych np. ai i a*, b2 i b3, c3 i c4 oraz d4 i di sa przesuniete o te same wartosci Ax badz Ay. Ostatecznie o tych wartosciach decyduje przesuniecie wózka x badz wózka y koordynato¬ grafu dokonane ruchem wolnym tychze wózków w trakcie orientowania, a w szczególnosci centro¬ wania sekcji map na koordynatografie. * Aby zorientowac poszczególne sekcje map, na¬ lezy najpierw zorientowac plansze pomocnicza, która zawiera w skali mapy wszyslflcie punkty osnowy fotogrametrycznej i geodezyjnej, punkty narozy ramek sekcyjnych oraz punkty siatki kilo¬ metrowej i jej przeciecia z ramkami sekcji, wcho¬ dzace na opracowywany stereogram. Nastepnie na¬ lezy odczytac wspólrzedne punktów narozy ramki sekcyjnej map z liczników koordynatografu oraz wykreslic ruchami wolnymi koordynatografu pro¬ ste równolegle do osi x i y koordynatografu i prze¬ chodzace przez punkty narozy ramek sekcyjnych.Po wykresleniu tych linii orientacyjnych przy¬ stepuje sie do wymiany planszy pomocniczej na sekcje map. Na punkt narozników ramek sekcyj¬ nych, dla którego zostaly odczytane wspólrzedne xQ i y0, centruje sie wszystkie sekcje a na linie wykreslone — orientuje.Od momentu zorientowania sekcji pomocniczej koordynatoigraif nie moze byc odlajazony od auto¬ grafu jak równiez nie moga byc zmienione jego liczniki gdyz sa one sprzezone ze sltereogmamem.Dopuszczalne jest tylko wykonywanie ruchów wolnych wózków x i y kconiynaitiograifu w mo¬ mentach przechodzenia z sekcji na sekcje pod¬ czas opracowywania tresci stereagraimu.Rozmiary stolu koordynatografu (100X100 cm) i arkuszy map (formatu Al) stwarzaja cztery miejsca kolizji miedzy obudowa tegoz stolu a ar¬ kuszami map co zostalo zaznaczone grubymi kre¬ skami w naroznikach stolu przy punktach A, B, C, D na fig. 2.Przy ukladaniu arkuszy na stole koordynatografu mozliwe sa dwa przypadki: pierwszy, gdy os x jest równolegla do boku AB oraz drugi, gdy os x jest równolegla do boku BC. Przypadek pierwszy daje mozliwosc latwego ulozenia dwóch arkuszy map jednoczesnie na stole koordynatografu (np, pólnocnego i poludniowego); przypadek drugi daje mozliwosc jednoczesnego ulozenia czterech arku¬ szy map.W obu przypadkach nalezy zachowac wolny dostep do boku AB w zwiazku z czym czesc pól¬ nocnego arkusza mapy w przypadku pierwszym znajdzie sie poza stolem i aby czesc ta nie zwisala nalezy stól koordynatografu powiekszyc, co moze byc w dowolny sposób rozwiazane.W przypadku drugim dwie sekcje zachodnie beda po stronie boku AB, a dwie sekcje wscho¬ dnie — po stronie boku CD.Fig. 3 przedstawia przyklad prowadzenia linii warstwicowej 350 z punktu aQ, znajdujacego sie ha sekcji 2. Warstwice prowadzi sie w znany sposób az do ramki sekcyjnej arkusza. Nastepnie wózek x koordynatografu wraz z olówkiem prze¬ suwa sie ruchem wolnym na ramke sekcyjna sa¬ siedniego arkusza sekcji 3. Warstwice prowadzi sie na sekcji 3 az do ramki dolnej sekcji 3, prze¬ rywa sie kreslenie i przesuwa wózek y koordyna¬ tografu wraz z olówkiem na ramke arkusza sek¬ cji 4. Dalej kresli sie warstwice na sekcji 4, 1 i 2 podobnie jak na sekcji 3.Moment dojscia wózka x lub y koordynatogra¬ fu do ramek sekcyjnych sygnalizuje obserwatoro¬ wi linia prosta na przezroczystej plytce nalozo¬ nej na fotogram.Jedna taka plytke, pokazana na fig. 4, kladzie sie na jednym zdjeciu stereogramu np. wzdluz ramki sekcyjnej poziomej a druga — na drugim zdjeciu — np. wzdluz ramki sekcyjnej pionowej. PL