Pierwszenstwo: Opublikowano: 15. VI. 1970 60017 KI. 42 d, 2/50 MKP G 01 d A% \joo UKD Twórca wynalazku: mgr inz. Edward Szydlak Wlasciciel patentu: Instytut Lotnictwa, Warszawa (Polska) Przetwornik wartosci rzednej funkcji zapisanej graficznie na $ygnal elektryczny Przedmiotem wynalazku jest przetwornik war¬ tosci rzednej na sygnal elektryczny dla urzadze¬ nia do analizy amplitudy funikcji zapisanej gra¬ ficznie.W patencie nr 59531 opisano sposób zamiany rzednej funikcji zapisanej graficznie na sygnal elektryczny. Sjposófo ten polega ma tym, ze wantosc sygnalu elektrycznego odpowiadajacego rzednej punktu wyznaczonego przez przeciecie sie analizo¬ wanego wykresu z linia prosta prostopadla do odcietych, uzyskuje sie przez ruch wzgledem wy¬ kresu przezroczystej plytki zwiazanej z dowolnym przetwornikiem elektromechanicznym az do pokry¬ cia sie tego punktu z jedna z linii korekcyjnych naniesionych na przezroczystej plytce, okreslaja¬ cych przeliczenie skali i nieliniowosci poszczegól¬ nych torów pomiarowo-rejestracyjnych, za pomo¬ ca których wykonano analizowane wykresy.Dotychczas stosowane przetworniki wartosci rzednej na sygnal elektryczny, na przyklad opisa¬ ny takze w patencie nr 59531, wykorzystywaly ruch prostoliniowy do przemieszczenia plytki z naniesiona na niej charakterystyka zapisu ófo przeciecia sie linii tej charakterystyki z krzywa zapisanej funkcji przy zadanej wartosci odcietej.Dla zapewnienia wymaganej dokladnosci niezbed¬ ne sa dosc trudne do wykonania prowadnice pro¬ stoliniowe umozliwiajace duzy przesuw przy nie¬ wielkich oporach ruchu. 10 15 20 25 30 Przetwornik wedlug wynalazku oparty jest na sposobie opisanym w patencie nr 59531.W przetworniku prostoliniowy ruch prze¬ mieszczania plytki z naniesiona charakterystyka zastapiony zostal ruchem obrotowym okraglej tar¬ czy lub wycinka kola, na która naniesiona zo¬ stala charakterystyka zapisu lub kilka charakte¬ rystyk. Przetworzenie kata obrotu tarczy lub wy¬ cinka kola na wielkosc elektryczna nastepuje w znany sposób dzieki sprzezeniu bez luzu tej ostatniej z potencjometrem przy pomocy prze¬ kladni zebatej lub ciegnowej. Przetwornik wypo¬ sazony jest w sprzeglo laczace tarcze z potencjo¬ metrem w kilku scisle okreslonych wzajemnych polozeniach, które mozna dowolnie wybrac.Umozliwia to naniesienie na tarcze wieksze licz¬ by charakterystyk na róznych jej wycinkach w przypadku, gdy przelozenie miedzy tarcza a potencjometrem jest takie, ze pelnemu zakreso¬ wi potencjometru odpowiada pewna czesc pelnego obrotu tarczy. Przetwornik wyposazony jest rów¬ niez we wskaznik odcietej o budowie, umozliwia¬ jacej wykonanie charakterystyki zapisu przy wy¬ korzystaniu samego przetwornika wraz z urzadze¬ niem do analizy amplitudy funkcji zapisanej gra¬ ficznie oraz umozliwiajacej dokonanie niezbedne¬ go opisu tasmy z zapisana funkcja.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schematycznie przetwornik w wido- 600173 ku od strony pokretla przelicznika, fig. 2 — przy¬ klad rozmieszczenia linii korekcyjnych na prze¬ liczniku, fig. 3 — to samo urzadzenie w przekroju plaszczyzna wzdluz linii zaznaczonej na fig. 1, a fig. fig. 4 i 5 — to samo urzadzenie- w, przekro¬ jach wzdluz linii B—B i C—C ^^a^aczonych na fig. 3.Jak pokazano na fig. 1, nad tasma oscylogra- mu 1 z zapisana funkcja 2 i linia odniesienia 3 umieszczony jest przelicznik 4, majacy postac tar¬ czy wykonanej z przezroczystego materialu z na¬ niesionymi na niej okregiem odniesienia 5 i linia¬ mi korekcyjnymi 6. Przelicznik 4 przymocowany jest w sposób uniemozliwiajacy zmiane polozenia do walka 7, na którym osadzone jest kolo zeba¬ te 8, sprzezone bez luzu z kolem zebatym 9 po¬ tencjometru obrotowego 10.Walek 7 ulozyskowany jest bez luzu w kadlu¬ bie 11 przetwornika. Do walka 7 tego przymoco¬ wane jest równiez pokretlo 12 sluzace do obraca¬ nia przelicznika 4 i sprzezonego z nim potencjo¬ metru 10. Do kadluba 11 nad przelicznikiem 4 przymocowany jest nieruchomo wskaznik odcie¬ tej, skladajacy sie z dwóch scisle do siebie dopa¬ sowanych i wykonanych z przezroczystego ma¬ terialu plytek 13 i 14 , których swobodne konce zla¬ czone sa odejmowana sprezyna 15. Wlasciwa linia bazowa 16 utworzona jest przez plaszczyzne po¬ wstala w miejscu zetkniecia sie plytek 13 i 14.Znaczna grubosc plytek 13 i 14 zapobiega po¬ wstaniu bledu paralaksy w kierunku osi odcie¬ tych. W plytce 14 wykonane jest wyciecie 17 umozliwiajace wykonanie na tasmie 1 zapisu ko¬ lejnej liczby lub wartosci odcietej luib innego do¬ wolnego znaku.Dla zaznaczenia miejsca odczytu, do plytki 13 przymocowana jest metalowa plytka 18, której krawedz 19 lezy na przedluzeniu linii bazowej 16.Wzdluz krawedzi 19 zaznaczyc mozna olówkiem luib rylcem miejsce odczytu na tasmie 1. Fo zdje¬ ciu sprezyny 15 odjac mozna plytke 14 dla wy¬ kreslenia na przeliczniku 4 linii korekcyjnej 6 analizowanej funkcji 2.Jezeli przelozenie miedzy przelicznikiem 4 a po¬ tencjometrem obrotowym 10 jest takie, ze pelne¬ mu zakresowi potencjometru obrotowego 10 od¬ powiada czesc pelnego obrotu przelicznika 1, to na niego mozna naniesc wieksza liczbe róznych linii korekcyjnych odpowiadajacych wiekszej licz¬ bie zapisanych róznych funkcji na róznych wy¬ cinkach przelicznika 4. Jezeli na przyklad prze¬ lozenie miedzy przelicznikiem 4 a potencjome¬ trem 12 bedzie takie, ze pelnemu zakresowi po¬ tencjometru 10 odpowiada obrót przelicznika 4 o 90°, to na przelicznik 4 mozna naniesc charak¬ terystyki zapisu na czterech wycinkach, a jezeli dopusci sie czesciowe pokrywanie sie wycinków to i na wiekszej ich liczbie, na przyklad na sze¬ sciu wycinkach.Na kazdym z wycinków naniesc mozna taka liczbe charakterystyk zapisu, ile mozliwe jest przy zachowaniu niezbednej przejrzystosci. Umoz¬ liwia to analize tasmy 1 z zapisana znaczna licz¬ ba funkcji bez koniecznosci wymiany przeliczni¬ ka. Na fig. 2 przedstawiony jest przelicznik z na- 4 niesiona na nim wieksza liczba linii korekcyjnych umieszczonych na czesciowo pokrywajacych sie wycinkach przelicznika. Wycinki I, n i m wza¬ jemnie zachodza na siebie. 5 Przetwornik wyposazony jest w sprzeglo, przed¬ stawione na figurach 3, 4 i 5 umozliwiajace usta¬ wienie przelicznika 4 w ten sposób, aby wycinek na którym znajduje sie zadana linia korekcyjna, znalazl sie pod linia bazowa 16. Na walku 7, do 10 którego przymocowany jest przelicznik 4 z liniami korekcyjnymi, osadzona jest tarcza 20 posiadajaca obrzeze 21, w którym wykonane sa wyciecia 22 o liczbie i odstepach równych liczbie i odstepom wycinków na przeliczniku 4. 15 W wyciecia 22 te wchodzi zaokraglone zakon¬ czenie suwaka 23 prowadzonego bez luzu w pro¬ wadnicach 24 i 25 przymocowanych do kola zeba¬ tego 8 ulozyskowanego bez luzu na walku 7, za¬ zebiajacego sie z kolem zebatym 9 potencjometru 20 10. W kole zebatym 8 wykonany jest podluzny otwór 26, przez który przechodzi kolek 27 pola¬ czony na stale z suwakiem 23. Suwak 23 dociska¬ ny jest stale do scianek wyciecia 22 przez spre¬ zyne lub sprezyny 28 opierajaca sie drugim swym 25 koncem o klocek oporowy 29 przymocowany do kola zebatego 8. Podczas obrotu walka 7 wraz4 z zamocowanymi na nim czesciami kolek 27 prze¬ mieszcza sie miedzy ogranicznikami 30 i 31 ogra¬ niczajacymi kat obrotu tarczy do kata rozpieto- 30 sci jednego wycinka.Przestawienia tarczy z jednego wycinka na dru¬ gi dokonuje sie w nastepujacy sposób: obrót wy¬ posazonej w wystep 33 dzwigni 32 wokól czopa 34 powoduje przesuniecie kolka 27, który wchodzi 35 w wyciecie 35 nieruchomej tarczy 36. W tym po¬ lozeniu rozlaczone sa tarcze 20 i kolo zebate 8, przy czym to ostatnie zostalo unieruchomione przez kolek 27 znajdujacy sie w wycieciu 35.Obracajac walek 7, a wraz z nim tarcze 20 40 i przelicznik 4 za pomoca pokretla 12 przedstawia sie przelicznik 4 w polozenie pozadane. Dzieki wycieciu 35 i wystepowi 33 przestawianie tarczy mozliwe jest tylko w skrajnym polozeniu poten¬ cjometru 10 co zapobiega powstawaniu omylek 45 przy przestawianiu. Podczas obracania przeliczni¬ ka 4 w czasie analizy kolek 27 przemieszcza sie z niewielkim luzem wzdluz krawedzi 37 tarczy 36, co zabezpiecza przed mimowolnym rozlaczeniem sprzegla. 50 PL