Z charakterystyka fazowa czwórnika zwiazany jest czas przelotu sygnalu przez czwórnik. Sygnaly zlozone ze skladników o róznych czestotliwosciach moga przy przejsciu przez czwórnik ulegac znie¬ ksztalceniom z powodu niejednakowych' czasów przelotu skladników o róznych czestotliwosciach.Wiadomo, ze miedzy opóznieniem grupowym tg, 3. charakterystyka fazowa cp (co) czwórnika zachodzi zwiazek: do Wymienione znieksztalcenia nie wystepuja, jezeli charakterystyka fazowa czwórnika spelnia rów¬ nanie: d dtu constans Nie kazdy czwórnik posiada prostoliniowa cha¬ rakterystyke fazowa i dlatego dokonuje sie po¬ miaru przebiegu opóznienia grupowego tg (co) w za¬ kresie czestotliwosci ograniczonym zwykle do pasma 15 20 30 przenoszenia danego czwórnika. Przy pomiarach naj¬ czesciej chodzi o wyznaczenie opóznienia grupowego Tg w funkcji czestotliwosci jako czynnika znieksztal¬ cajacego przenoszony sygnal, natomiast skladnik sta- d ly opóznienia — tylko wyjatkowo bywa przedmio- dcu tern zainteresowania.Pomiar opóznienia grupowego rg wedlug dotych¬ czas znanego sposobu polega na przesylaniu poprzez mierzony czwórnik sygnalu elektrycznego i porów¬ nywaniu jego fazy z faza sygnalu odniesienia, po¬ chodzacego z tego samego zródla, lecz nie prze¬ noszonego przez mierzony czwórnik. Porównanie to zwykle odbywa sie w detektorze fazowym, wy¬ twarzajacym napiecie wyjsciowe zalezne od róz¬ nicy faz obu porównywanych sygnalów.Rezultaty wielu takich pomiarów dokonywanych przy uzyciu sygnalów o róznych czestotliwosciach umozliwiaja przyblizone okreslenie opóznienia gru¬ powego Tg (co) danego czwórnika. Znane jest rów¬ niez udoskonalenie tego sposobu, polegajace na tym, ze dodatkowy sygnal próbkowy o stosunkowo malej czestotliwosci naklada sie na sygnal nosny, a ten z kolei wobuluje w calym interesujacym pas¬ mie przenoszenia danego czwórnika. Po przejsciu przez czwórnik sygnal ten poddaje sie demodulacji i porównuje faze otrzymanego napiecia próbkowe- go z sygnalem odniesienia. Rezultat porównania przedstawia sie oscylograficznie przy uzyciu pod¬ stawy czasu synchronicznej z wobulacja. 5989250*02 Przy stosowaniu opisanego sposobu i ukladu moz¬ na otrzymac jakosciowy obraz przebiegu zmian fazy w funkcji czestotliwosci pozwalajacy wnios¬ kowac o pochodnej tej funkcji. Informacja o licz¬ bowej wartosci interesujacej wielkosci jest w tym obrazie zawarta w odchyleniach od linii prostej.Rózniczkowanie elektryczne, stosowane w celu dcp otrzymania pochodnej —», pozbawia przebieg skla¬ daj dowej stalej, przez co utrudnia okreslenie skali, w jakiej otrzymany wykres przedstawia przebieg opóznienia grupowego xg w funkcji czestotliwosci, natomiast wzmacnianie z pozostawieniem sklado¬ wej stalej obniza osiagalna dokladnosc tak dalece, ze pomiar staje sie nieprzydatny do wiekszosci ce¬ lów, zwlaszcza gdy. zmiany xgsa male w porówna¬ niu ze skladnikiem stalym.Celem wynalazku jest ilosciowe okreslenie zmian opóznienia grupowego sygnalu przenoszonego przez mierzony czwórnik. Zadaniem jest oscylograficzne przedstawienie wykresu zmian opóznienia grupo¬ wego Tg w funkcji czestotliwosci wraz z jednostka skali odwzorowania, nastawiana w zaleznosci od zakresu mierzonych zmian opóznienia grupowego.Cel ten zostal osiagniety przez uzupelnienie zna¬ nego sposobu oscylograficznego przedstawiania przebiegu opóznienia grupowego w funkcji czesto¬ tliwosci, dodatkowa operacja modulacji fazy jed¬ nego z napiec doprowadzanych do detektora fazy, korzystniej napiecia odniesienia, czyli tego z dwu porównywanych sygnalów, który nie jest przeno¬ szony przez mierzony czwórnik. Wymienionej do¬ datkowej modulacji fazy dokonuje sie o scisle okreslony nastawialny kat fazowy. Napiecie modu¬ lujace posiada ksztalt zblizony do prostokatnego, a czestotliwosc dwukrotnie mniejsza od czestotli¬ wosci podstawy czasu oscylografu.Uklad pomiarowy do stosowania sposobu wedlug wynalazku zawiera zespoly, stosowane w znanym ukladzie do oscylograficznego przedstawienia opóz¬ nien grupowych oraz dodatkowo posiada modula¬ tor fazy, który jest polaczony poprzez nastawny i wyskalowany tlumik oraz multiwibrator bistabil- ny z generatorem napiecia podstawy czasu oscylo¬ grafu. Natomiast generator sygnalów odniesienia i próbkowego jest polaczony z. modulatorem fazy, poprzez plynnie regulowany przesuwnik fazowy.Przy uzyciu ukladu wedlug wynalazku mozna otrzymac na ekranie oscylografu dwie podobne krzywe zaleznosci opóznienia grupowego od czesto¬ tliwosci sygnalu, przy "czym odleglosc miedzy tymi krzywymi jest proporcjonalna do kalibrujacego opóznienia tq wprowadzonego dodatkowo przez mo¬ dulacje fazy jednego z dwu porównywanych na¬ piec. Odleglosc ta stanowi jednostke, z która bar¬ dzo latwo jest porównywac zakres zmian opóznie¬ nia grupowego rg.Przy pomiarach torów teletransmisyjnych, zakon¬ czonych urzadzeniami nadawczymi i odbiorczymi sygnalów o modulowanej czestotliwosci, omiawiany uklad moze byc znacznie uproszczony przez wy¬ korzystanie do nalozenia sygnalu próbkowego wo- bulacji wewnatrz interesujacego pasma oraz de- modulacji odpowiednio — modulatora i demodula¬ tora mierzonego toru.Wynalazek dokfadniej objasniaja przyklady za¬ stosowania przedstawione na rysunku, na którym. fig. 1 przedstawia schemat ukladu do pomiaru opóznien grupowych w szerokopasmowych czwór- 5 nikach wielkiej czestotliwosci, fig. 2. — schemat ukladu do pomiaru opóznien grupowych zachodza¬ cych we wzmacniaczu posredniej czestotliwosci i w demodulatorze urzadzenia linii radiowej, a fig. 3 — przyklady przebiegów otrzymanych na oscylo- 10 grafie podczas pomiaru.Zródlem sygnalów próbkowego i odniesienia jest stabilizowany kwarcem generator 1 o czestotliwosci znacznie mniejszej niz szerokosc wstegi mierzone¬ go czwórnika 2. Z wyjscia tego generatora V sygnal 15 elektryczny doprowadza sie do przesuwnika fazo¬ wego 3, który umozliwia plynna zmiane fazy tego- sygnalu w granicach okolo ± n/2. Modulator fazy 4 dokonuje skokowych zmian fazy napiecia dopro¬ wadzanego z zespolu przesuwnika fazy 3. Zmo- 20 dulowane fazowo napiecie odniesienia doprowadza sie przez ogranicznik amplitudy i filtr dolnoprze- pustowy, zawarte w zespole 5, do detektora fazy 6.Jednoczesnie sygnal z generatora 1, odmiennym torem, przez modulator 7, czwórnik mierzony 2, 25 ogranicznik 8 i filtr pasmowy 9, doprowadza sie do detektora fazy 6, jako sygnal próbkowy, obar¬ czony opóznieniami grupowymi tg (to), które po¬ wstaja w czwórniku mierzonym 2 i które nalezy zmierzyc. 30 x Multiwibrator 10, polaczony; z generatorem pod¬ stawy czasu oscylografu 11, drga z czestotliwoscia . dwukrotnie mniejsza od czestotliwosci podstawy czasu, a jego napiecie wyjsciowe doprowadza sie do modulatora fazy 4 przez nastawny i wyskalo- 35 wany tlumik 12. Tlumik .12 jest wyskalowany w jednostkach czasu. Wobulator 13 jest polaczony z ukladem podstawy czasu w oscylografie 11, a na¬ piecie wyjsciowe tego wobulatora jest doprowadza¬ ne do modulatora 7. 40 Wyjscie detektora fazy 6 jest polaczone z ukla¬ dem odchylania pionowego oscylografu 10, Napiecia próbkowe i odniesienia przed wprowa¬ dzaniem do detektora fazy 6 nastawia sie na jed¬ nakowa amplitude, a kat fazowy miedzy tymi na¬ pieciami ustawia sie za pomoca przesuwnika fazo¬ wego 3 na wartosc optymalna ze wzgledu na dzia¬ lanie detektora fazy 6. Dla niesymetrycznego detek- 45 50 55 tora wartosc ta wynosi okolo Przebieg przedstawiony na fig. 3A otrzymuje sie przy stalej wartosci opóznienia grupowego nie¬ zaleznej od czestotliwosci w mierzonym zakresie, równym zakresowi wobulacji. Odleglosc d tych linii jest proporcjonalna do wartosci wymuszonego opóznienia kalibrujacego to ze znanych wartosci kata, dodatkowej modulacji fazowej i czestotli¬ wosci F sygnalu próbkowego.Fig. 3B ilustruje przykladowy przebieg zmian 80 opóznienia grupowego rg w funkcji czestotliwosci sygnalu, gdy zmiany tg sa co do wielkosci porów¬ nywalne z nastawiana wartoscia opóznienia kali¬ brujacego t -.- Fig. 3C wskazuje sposób pomiaru zakresu zmiarr 65 opóznienia grupowego xg (co) przez pomiar odleg-5Mtt losci na ekranie oscylografu i wyliczenie szukanej wartosci wedlug wzoru tg To a + b c + e Do pomiaru tych odleglosci korzystnie jest znacz¬ nie zmniejszyc napiecie odchylania poziomego w oscylografie, lecz bez zmiany zakresu wobulacji.Uklad do pomiaru opóznien grupowych, wno¬ szonych przez wzmacniacz posredniej czestotliwosci odbiornika linii radiowej przedstawiony jest sche¬ matycznie na fig. 2.Wejscie nadajnika teletransmisyjnego 14 jest po¬ laczone z generatorem 1 sygnalu próbkowego i od¬ niesienia. Wyjscie tego nadajnika przez czwórnik liniowy 15, nie wnoszacy praktycznie przesuniec fazowych, jest polaczone z wejsciem odbiornika 16 linii radiowej, którego wzmacniacz posredniej cze¬ stotliwosci wnosi opóznienia grupowe bedace przed¬ miotem pomiaru.Wyjscie odbiornika 16 jest polaczone przez ogra¬ nicznik amplitudy 8 i filtr 9 wejsciem detektora fazy 6. Ponadto z wyjsciem zespolu ksztaltowania napiecia podstawy czasu oscylografu 11 jest pola¬ czona elektroda kontrolujaca czestotliwosc pracy heterodyny odbiornika 16. W tym ostatnio wymie¬ nionym polaczeniu znajduje sie nie przedstawiony na rysunku znany element do nastawiania napie¬ cia, umozliwiajacy w tym ukladzie nastawianie za¬ kresu wobulacji heterodyny.Sposób poslugiwania sie ukladem opisanym w przykladzie drugim jest analogiczny jak ukladem z przykladu pierwszego.Uklad opisany w przykladzie drugim wykonania wynalazku jest przystosowany do pomiarów urza¬ dzen linii radiowych, jest prostszy i lzejszy, a dzie- 15 2% 25 31 3$ ki temu latwiejszy w praktycznym uzytkowaniu niz przyrzad bardziej uniwersalny wedlug przy¬ kladu pierwszego. PL