Opublikowano: 18.V.1970 59867 KI. 60 a, 13/0? MKP F 15 b Twórca wynalazku: inz. Stanislaw Wieczorek Wlascieiel patentu: „Prozamet — Bepes" Zjednoczone Przedsiebiorstwo Projektowania i Wyposazania Zakladów Przemyslu Elektro-Maszynowego, Warszawa (Polska) Pneumatyczny zawór sterujacy, trójdrogowy Przedmiotem wynalazku jest pneumatyczny za¬ wór sterujacy, trójdrogowy, spelniajacy funkcje zaworu normalnie otwartego, normalnie zamknie¬ tego i przelacznika kanalów, stosowany w ukla¬ dach pneumatycznych do sterowania silownikami tlokowymi, przeponowymi lub innymi elementa¬ mi pneumatycznymi.Znane dotychczas zawory suwakowe, spelniaja^ ce wymienione funkcje, wymagaja bardzo du¬ zych sikoków mechanizmów przesterowujacych.Utrudnia to budowe tych mechanizmów. Skok i sila, konieczna do przesterowania tego typu za¬ worów, wzrasta wraz ze srednica nominalna prze¬ lotu, co ogranicza mozliwosc ich stosowania przy duzych przelotach, szczególnie w precyzyjnych ukladach sterowanych automatycznie.W znanych zaworach sterujacych grzybkowych, ze wzgledu na koniecznosc odciazenia grzybka w celu zmniejszenia sily przesterowujacej, nie by¬ lo mozliwosci zmiany funkcji danego zaworu tyl¬ ko przy pomocy zmian miejsca przylaczania za¬ silania i odbioru.Zmiana kanalu zasilajacego powodowala samo¬ czynne otwarcie grzybka, wzglednie jego docia¬ zenie zamiast przewidzianego konstrukcja odcia¬ zenia, co uniemozliwialo przesterowanie zaworu.Dla spelnienia róznych funkcji konieczna byla bu¬ dowa zaworów o odrebnych konstrukcjach.Celem wynalazku jest wieloczynnosciowy zawór sterujacy trójdrogowy, w którym skok i sila, po- 10 20 30 trzebna do przesterowania, sa male i niezalezne' od wielkosci przelotu nominalnego zaworu, oraz spelnianej funkcji zaworu.Cel ten zostal osiagniety przez wprowadzenie do zaworu przestawianej glowicy, która, dzieki ukla¬ dowi kanalów, laczy zawsze otwór zasilajacy za¬ woru iz mechanizmem wspomagajacym przy kaz¬ dej ze spelnianych funkcji zaworu.Poza tym wprowadzono pelne odciazenie grzyb¬ ka zamykajacego, przez zaopatrzenie grzybka w kanal laczacy komore nad grzybkiem z komora pod grzybkiem. Przedmiot wynalazku jest przed¬ stawiony w przykladzie wykonania na rysunku na którym fig. 1 przedstawia zawór w przekroju wzdluznym, fig. 2 — widok z góry zaworu we¬ dlug fig. 1, a fig. 3 odmiane zaworu bez mecha¬ nizmu wspomagajacego.Zawór wedlug wynalazku (fig. 1 i 2) sklada sie z korpusu 1, pokrywy dolnej 2 oraz glowicy 3.W korpusie 1 umieszczony jest dwustopniowy tlok 4 wyposazony w popychacz 5 i uszczelke 6. Spre¬ zyna 7 podpiera osadzony w pokrywie 2 grzybek 8, posiadajacy kanal 9.Glowica 3, stanowiaca zawór wspomagajacy, zawiera suwak 10 z kanalem 11 i uszczelka 12 oraz przycisk 13 z uszczelka 14 podparty sprezy¬ na 15.Suwak 10 z uszczelka 12 dociskany jest do gniazda sprezyna 16. Otwory przylaczeniowe 17, 18 i 19 kanalami 20, 21 i 22, w zaleznosci od po- 59 86759 867 3 -i< lozenia glowicy 3, sa odpowiednio laczone z ka¬ nalem 23, majacym polaczenie z komora I.Polaczenie z komora I ma zawsze otwór przyla¬ czeniowy zasilajacy.Otworem zasilajacym jest: otwór 17 dla zawcru 5 normalnie otwartego NO, oitw6r 18 dla zaworu nor¬ malnie zamknietego NZ, otwór 19 dla zaworu pracujacego jako przelacznik kanalów PK.Glowica 3, mocowana do korpusu 1 wkretami 24 poprzez nakladki 25 i 26, powinna byc tak nasta- 10 wiona, aby symbol funkcji spelnianej przez zawór znajdowal sie naprzeciw znaku na nakladce 26.Komora III w celu unikniecia sprezania w niej powietrza podczas ruchu tloka 4, polaczona jest t Jcanalem 27 przez filtr 28 z otoczeniem. 15 Komora II kanalem 11 i komora IV, a nastep¬ nie kanalami 29 i 30 oraz przez filtr 28, polaczo¬ na jest równiez z, otoczeniem. Odmiana zaworu na fig. 3 sklada sie z korpusu 32 z otworami przylaczeniowymi 17, 18 i 19, pokrywy dolnej 2 2o oraz glowicy 33. W pokrywie 2 znajduje sie grzy¬ bek 8 z kanalem 9.Grzybek 8 podparty jest sprezyna 7. W glowicy 33 umieszczony jest suwak 34, posiadajacy po¬ dwójny tlok 42 z uszczelkami 36 i 37, oraz popy- 25 chacz 41. W tloku 42 znajduje sie kanal 35, lacza¬ cy komore I nad tlokiem z komora II pod tlokiem.Suwak 34 polaczony jest z przyciskiem 38, któ¬ ry podparty jest sprezyna 39. Uszczelka 36 w dol¬ nym polozeniu tloka 42 odcina ina powierzchni 40 30 komore II od otworu 17.Dzialanie zaworu wedlug wynalazku jest naste¬ pujace: Podczas funkcji zaworu normalnie otwartego NO przesterowanie zaworu fig. 1, nastepuje za pomoca przycisku 13, który w pierwszej fazie ru¬ chu zgniata sprezyne 15 i zamyka kanal 11 usz¬ czelka 14 oddzielajac komore IV od komory II.W nastepnej fazie ruchu przycisk 13, przesu¬ wajac suwak 10 w dolne polozenie, odrywa usz- 40 czelke 12 od gniazda i laczy komore I z komo¬ ra II.Sprezone powietrze z otworu zasilajacego 17 ka¬ nalami 20 i 23 przedostaje sie do komory II i przesuwa tlok 4 w dolne polozenie. Popychacz 5 45 odrywa grzybek 8 od gniazda laczac otwór przy¬ laczeniowy 18 poprzez komore V z otworem przy¬ laczeniowym 19. Równoczesnie uszczelka 6 tloka 4 siada na gniazdo 31 i zamyka przelot z otworu przylaczeniowego 17 poprzez komore V do otworu 5p przylaczeniowego 19.W dolnym polozeniu tlok 4 utrzymywany jest róznica sil dzialajacych na i pod tlok, bowiem to samo cisnienie dziala na rózne powierzchnie.Fo zwolnieniu nacisku na przycisk 13 sprezyna 55 ^5 przesuwa go w górne polozenie. W pierwszej fazie ruchu sprezyna 16 podnoszac suwak 10 do¬ ciska uszczelke 12 do gniazda i oddziela komore II od komory I. W nastepnej fazie ruchu uszczel¬ ka 14 odrywa sie od suwaka 10 i odslania kanal .11. Sprezone powietrze, utrzymujace tlok 4 w dolnym polozeniu, majac wolny przelot z komory II, kanalem 11 przedostaje sie do komory IV, z której kanalami 29 i 30 oraz przez filtr 28 ucho¬ dzi do otoczenia. Wskutek ^padku cisnienia w komorze II sprezyna 7 dociska grzybek 8 dójgniaz¬ da oraz unoszac tlok 4 poprzez popychacz '5 od¬ rywa uszczelke 6 od gniazda 31, af'-cisnienie spre¬ zonego powietrza panujace w komorze V podnosi tlok 4 w górne polozenie.Zamkniety zostaje wiec przelot miedzy otwora¬ mi przylaczeniowymi 18 i U9, a otwarty miedzy otworami przylaczeniowymi 17 i 19.Podczas funkcji zaworu normalnie zamknietego NZ, lub przelacznika kanalów PK, dzialanie za¬ woru jest analogiczne do dzialania zaworu we¬ dlug funkcji NO. i Dzialanie zaworu wedlug odmiany przedstawio¬ nej na fig. 3 Jest nastepujace: Przesterowanie zaworu nastepuje przy pomocy przycisku 38, W pierwszej fazie ruchu podwójn}' tlok suwaka 34 za pomoca uszczelki 36 dociskany jest do gniazda 40 i odcina przelot z otworu przy¬ laczeniowego 17 do 19. W nastepnej fazie ruchu popychacz 41 odrywa grzybek 8 od gniazda i na¬ stepuje otwarcie przelotu miedzy Otworami przy¬ laczeniowymi 19 i 18.Po zwolnieniu przycisku 38 sprezyna 39 przy wspóludziale cisnienia sprezonego powietrza, pa¬ nujacego pod tlokiem suwaka, przesuwa suwak 34 w górne polozenie.W pierwszej fazie ruchu sprezyna 7 dociska grzybek 8 do gniazda zamykajac przelot z otworu przylaczeniowego 17 do 19. W nastepnej fazie ruchu uszczelka 36 wychodzac z powierzchni 40 otwiera przelot z otworu 19 do 17. Gdy zasilanie nastepuje otworem przylaczeniowym 18 albo 19, dzialanie zaworu jest podobne. PL