Pierwszenstwo: Opublikowano: 30.IV.1970 KI 2J g, 18/01 MKP G 01 t UKD Twórca wynalazku: dr inz. Mieczyslaw Zielczynski Wlasciciel patentu: Instytut Badan Jadrowych, Warszawa (Polska) Sygnalizator awaryjnego poziomu mocy dawki Przedmiotem wynalazku jest sygnalizator awa¬ ryjnego poziomu mocy dawki promieniowania jo¬ nizujacego.Znane sa sygnalizatory awaryjnego poziomu mocy dawki, w których pradowy detektor joniza¬ cyjny stale podlaczony jest do ukladu progowego.Umozliwia to uruchomienie sygnalu alarmowego tylko przy takich poziomach mocy dawki, przyM których prad przeplywajacy przez detektor jest równy allbo wiekszy od pradu pobieranego przez obwód wejsciowy ukladu progowego. Przy niezbyt wysokich poziomach (mocy dawki prowadzi to do koniecznosci stosowania precyzyjnych niskoprado- wych elementów w wejsciowych obwodach ukladu progowego, takich jak lampy elektrometryczne, tranzystory polowe, kondensatory dynamiczne. Do zasilania tych elementów potrzebne jest ciagle do¬ starczanie mocy z oddzielnych zródel zasilania.Celem wynalazku jest zwiekszenie czulosci syg¬ nalizatorów mocy dawki z zastosowaniem pros¬ tych ukladów progowych. Zadaniem technicznym prowadzacym do osiagniecia tego celu jest skon¬ struowanie takiego sygnalizatora, w którym wy¬ zwolenie ukladu progowego nastepuje przy pra¬ dach detektora znacznie .nizszych od pradu pobie¬ ranego przez obwód wejsciowy ukladu progowego.Zadanie to zostalo wykonane przez zastosowa¬ nie ukladu, w którym kondensator zbierajacy la¬ dunek, jaki przeplywa przez detektor, jest podla¬ czony do ukladu progowego nie bezposrednio, 10 20 25 30 lecz za pomoca periodycznie zwieranych konta¬ któw. W ten sposób energia potrzebna do wyzwo¬ lenia ukladu progowego imoze 'byc nagromadzona w ciagu przerwy miedzy kolejnymi zwarciami kontaktów. Przy dostatecznie dlugich przerwach dla zasygnalizowania progu mocy dawki ekspozy¬ cyjnej rzedu kilku milirentgenów na godzine mIR/h, wystarczy uzyc tak prostego elementu pro¬ gowego, jak przekaznik elektromagnetyczny, przy czym w zaleznosci od wydajnosci pradowe} de¬ tektora, cewke przekaznika zalacza sie w szereg z kontaktami zwieranymi bezposrednio albo przez prosty element pólprzewodnikowy wzmacniajacy.Jako uklad czasowy periodycznie awierajacy kontakty, zastosowany zostal mechanizm zegara sprezynowego, pozwalajacy w prosty sposób na uzyskanie dlugich przerw miedzy kolejnymi zwar¬ ciami kontaktów. Ponadto ruch trybów zegara zo¬ stal wykorzystany do generacji napiecia potrze¬ bnego do zasilania detektora. W tym celu zegar zostal zaopatrzony w cewke oraz w magnes staly, wprawiany w ruch skokowy za pomoca jednego z kól zebatych mechanizmu zegara.Sygnalizator wedlug wynalazku, w porównaniu z dotychczas znanymi sygnalizatorami o podobnej czulosci, nie wymaga stosowania skomplikowa¬ nych elementów elektronicznych; ponadto nie wy¬ maga podlaczenia do zródla energii elektrycznej.Wynalazek zostanie blizej wyjasniony na przy¬ kladzie wykonania przyrzadu wedlug wynalazku 59770r-r- k:A 59770 L*:1 sygnalizujacego nadejscie chmury radioaktywnej po wybuchu jadrowym. Schemat ideowy przyrza¬ du zostal przedsitawiony na rysunku.Przyrzad sklada sie z komory 1 jonizacyjnej w charakterze detektora, mechanizmu 2 zegarowego, dzwigni 3, kontaktów 4, magnesu 5, cewki 6, dio- *dy 7, kondensatora 8 zasilajacego, kondensatora 9 •zbierajacego, przekaznika 10, dzwonka 11 sprezy¬ nowego. Trybem 2 budzika, wykonujacym 1 obrót ¦na godzine, jest poruszana dzwignia 3, zwierajaca •co 5 minut kontakty 4, umieszczone na wysokiej izolacji. Ponadto dzwignia wprawia w ruch ma¬ gnes 5, co powoduje indukowanie napiecia w cew¬ ce 6. Napiecie to, po wyprostowaniu dioda 7, utrzymuje sie na kondensatorze 8 i sluzy do za¬ silania detektora 1.Pradem detektora ladowany jest kondensator 9.Co 5 minut kondensator jest rozladowywany za pomoca styków 4 przez cewke przekaznika 10.Gdy moc dawki ekspozycyjnej osiagnie poziom 1 B/h, wartosc ladunku, zgromadzanego na kon¬ densatorze 9 w ciagu 5 minut jest wystarczajaca do zadzialania przekaznika 10. Przekaznikiem wy¬ zwolony zostaje dzwonek 11 budzika, sygnalizuja- cy o przekroczeniu awaryjnego poziomu mocy dawki.Funkcja wykazywania godzin i minut przez bu¬ dzik zastosowany w omawianym przykladzie nie 5 zostaje naruszona. PL