Op^bUkowno: 5.Y.1970 59640 KI. 21 a1, 36/02 MKP H03k Il 150 UKD Wspóltwórcy wynalazku i wspólwlasciciele patentu: Wieslaw Klembowski, Warszawa (Polska) Witold Zydanowicz, Warszawa (Polska) Uklad do wytwarzania elektrycznych przebiegów piloksztaltnych . Przedmiotem wynalazku jest uklad do wytwa¬ rzania elektrycznych przefbiegów piloksztaltnych, charakteryzujacych sie duza liniowoscia i ma¬ lym opóznieniem startu. Moze on byc stosowany w ukladach wytwarzajacych pradowe lub na¬ pieciowe podstawy czasu w synchroskopach lub wskaznikach radarowych.Znanych jest wiele ukladów sluzacych do wy¬ twarzania elektrycznych przebiegów piloksztalt¬ nych. Jednym z najczesciej stosowanych jest uklad integratora Millera, w sklad którego, jako podstawowy element, wchodzi odwracajacy faze wzmacniacz o duzym wzmocnieniu napieciowym.Kondensaitor calkujacy w- tym znanym ukladzie wlaczony jest miedzy wyjscie a wejscie wzmacnia¬ cza. Do wejscia tego wzmacniacza jest dolaczony szeregowo opornik, którego opornosc wraz z war¬ tosciami pojemnosci kondensatora calkujacego i na¬ piecia stalego podlegajacego calkowaniu, okresla¬ ja nachylenie wyftwarzanego napieciowego przebie¬ gu pilofesztaltaiego.W przypadku gdy ten znany uklad sluzy do wytwarzania pradowego przebiegu piloksztaltne- go, to w znanych ukladach kondensator calku¬ jacy jest wlaczony miedzy wejscie wzmacniacza a punkt ukladu, w którym napiecie jest propor¬ cjonalne do pradu wyjsciowego, przy czym rów¬ nolegle do kondensatora calkujacego jest wla¬ czony klucz dwustanowy, sterowany sygnalem zewnetrznym, okreslajacym czas trwania gene- 10 15 20 25 racji przebiegu piloksztaltnego. Klucz dwustano¬ wy sterujacy cyklem pracy integratora jest w znanych ukladach realizowany jako klucz dio¬ dowy, tranzystorowy lub lampowy. Gdy stan klucza odpowiada jego przewodzeniu, zwiera on wyjscie wzmacniacza z jego wejsciem i na wyj¬ sciu wzmacniacza uistaila sie napiecie równe w przyblizeniu zeru. Kondensator calkujacy jest wtedy rozladowany. Gdy klucz dwustanowy w tym znanym ukladzie pod wplywem sygnalu zewnetrznego przejdzie w stan rozwarcia, roz¬ pocznie sie wówczas cykl liniowego ladowania kondensatora calkujacego zgodnie z zasada dzia¬ lania integratora Millera. Ponowne przejscie klu¬ cza dwustanowego w stan zwarcia powoduje roz¬ ladowanie kondensatora calkujacego i powrót do stanu, wyjsciowego. 'Wada tych znanych ukla¬ dów jest to, ze zmiana temperatury otoczenia powoduje zmiane spadku napiecia na kluczu dwustanowym, co jest przyczyna zmiany napie¬ cia lub pradu, od którego zaczyna sie przebieg piloksztaltny.Odmiana ukladu wytwarzajacego przebieg pi¬ loksztaltny, oparta o wyzej opisany znany uklad, jest uklad, w którym zastosowano wzmacniacz o sygnale wyjsciowym jednopolarnym. Klucz dwustanowy w tej odmianie jest wlaczony mie¬ dzy wejscie wzmacniacza a zródlo napiecia o znaku przeciwnym niz znak napiecia podawa¬ nego na wejscie wzmacniacza poprzez opornosc 596403 tworzaca stala czasu. Wada tego znanego ukla¬ du jest to, ze po wyzwoleniu ukladu za pomoca sygnalu zewnetrznego, doprowadzanego do klucza dwustanowego, narastanie napiecia na kondensa¬ torze calkujacym nastepuje dopiero po czasie od- 5 odpowiadajacym wyprowadzeniu wzmacniacza ze stanu nasycenia.Celem wynalazku jest zbudowanie takiego ukladu który sluzy do wytwarzania przebiegów piloksztaltnych o duzej stromosci, malym cpóz- 10 nieniu startu, duzej liniowosci i zerowym pozio¬ mie pradu lub napiecia poczatkowego, oraz o dokladnej skokowej zmianie nachylenia przebie¬ gu. Istota wynalazku polega na zastosowaniu w integratorze dwóch wzmacniaczy o róznych cha¬ rakterystykach statycznych, polaczonych ze soba kaskadowo i na wykorzystaniu powstalego mie¬ dzy nimi wezla zaczepowego dla sterowania cy¬ klem pracy integratora. Kondensator calkujacy jest wtedy wlaczony w petle sprzezenia zwrotne¬ go obejmujaca oba wzmacniacze.Przyklad wykonania ukladu wedlug wynalaz¬ ku zostal podany na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat blokowy ukladu, fig.. 2 przedstawia odmiane ukladu podanego na fig. 1, 25 fig. 3 przedstawia natomiast przyblizona statycz¬ na charakterystyke napieciowa drugiego wzmac¬ niacza a fig. 4 przyblizona statyczna charakte¬ rystyke pradowo-napieciowa elementu wlaczo¬ nego w petle sprzezenia zwrotnego pierwszego 30 wzmacniacza.Pierwszy wzmacniacz A ukladu bedacego przedmiotem- wynalazku jest wzmacniaczem o duzym wzmocnieniu napieciowym pradu stalego i sygnale wyjsciowym dwupolarnym. Miedzy je¬ go wejscie 2 a jego wyjscie 3 wlaczony jest ele- 35 ment D o jednokierunkowej pradowo-napiecio- wej charakterystyce statycznej. Do wejscia 2 pierwszego wzmacniacza A dolaczony jest uklad drabinkowego dekodera oporowego K, do którego wejscia 1 doprowadzone jest napiecie odniesienia 40 E. Element D jest wlaczony w takim kierunku, ze napiecie odniesienia E polaryzuje go zapo¬ rowo. Do wyjscia 3 pierwszego wzmacniacza A dolaczony jest drugi wzmacniacz B bedacy wzmacniaczem pradu stalego o napieciowej cha¬ rakterystyce statycznej jednopolarnej z nasyce¬ niem. Miedzy wyjscie 4 drugiego wzmacniacza B, a punkt ukladu o potencjale zerowym 5, wla¬ czona jest cewka indukcyjna L i szeregowo z nla wlaczony maly opornik r. Klucz dwustano- 50 wy G sterowany sygnalem cyfrowym z przerzut- nika F wlaczonego na wejscie 6 klucza G, wla¬ czony jest równolegle do elementu P. Klucz G, jest elementem posiadajacym dwa stany, stan zwarcia lub stan rozwarcia. Miedzy punkt 5 a 55 wejscie negujace 7 przerzutnika F wlaczony jest blok H, wytwarzajacy sygnal po przekroczeniu za¬ danej wartosci pradu plynacego przez opornik r.Impuls wyzwalajacy uklad podawany jest na wej¬ scie 8 przerzutnikaF. 60 Uklad oporowego dekodera drabinkowego K jest stosowany w przetwornikach cyfrowo-analogowych.Skokowa zmiane nachylenia przebiegu piloksztalt- nego uzyskuje sie poprzez zmiane polaczen elek¬ trycznych oporowego dekodera drabinkowego, do- 65 4 konana przykladowo za pomoca przelacznika me¬ chanicznego nie uwidocznionego na zalaczonym schemacie blokowym.W stanie ustalonym ukladu klucz G jest w sta¬ nie zwarcia co odpowiada jednemu ze stanów prze¬ rzutnika F. Poniewaz wyjiscie 3 i wejscie 2 pierw¬ szego wzmacniacza A sa zwarte przez mala opor¬ nosc klucza G, na wyjsciu 3 ustala sie napiecie bliskie zera. Wzmacniacz drugi B o jednopolarnej charakterystyce statycznej z progiem nieczulosoi jest w stanie zatkania, a wiec prad nie plynie przez cewke indukcyjna L i jedna okladka konden¬ satora C posiada potencjal zerowy. Druga oklad¬ ka kondensatora C .posiada równiez potencjal bliski zera, poniewaz dolaczona jest do wejscia 2 pierw¬ szego wzmacniacza A, kltóry posiada bardzo duze wzmocnienie napieciowe, a petle ujemnego sprze¬ zenia zwrotnego stanowi Mucz G w stanie zwarcia.Po podaniu na wejscie 8 przerzutnika F zewnetrz¬ nego impulsu wyzwalajacego, klucz G przechodzi w stan rozwarcia. Element D nie przewodzi pradu wyplywajacego z dekodera K, gdyz zostaje spola¬ ryzowany zaporowo. Prad ten • plynie wówczas przez kondensator C ladujac go. Ladowanie to przebiega liniowo zgodnie z zasada dzialania inter- gatora zbudowanego z wykorzystaniem wzmacnia¬ cza operacyjnego. Po naladowaniu kondensatora C do zadanego napiecia, które jest proporcjonalne do wielkosci pradu plynacego przez dwójnik zlozony z cewki L i opornika r, blok H spowoduje przej¬ scie przerzutnika F do stanu pierwotnego. Klucz G przechodzi w stan zwarcia. Kondensator C roz¬ ladowuje sie poprzez opornik r, klucz G i element D. Element D ogranicza spadek napiecia na kluczu G w czasie rozladowywania kondensatora C. Poroz-» ladowaniu sie kondensatora C uklad znajdzie sie. w omówionym stanie poczatkowym i jest wówczas przygotowany na nastepny kolejny impuls wyzwa¬ lajacy.Odmiana ukladu wedlug wynalazku polega na wlaczeniu klucza G miedzy wejscie 2 pierwszego wzmacniacza A a zródlo napiecia N, które ma znak przeciwny do znaku napiecia odniesienia E. Jesli wówczas klucz G jest w stanie zwarcia, element D stanowi petle ujemnego sprzezenia zwrotnego obejmujacego wzmacniacz A. Napiecie, które usta¬ la sie na elemencie D wynika ze statycznej cha¬ rakterystyki pradowo-napieciowej tego elementu.Znak napiecia na wyjsciu 3 pierwszego wzmacnia¬ cza A jest w tym stanie taki, ze drugi wzmacniacz B znajduje sie w stanie zatkania. Dalsze dzialanie odmiany ukladu jest analogiczne do dzialania roz¬ wiazania zasadniczego. PL