Pierwszenstwo: Opublikowano: 31. III. 1970 59507 KI. 5 c, 1/16 MKP E 21 d a\a6 CZYTELNIA uiprz$a2.g5&Aw PobLlij fcrr-.*- ei ^ Wspóltwórcy wynalazku: dr inz. Jan Kostrz, prof. mgr inz. Marcin Bo¬ recki, mgr inz. Mieczyslaw Kopka, inz. Rudolf Majka Wlasciciel patentu: Zaklad Badan i Doswiadczen Budownictwa Górni¬ czego, Myslowice (Polska) Sposób ochrony szybu przed skutkami wybierania zloza kopaliny w obszarze szybowego filara ochronnego Przedmiotem wynalazku jest sposób ochrony szybu przed skutkami eksploatacji zloza w filarze ochronnym przy pomocy wienca, otworów wiert¬ niczych, wypelnionych betonem zbrojonym zwlasz¬ cza w przypadku, gdy na pewnej glebokosci wokól szybu znajduja sie skaly luzne i slabozwiezle.Stosowany dotad sposób ochrony rury szybowej w czasie eksploatacji zloza w filarze ochronnym szybu polegal na stosowaniu warstwy elastycznej pomiedzy osiadajacym górotworem, a wlasciwa obudowa nosna szybu. Warstwa ta miala umozli¬ wiac przemieszczanie sie górotworu bez wywoly¬ wania ujemnych skutków bezposredniego oddzia¬ lywania ruchów górotworu na obudowe szybu.Ze wzgledu jednak na fakt, ze oddzialywanie osiadajacego górotworu dokonywalo sie bezposre¬ dnio w kontakcie z zewnetrzna powierzchnia obu¬ dowy, jej konstrukcja musiala byc odpowiednio wzmocniona dla zapewnienia przeniesienia sil zgi¬ najacych, rozciagajacych, a nawet scinajacych, powstalych w czasie przemieszczania. Konstrukcje taikie reprezentuja na przyklad kosztowne obudowy skladajace sie z zewnetrznej obudowy prowizo¬ rycznej lub wstepnej, poslizgowej warstwy asfal¬ towej oraz zewnetrznych pierscieni nosnych sta- lowo^betonowych lub zelbetowych.Idea kierowania osiadaniem górotworu wokól szybu, bedaca mysla przewodnia wynalazku, pole¬ ga na dopuszczeniu do obnizania sie górotworu nie w bezposrednim sasiedztwie obudowy szybowej, 20 25 2 lecz w pewnym kilkumetrowym od niej oddaleniu; Cel ten zostal osiagniety przez wykonanie wokól szybu na glebokosc zalegania skal luznych oporo¬ wego pierscienia stalowo-betonowego (palisady), na którym zalamywac sie beda obnizajace sie sla- bo-zwiezle i luzne skaly.Na wytworzonej w ten sposób zaporze wyladuja sie calkowicie lub czesciowo sily, wytwarzajace sie przy obnizaniu sie górotworu, wywolanym eksploatacja zloza. W tak wytworzonych warun¬ kach pracy obudowy nosnej szybu zbyteczne staje sie stosowanie poslizgowej warstwy asfaltowej miedzy obudowa i górotworem. Zalamujace sie bowiem na stalowo-betonowej zaporze skaly, jako mniej odporne, beda miazdzone, a obnizajacy sie górotwór slizgac sie bedzie po zewnetrznej stronie zapory.Sposób ochrony szybu, bedacy przedmiotem wy¬ nalazku, zostanie objasniony na przykladzie jego zastosowania, przedstawionym na rysunku na któ¬ rym fig. 1 przedstawia pionowy przekrój szybu, fig. 2 jego przekrój poziomy, fig. 3 wycinek tegoz przekroju w wiekszej skali, a fig. 4 przekrój pio¬ nowy otworów palisadowych z zaznaczeniem ich zbrojenia.Szyb, w którego filarze ochronnym ma byc pro¬ wadzona eksploatacja zloza zostal zglebiony w su¬ chych skalach luznych i slabozwiezlych 1 w na¬ wodnionych skalach luznych i slabozwiezlych 2 i w skalach zwiezlych 3. W zaleznosci od zwiezlo- 5950759507 S ^ 4 sci skal szyb ten otrzymal obudowe 4 z cegly, be¬ tonu lub zelbetu.Dla ochrony tej obudowy przed silami, które moga wystapic w czasie odbudowy zloza w filarze ochronnym, w wyniku ruchów górotworu, którego równowaga zostala naruszona przez wybieranie zloza, nalezy w promieniowej odleglosci kilku me¬ trów cd zewnetrznej powierzchni wywiercic pier¬ scien otworów 5 w odleglosci obwodowej okolo 1 m od siebie do glebokosci kilka metrów ponizej stre¬ fy zalegania warstw skal luznych i slabozwiezlych.Otwory te moga byc wiercone dookola istnie¬ jacego juz szybu po zglebieniu szybu, moga byc równiez wiercone przed rozpoczeciem jego glebie¬ nia. Dla sizybów gnebionych metoda mrozenia ja¬ ko otwory palisadowe moga byc wykorzystane otwory mrozeniowe. Do wywierconych otworów wprowadza sie konstrukcje palowa ze stali zbroje¬ niowej 9 a nastepnie wypelnia je cieklym beto¬ nem.W przypadku glebienia szybu metoda mrozenio- wa pozostawia rury 6 w otworach mrozeniowych.Przestrzen miedzy rurami i górotworem wypelnia sie cieklym betonem 7. W ten sposób wokól chro¬ nionego szybu powstaje zapora, skladajaca sie z pierscienia pionowych pali betonowych, w któ¬ rych zbrojenie palowe lub rury stalowe sa ele¬ mentem ukladu stalowo-betonowego.W przypadku, gdy stopien nawodnienia góro¬ tworu, skladajacego sie ze skal luznych i slabo¬ zwiezlych jest bardzo duzy lub gdy z uwagi na znaczenie szybu potrzebne jest zwiekszenie sku¬ tecznosci zapory pomiedzy otworami odwierca sie otwory dodatkowe 8. Do otworów tych wprowadza sie konstrukcje palowa ze stali zbrojeniowej 9 po czym otwory wypelnia sie cieklym betonem 7 podobnie jak to czyniono przy poprzednich otwo¬ rach. Wytworzona tym sposobem zapora w ksztal¬ cie pelnego walcowego plaszcza poza swa zwiek¬ szona wytrzymaloscia stanowi scianke utrudnia¬ jaca przenikanie wody do szybu.Dla calkowitego zabezpieczenia doplywu wody 5 do szybu w przypadku stosowania metody zamra¬ zania górotworu podtrzymuje sie proces mroze¬ nia w czasie eksploatacji filara. PL