Przedmiotem niniejszego wynalazku jest uklad optyczny w szczególnosci dla przyrzadu pomiaro¬ wego o swietlnej wskazówce, zaopatrzonego w ob¬ rotowe lusterko pomiarowe, skladajace sie zasad¬ niczo ze zródla swiatla, kondensora, przeslony i pryzmatu rozdzielczego, w którym to ukladzie zo¬ staje wytworzona wiazka promieni swietlnych, które zastaja w taki sposób rozdzielone przez pry¬ zmat rozdzielczy, ze z dwóch tak powstalych zna¬ ków swietlnych, przyporzadkowanych, po jednym, kazdej z dwóch polów skali rozmieszczonych na przyklad jedrna nad druga — w zasadzie Widoczny jesit tylko jeden, dajacy chwilowe wskazanie na jednej polowie skali.Przyrzady ze swietlna wskazówka, w szczególno¬ sci przyrzady precyzyjne, zaopatrzone sa w mozli¬ wie dluga skale. Aby mimo to zapewnic obudowie przyrzadu mozliwie male rozmiary, rozmieszcza sie jedna nad druga kilka skal, po których kolejno przesuwa sie znak swietlny, odpowiednio do wiel¬ kosci wychylenia mechanizmu pomiarowego. Wska¬ zówki swietlne obejmuja kat wskazan, którego wielkosc uwarunkowana jest dlugoscia skali. W dziedzinie tej istnieje juz kilka znanych rozwiazan.I tak na przyklad, przy pomocy dwóch lamp, dwóch kondensorów i dwóch przeslon zostaja utwo¬ rzone dwie wskazówki swietlne, odbijajace sie we wspólnym lusterku pomiarowym. Uklad ten ma te wade, ze dla jego utworzenia trzeba przewidziec dwa systemy wytwarzania wskazówek swietlnych. 10 15 20 25 30 Do tego dochodzi spowodowane zastosowaniem dwóch lamp, wytwarzanie sie wewnatrz przyrza¬ du stosunkowo znacznych ilosci ciepla, co nie po¬ zostaje bez wyraznego wplywu na wynik pomiaru.W innym rozwiazaniu lusterko pomiarowe ma postac lusterka katowego („dachowego"). Pozwala to na wytworzenie dwóch wskazówek swietlnych przy uzyciu tylko jednego zródla swiatla, jednego kondensora, przeslony wykonanej jako pojedynczy element i jednego nieruchomego obiektywu. Uklad ten nie ma wprawdzie wad poprzedniego rozwia¬ zania, ale ma za to inna, w postaci stosunkowo du¬ zej dlugosci przyrzadu, potrzebnej w tym przypad¬ ku do wytworzenia wskazówki swietlnej.Ta duza dlugosc przyrzadu- wynika z tego, ze lu¬ sterko katowe wymaga zastosowania nieruchomego obiektywu, co z kolei wplywa niekorzystnie na stosunek dlugosci tejze wskazówki i powoduje po¬ wiekszenie dlugosci calego przyrzadu.W jeszcze innym rozwiazaniu równiez zastoso¬ wano jedno zródlo swiatla, jeden kondensor, prze-1 slone wykonana jako pojedynczy element i poje¬ dynczy nieruchomy obiektyw. Za obiektywem umie¬ szczone sa w tym przypadku, w celu rozdzialu stru¬ mienia promieni swietlnych, dwa niesymetryczne pryzmaty romboidalne, które rzucaja pod pewnym okreslonym katem dwie wiazki swiatla i kieruja je na wspólne lusterko mechanizmu pomiarowe¬ go, po odbiciu od którego wiazki te dzialaja jako wskazówki swietlne. 591553 59155 4 Wada w tym przypadku jest koniecznosc zasto¬ sowania dwóch nader zlozonych i z uwagi na swój ksztalt geometryczny bardzo kosztownych w wyko¬ naniu pryzmatów rozdzielczych. Koszt takiego urzadzenia wzrasta ponadto dodatkowo przez to, ze dla regulacji i korygowania wymienionych wiazek swiatla trzeba na ich wejsciu przewidziec tak zwa¬ ne plytki regulacyjne. Ponadto dlugosc aparatury potrzebna do wytworzenia gotowych wskazówek swietlnych jest, mimo osiagnietego opisanym spo¬ sobem jej skrócenia, jeszcze stosunkowo duza.Celem wynalazku jest usuniecie opisanych wy¬ zej niedogodnosci.U podstaw wynalazku lezy zadanie takiego uksztaltowania ukladu optycznego przeznaczonego w szczególnosci dla przyrzadów pomiarowych ze swietlna wskazówka, by dlugosc potrzebna na osta¬ teczne utworzenie tej wskazówki byla znacznie mniejsza niz to ma miejsce w znanych ukladach.Zadanie powyzsze zostalo w mysl wynalazku roz¬ wiazane w ten sposób, ze w ukladzie wedlug wy¬ nalazku pryzmat rozdzielczy wykonany jest w po¬ staci graniastoslupa o podstawie (najkorzystniej) w ksztalcie trójkata równobocznego, przy czym za¬ równo ta plaszczyzna pryzmatu, przez która wpa¬ da wen promien swiatla, jak i jego krawedz roz¬ dzielajaca ten promien, ustawione sa prostopadle do osi optycznej ukladu, a pryzmatowi rozdzielcze¬ mu przyporzadkowane sa, po obu stronach jego krawedzi rozdzielajacej strumien swiatla, dwa pla¬ skie lusterka, kierujace strumienie swiatla wydo¬ bywajace sie z pryzmatu rozdzielczego na lusterko wklesle mechanizmu pomiarowego.Dalsza cecha wynalazku jest to, ze pryzmat roz¬ dzielczy i oba plaskie lusterka stanowia jedna konstrukcyjna calosc. Lusterka plaskie zawieszone sa przesuwnie w dwóch plaszczyznach, w celu umozliwienia scislego przeprowadzenia promieni swiatla.Najwieksza zalete wynalazku stanowi mozliwosc zastosowania, do podzialu strumienia swiatla, pro¬ stego i taniego w wykonaniu pryzmatu rozdziel¬ czego. Oprócz tego wydatnego obnizenia nakladów technicznych nalezy ponadto stwierdzic, ze skróce¬ nie odcinka na którym zostaje utworzona wska¬ zówka swietlna zostaje osiagniete przy mniejszej ilosci zalaman, dzieki czemu nastepuje zmniejsze¬ nie wywolanego kazdym zalamaniem bledu optycz¬ nego.Na zalaczonym rysunku uwidoczniono przyklad postaci wykonania przedmiotu wynalazku.Strumien swiatla wytworzony przez zródlo 1 swiatla i kondensor 2 przechodzi najpierw przez przeslone 3 ksztaltujaca obrys znaku swietlnego, a nastepnie przenika prostopadle poprzez powierz- ^gchnie wejsciowa 4a pryzmatu rozdzielczego 4. Pry¬ zmat rozdzielczy 4 ma ksztalt graniastoslupa o pod¬ stawie w postaci trójkata równobocznego i jest tak ustawiony, ze zarówno plaszczyzna wejsciowa 4a promienia swiatla jak i krawedz 4b pryzmatu sa prostopadle do osi optycznej ukladu.Po lewej i prawej stronie krawedzi 4b pryzmatu wychodzi z pryzmatu rozdzielczego 4 po jednej wiazce rozdzielonego juz strumienia swietlnego, które trafiaja na dwa plaskie lusterka 5, które z kolei kieruja te wiazki na lusterko wklesle 6 me¬ chanizmu pomiarowego. Lusterka plaskie 5 tworza z pryzmatem rozdzielczym 4 jedna calosc konstruk- 5 cyjna.Daje to te korzysc, ze na przyklad przez obrót tej calosci okolo osi optycznej wpadajacego stru¬ mienia swiatla mozna dokonywac potrzebnego przestawiania wysokosciowego obu znaków swietl- io nych 8a i 8b w sposób najprostszy i bez wiekszych dodatkowych nakladów. Plaskie lusterka 5 sa przy tym zawieszone w sposób pozwalajacy na przesta¬ wianie ich w dwóch plaszczyznach, co ulatwia na¬ stawianie wiazek swiatla. 15 Wiazki te, bedace juz teraz wskazówkami swietl¬ nymi 9a i 9b stanowia ramiona kata, którego wiel¬ kosc zalezy od dlugosci polówek 7a i 7b skali, dzie¬ ki czemu w zasadzie tylko jeden z dwóch mozli¬ wych znaków swietlnych 8a i 8b widoczny jest na 20 jednej z dwóch polówek 7a i 7b dajac aktualne, chwilowe wskazanie. Jedynie w zakresie bardzo ograniczonego odcinka srodkowej partii skali jako calosci widoczne sa równoczesnie oba znaki swietl¬ ne 8a i 8b, co jest rzecza znana i ogólnie przyjeta. 25 Odleglosc miedzy zródlem swiatla 1, a luster¬ kiem wkleslym 6 mechanizmu pomiarowego stano¬ wi dlugosc odcinka, na którym wytworzona zostaje wskazówka swietlna; jej stosunek do dlugosci tej wskazówki jest w ukladzie optycznym wedlug wy- 30 nalazku nadzwyczaj korzystny. PL