Opublikowano 25.XI.1969 58592 KI. 21 g, 4/05 MKP 11014*.H03U, yftloO UKD Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Roman Koczela, mgr inz. Jan Lyski nowski, mgr inz. Aleksander Pacan Wlasciciel patentu: Zaklady Aparatury Elektrycznej „Refa", SwieLn dzice (Polska) Tranzystorowy przekaznik czasowy Przedmiotem wynalazku jest tranzystorowy prze¬ kaznik czasowy dla ukladów automatyki przemy¬ slowej.Znane dotychczas rozwiazania tranzystorowych przekazników czasowych mozna podzielic na dwie grupy, przy czym do pierwszej naleza uklady, w których czas opóznienia jest czasem ladowania kondensatora, zas do drugiej uklady, w których czas opóznienia jest czasem rozladowania konden¬ satora.W ukladach grupy pierwszej, czas dzialania jest silnie zalezny od napiecia zasilajacego i przekaz¬ niki tej grupy wymagaja dobrej stabilizacji tego napiecia.W ukladach drugiej grupy, czas dzialania prze¬ kaznika nie zalezy od napiecia zasilajacego, ale znane uklady takich przekazników wymagaja sto¬ sowania dwóch napiec — napiecia zasilajacego uklad, oraz napiecia sterujacego potrzebnego do pobudzenia przekaznika, albo tylko napiecia po¬ mocniczego zasilajacego uklad; wtedy zas pobudze¬ nie przekaznika odbywa sie dodatkowym zesty¬ kiem dopiero po pewnym czasie, potrzebnym do naladowania kondensatora, którego czas rozlado¬ wania jest czasem dzialania przekaznika. W prze¬ kaznikach drugiej grupy, dluzsze czasy dzialania sa osiagane jedynie poprzez zwiekszanie pojem¬ nosci w ukladzie RC, co wymaga stosowania kon¬ densatorów elektrolitycznych. 10 15 20 25 W przypadku zas stosowania kondensatorów elektrolitycznych, otrzymuje sie przekazniki o ma¬ lej dokladlnosci czasu dzialania.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wspom¬ nianych wyzej wad tranzystorowych przekazników czasowych.Cel ten zostal osiagniety w ukladzie przekazni¬ ka z rozladowaniem kondensatora, którego czas opóznienia jest okreslony czasem rozladowania kondensatora, zawierajacym glówny czlon czaso¬ wy polaczony z przerzutnikiem ze sprzezeniem zwrotnym, przy czym na wejscie glównego czlo¬ nu czasowego jest dolaczony czlon opóznienia wstepnego, a w obwód rozladowania kondensatora glównego czlonu czasowego jest wlaczony uklad formowania impulsów ulatwiajacy przelaczenie przerzutnika.W ukladzie wedlug wynalazku czas dzialania przekaznika nie zalezy od napiecia zasilajacego uklad, nie sa wymagane dwa napiecia (albo stoso¬ wanie dodatkowego zestyku), bo zalaczenie napie¬ cia zasilajacego powoduje pobudzenie przekaznika, oraz nie wystepuje potrzeba stosowania duzych po¬ jemnosci. Takie rozwiazanie ukladu przekaznika pozwala osiagnac dlugie czasy dzialania przy ma¬ lych pojemnosciach, a wiec bez stosowania elek¬ trolitów, a dzieki temu umozliwia budowe przekaz¬ ników dokladnych na stosunkowo dlugie czasy. 5859258592 Wynalazek zostanie blizej objasniony na podsta¬ wie przykladu wykonania przedstawionego na ry¬ sunku.Po zalaczeniu napiecia na zaciski a, b nastepuje dzialanie czlonu opóznienia wstepnego 1, konden¬ sator C± laduje sie przez opornik RA i tranzystor Tj zostaje otwarty. Otwarcie tranzystora T± powo¬ duje zatkanie tranzystora T2, co umozliwia nalado¬ wanie kondensatora C przez obwód: plus zasila¬ nia, tranzystor T3, dioda D0, kondensator C, opor¬ nik R3 i minus zasilania. Ladowanie trwa do chwili naladowania kondensatora Clf co powodu¬ je zatkanie* tranzystora T± i otwarcie tranzystora T2. Po zakonczeniu ladowania kondensatora C * dioda D0 spolaryzowana jest zaporowo. Otwarcie tranzystora T2 zapoczatkowuje proces rozladowa¬ nia kondensatora C przez opornik R.Czas rozladowania kondensatora C jest czasem dzialania glównego czlonu czasowego 2. Po rozla¬ dowaniu kondensatora C dioda D0 uzyskuje pola¬ ryzacje umozliwiajaca jej przewodzenie, a prze- rzutnik tranzystorowy 4 zmienia stan i powoduje zadzialanie przekaznika wyjsciowego 5, jednak tyl¬ ko wtedy, gdy prad wynikajacy z wartosci napie¬ cia zasilajacego uklad i opornosci R jest wiekszy ód pradu zadzialania przerzutnika 4. Czulosc prze- rzutnika 4 jest ograniczona i przy duzych opor¬ nosciach R prad sterujacy przerzutnik 4 jest nie¬ wystarczajacy do jego zadzialania. Aby w takim przypadku nastapilo zadzialanie przerzutnika 4 za- 10 15 20 25 30 stosowano uklad formujacy impulsy, w sklad któ¬ rego wchodza elementy zasilacza 3 (kondensator . C2, dioda D) oraz opornik R2. Impulsy na opor¬ niku R2 o amplitudzie 0,5 -r-1 V dodatkowo pola¬ ryzuja diode D0 w kierunku przewodzenia i umoz¬ liwiaja przelaczenie przerzutnika 4.Zamiast ukladu formujacego impulsy mozna za¬ stosowac dowolny uklad generujacy o odpowiednio dobranych parametrach. PL