Pierwszenstwo: Opublikowano: 25. IX. 1969 58265 KI. 21 c, 22 mkp noir/3pz UKD Twórca wynalazku: Teodor Ochojski Wlasciciel patentu: Glówny Instytut Górnictwa, Katowice (Polska) Zlacze przeciwwybuchowe Przedmiotem wynalazku- jest niskonapieciowe zlacze przeciwwybuchowe do laczenia zródla pradu z odbiornikiem pod obciazeniem w pomieszcze¬ niach zagrozonych wybuchem par lub gazów wy¬ buchowych.Znane dotychczas zlacza do bezposredniego la¬ czenia zródel pradu z odbiornikami nie zapew¬ niaja ochrony przeciwwybuchowej tego zlacza w chwili jego zamykania.Zlacza te skladaja sie z wtyczki i gniazda, które sa wyposazone w zespól wtykowych kolków i zespolów stykowych gniazdek. Polaczenie elek¬ tryczne wewnatrz zlacza nastepuje przez czolowe usuniecie wtykowych kolków do stykowych gniaz¬ dek. Powstajace przy zlaczeniu lub rozlaczeniu takiego zlacza iskry elektryczne na styku kolków i gniazdek moga spowodowac wybuch otaczaja¬ cej mieszaniny wybuchowej.Zlacza takie musza byc zlaczone w pomieszcze¬ niach bezpiecznych pod wzgledem wybuchowym i maja specjalne zabezpieczenie stanu zlaczenia zlacza, tak ze rozlaczenie zlacza jest mozliwe tylko za pomoca specjalnych narzedzi i to w po¬ mieszczeniu bezpiecznym pod wzgledem wybuchu.Czyni to znane zlacza nierozlacznymi w pomiesz¬ czeniach zagrozonych wybuchem. Takie polacze¬ nie zródla pradu z odbiornikiem wyklucza mozli¬ wosc wymiany odbiornika uszkodzonego lub odbiornika jednego rodzaju na odbiornik innego rodzaju w pomieszczeniu zagrozonym wybuchem. 2 Przez co znacznie ogranicza sie zakres stosowania tego rodzaju zlacz.Celem wynalazku jest usuniecie wymienionych wad przez opracowanie konstrukcji takiego nisko- 5 napieciowego zlacza, które zachowaloby stopien ochrony przeciwwybuchowej w chwili jego zla¬ czania lub rozlaczania.Cel ten osiagnieto w zlaczu przeciwwybucho¬ wym bedacym przedmiotem niniejszego wyna- io lazku. Istota wynalazku polega na zastosowaniu w gniezdzie zlacza oddzielnych zacisików dopro¬ wadzajacych prad ze zródla oraz oddzielnych tulejek stykowych, przy czym zaciski doprowa¬ dzajace prad ze zródla maja górne konce uksztal- 15 towane jako boczny zestyk, a do bocznych, zew¬ netrznych powierzchni tulejek stykowych sa przymocowane jednym koncem plaskie sprezyny, które stanowia sprezyste zestyki.Stykowe tulejki sa osadzone w plytkach, które 20 moga obracac sie wzgledem zacisków doprowa¬ dzajacych prad. Polaczenie kolków wtykowych wtyczki zlacza z gniazdem wykonuje sie beznapie- ciowo i dopiero przez obrót wtyczki o 90° wzgle¬ dem gniazda zlaczy sie zaciski doprowadzajace 25 prad m z kolkami wtykowymi poprzez sprezyste zestyki tulejek stykowych. Taka wlasnie konstruk¬ cja zlacza eliminuje do minimum wolne przestrze¬ nie w zlaczu, w których moglaby sie gromadzic mieszanka wybuchowa. Dodatkowa zaleta zlacza 30 -jest to, ze stanowi ono pewien rodzaj zamka, 58 2653 58 265 4 ó kilkudziesieciu odmianach, który wyklucza mozliwosc przypadkowego zlaczenia wtyczki z gniazdem.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony na za¬ laczonym rysunku, na którym fig. 1 przedstawia wtyczke zlacza w widoku od spodu, fig. 2 — gniaz¬ do zlacza w widoku z góry, fig. 3 — poprzeczna przekrój gniazda wzdluz linii A-A zaznaczonej na fig. 4, fig. 4 — podluzny, pionowy przekrój przez zlacze, fig. 5 — przekrój wzdluz linii B-B zaznaczonej na fig. 1, a fig. 6 — przekrój wzdluz linii C-C zaznaczonej na fig. 2.Jak uwidoczniono na rysunku zlacze przeciw¬ wybuchowe sklada sie z wtyczki i z gniazda.Wtyczka ma dwa laczace, stykowe kolki 1 i 2 o róznej dlugosci spelniajace role kluczy. Kolki te sa zamocowane w czolowej plytce 3 wykonanej z materialu izolacyjnego, na której jest jeszcze do¬ datkowo osadzony trzeci kolek 4 sluzacy do odsu¬ niecia blokujacego rygla 5 utrzymywanego w po¬ zycji blokujacej za pomoca sprezyny 6. Górne konce stykowych kolków 1 i 2 sa wykonane w formie zacisków, do których jest podlaczony przewód 7 zabezpieczony przed wyrwaniem za pomoca zaciskowych szczek 8 oraz dlawika 9.Na obwodzie wtyczki sa rozmieszczone w rów¬ nych odstepach trzy wystepy 10, ustalajac pozycje wkladania wtyczki do gniazda oraz zabezpiecza¬ jace stan zalaczenia zlacza po skreceniu wlozonej wtyczki o kat 90° i zablokowaniu jej przez spre¬ zynowa blokade.Gniazdo zlacza sklada sie z obudowy zaopa¬ trzonej wewnatrz w pierscien 27, o który opiera sie korpus 23, przy czym u dolu w korpusie 23 sa wykonane cztery otwory o srednicy wiekszej i jeden otwór o mniejszej srednicy, a w górnej czesci korpusu 23 sa osadzone trzy plytki 14, 18 i 20 wykonane tak samo jak i korpus z. materialu izolacyjnego. W kazdej z tych plytek sa wykonane trzy otwory, dwa o srednicy wiekszej i jeden o srednicy mniejszej.Do otworów 15 o wiekszej srednicy wchodza stykowe tulejki 16, a do otworu 17 o mniejszej srednicy, kolek 4 odsuwajacy rygiel 5 blokady.Do bocznych zewnetrznych powierzchni stykowych tulejek 16 sa zamocowane jednym koncem plaskie sprezyny zgiete w polowie tak, aby ich drugie konce dotykaly bocznych scianek stykowych tule¬ jek, które stanowia sprezyste zestyki 19. Od dolu korpus 23 jest zaopatrzony w dwa zaciski 25 uksztaltowane z jednego konca jako zaciski sru¬ bowe, a z drugiego konca jako zestyki boczne o plaskiej powierzchni styku.Zestyk ten w przekroju prostopadlym do osi calego zacisku jest odcinkiem powierzchni kola o cieciwie równej w przyblizeniu srednicy tego kola.Zespól blokujacy zlacza sklada sie ze sprezyn 11 i 12 osadzonych w wiekszych otworach wyko¬ nanych w dnie korpusu 23 i od góry* przykrytych kapturkami 21 i 22 tak, aby dolne kapturki 22 przykrywaly sprezyny 11 i 12, a górne kapturki 21 stanowily gniazda dla wtykowych kolków 1 i 2. W otworze o mniejszej srednicy jest umiesz¬ czona sprezyna 6 oraz czesc drugiego, blokujacego kolka 24.Przeciwwybuchowe zlacze wedlug wynalazku dziala w nastepujacy sposób. Gniazdo zlacza jest polaczone za pomoca zacisków 25 bezposrednio ze zródlem pradu wewnatrz obudowy tego zródla.Wlozenia wtyczki do gniazda mozna dokonac tylko w jednym polozeniu ustalonym przez wy¬ stepy 10 na wtyczce i takiego samego ksztaltu wyciecia 13, na obudowie gniazda. Po wlozeniu, wtyczke dociska sie do gniazda, a nastepnie prze¬ kreca sie o kat 90°. Wówczas kolek 4 wciska do korpusu 23 drugi blokujacy kolek 24 oraz bloku¬ jacy rygiel 5. Razem z wtyczka obracaja sie wszystkie trzy plytki 14, 18 i 20 umieszczone w korpusie 23 gniazda. Obrót ten jest ograniczony wkretem 26 zamocowanym na pierscieniu 27. Po skreceniu wtyczki, dolne kapturki 22 zostana wy¬ cisniete do góry przez sprezyny 11 i 12 i zarygluja jej polozenie, a sprezyste zestyki 19 przylegaja wierzcholkami wygiecia do górnych, plaskich po¬ wierzchni zacisków 25.Rozlaczenie zlacza dokonuje sie przez docisnie¬ cie wtyczki do gniazda, a nastepnie obrót jej o 90°, w kierunku przeciwnym niz przy wlaczaniu, oraz wyjecie wtyczki z gniazda. Przez docisniecie wtyczki do gniazda stykowe kolki 1 i 2 naciskaja koncami swoimi na kapturki 21 i 22 i na spre¬ zyny 11 i 12, które zostana wcisniete w dno kor¬ pusu 23 i odrygluja zlacze pozwalajac na obrót wtyczki. Po skreceniu wtyczki o 90° wystepy 10 pokrywaja sie z wycieciami 13,- co pozwala na wyjecie wtyczki z gniazda. PL