Pierwszenstwo: Opublikowano: 5.IX.1969 58262 KI. 29 a, 4 MKP D Ol\ci^02/ UKD Wspóltwórcy wynalazku: mgr Ryszard Kozlowski, mgr inz. Jan Tafoisz Wlasciciel patentu: Instytut Przemyslu Wlókien Lykowych, Poznan (Polska) Sposób wyznaczania stopnia wyroszenia slomy wlóknistej roszonej z dodatkiem mocznika i Wynalazek dotyczy sposobu wyznaczania stop¬ nia wyroszenia slomy wlóknistej roszonej z do¬ datkiem mocznika.Jak wiadomo proces roszenia metoda tradycyj¬ na w basenach trwa od 50—150 godzin w zalez- 5 nosci od rodzaju slomy. Stopien wyroszenia slo¬ my okresla sie organoleptycznie na podstawie próbek pobranych z basenów.Stosowanie dodatku mocznika do plynu rosze- niowego w celu skrócenia czasu roszenia jest zna- 10 ne. I tak przy dodaniu mniej wiecej 4,25% mocz¬ nika w stosunku do ciezaru roszonej slomy i temperaturze roszenia wynoszacej 32° czas rosze¬ nia waha sie od 55 do 60 godzin.Znane jest równiez dodawanie mocznika w ilos- 15 ci 0,5—2°/o w stosunku do ciezaru slomy, przy stosowaniu temperatury od 33—36°C, przy czym stosuje sie dodatek mocznika po zmianie wody w basenach roszarniczych.Mimo, ze stosowanie mocznika w roszarnictwie 2o bylo juz od dawna znane, metoda ta nie znalazla szerszego zastosowania. W wielu wypadkach ze slomy roszonej w ten sposób uzyskiwano bowiem wlókno o niezadawalajacej jakosci. Obnizona byla jego wytrzymalosc mechaniczna, dlugosc itp. 25 Obecnie stwierdzono, ze mozna uzyskac dobre rezultaty przy roszeniu slomy z dodatkiem mocz¬ nika, jezeli czas potrzebny do prawidlowego wy¬ roszenia wyznaczy sie inaczej niz to dotychczas stosowano. Uzycie bowiem dotychczas obowiazu- 30 jacych w roszarnictwie kryteriów oceny stopnia wyroszenia slomy dawalo w przypadku roszenia z dodatkiem mocznika calkowicie bledne wyniki.Stad tez roszona z mocznikiem sloma byla badz przeroszona badz tez niedoroszona, a tylko przy¬ padkowo w niektórych wypadkach uzyskiwano prawidlowy stopien jej wyroszenia.W znanych sposobach zakonczenie procesu ro¬ szenia i gotowosc slomy do wyladunku z base¬ nów okresla sie na podstawie prób pobieranych z roszacego sie materialu. Próby lodyg pobiera sie co 3—5 godzin z róznych miejsc basenu poczyna¬ jac od srodka trzeciej fazy roszenia. Badanie tak pobranych prób prowadzi sie dotychczas naste¬ pujaco: mokre lodygi przelamuje sie w dwóch miejscach i wyciaga z nich czesc zdrewnialej lodygi. Stopien wyroszenia uznaje sie za dobry, jezeli czesc zdrewniala wychodzi z lodygi lekko, bez oporów.Inaczej stopien wyroszenia mozna okreslic, je¬ zeli przy uchwyceniu mokrej lodygi palcami i przeciagnieciu ich od czesci korzeniowej w kie¬ runku wierzcholka nastepuje latwe i calkowite oddzielenie wlókna od drewna, lub tez jezeli przy uderzeniu kilkunastu lodyg o powierzchnie wody latwo powstaje delikatna siateczka wlókienek, a drewno odstaje od nich. Ponadto roszenie uwa¬ za sie za zakonczone, gdy mokre lodygi wykazuja sklonnosc do powolnego zanurzania sie (toniecia) w wodzie. 5826258262 W niektórych wypadkach dla ustalenia, czy slo¬ ma z danego basenu jest wyroszona postepowa¬ no w ten sposób, ze próbke mokrej slomy pobra¬ nej z basenu suszono w suszarce w temperaturze 100—105°C, a nastepnie przerabiano natychmiast na miedlarce i trzeparce i obserwowano, czy usu¬ wanie niewlóknistych tkanek przebiega latwo.Znana jest wreszcie metoda okreslania stopnia wyroszenia polegajaca na zastosowaniu odczyn¬ nika Lugola, który reaguje z amyloza pojawiaja¬ ca sie w komórkach pod koniec roszenia. Odczyn¬ nik Lugola barwi amyloze na niebiesko.Charakterystyczna cecha wspólna dla wszyst¬ kich znanych metod oznaczania stopnia wyrosze¬ nia jest to, ze próbe pobierano z roszacej sie w danej chwili partii slomy i po stwierdzeniu, ze w danym basenie osiagnieto prawidlowy sto¬ pien wyroszenia kwalifikowano slome do wyla¬ dunku z basenu. Ponadto wszelkie znane metody ^- za wyjatkiem testu z odczynnikiem Lugola — byly subiektywne i oparte na ocenie jakosciowej.W szczególnosci metody te byly calkowicie za¬ wodne w przypadku badania slomy roszonej przy uzyciu mocznika.Wedlug wynalazku powyzsze niedogodnosci wy¬ eliminowano w ten sposób, ze dla kazdej partii slomy o mniej wiecej wyrównanej jakosci lub zblizonych wlasnosciach roszarniczych pobiera sie kilka prób suchej slomy nieroszonej i kazda z tych prób poddaje sie oddzielnie roszeniu sto¬ sujac rózny czas tego zabiegu, po czym wyroszona slome odwadnia sie i magazynuje w ciagu kilku dni, a nastepnie okresla sie wydajnosc wlókna trzepanego, przy czym próba o najwiekszej wy¬ dajnosci wartosci wlókna wyznacza czas potrzeb¬ ny do uzyskania prawidlowego stopnia wyrosze¬ nia dla danej partii slomy. Korzystnie jest przy tym, jezeli stosuje sie dla kazdej partii slomy cztery próby, przy czym pierwsza z nich rosi sie w ciagu 48 godzin, druga w ciagu 56 godzin, trzecia w ciagu 64 godzin, a czwarta w ciagu 72 godzin.W sposobie wedlug wynalazku, jak równiez przy roszeniu przemyslowych partii slomy, w przypadku gdy roszenie prowadzi sie bez zmiany wody korzystnie jest stosowac mocznik w ilosci 1% w stosunku do ciezaru slomy. Natomiast w przypadku zmiany wody, na przyklad po 6 godzi¬ nach od rozpoczecia roszenia, wystarcza w zasa¬ dzie dodatek 0,5°/© mocznika do drugiej partii wody, aczkolwiek dodatek l°/o mocznika pozwala nieraz w tym przypadku uzyskac wieksza wydaj¬ nosc wlókna.Korzystnie jest, jezeli w przypadku niezmie¬ niania wody utrzymuje sie od poczatku do konca roszenia temperatura 30—32°G, natomiast przy wymianie wody do momentu jej zmiany lepiej jest stosowac temperature 26—28°C, a po zmia¬ nie — temperature 30—32°C.Stwierdzono, ze stosujac sposób wedlug wyna¬ lazku mozna skracajac czas roszenia o 30—50% w stosunku do roszenia bez dodatku mocznika uzyskac wieksza wydajnosc wlókna oraz lepsza jego jakosc.Tak wiec na przyklad dla jednego rodzaju slo¬ my uzyskano nastepujace wydajnosci maksymal¬ ne podczas roszenia (krótsze lub dluzsze czasy roszenia dawaly gorsze rezultaty). 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 1% mocznika ze zmiana wody 0,5% mocznika ze zmiana wody 0,5% mocznika bez zmia¬ ny wody bez dodatku mocznika Czas w godz. 36 40 40 56 Wydajnosc wlókna trze¬ panego % \ 17,8 16,0 16,68 15,39 Wydajnosc wlókna cze¬ sanego % \ 75,50 74,40 75,80 72,30 Numer sorty¬ mentowy wlókna czesanego | 21,22 21,45 22,14 20,96 Stosujac dodatek mocznika i ustalajac wedlug wynalazku dokladnie prawidlowy stopien wyro¬ szenia dla danej partii slomy mozna uzyskac od 0,5—2% lepsza wydajnosc wlókna trzepanego, z którego uzyskuje sie ponadto od 2—3% wieksza wydajnosc wlókna czesanego o wyzszym numerze sortymentowym. PL