Pierwszenstwo: Opublikowano: 30.X.1969 58259 KI. 49 d \ti/*o MKP B 23 UKD Twórca wynalazku: doc. dr inz. TadeuszLechowski Wlasciciel patentu: Politechnika Czestochowska (Zaklad Narzedzi i Ob¬ róbki Skrawaniem), Czestochowa (Polska) Narzedzie do obróbki powierzchni srubowej Archimedesa Przedmiotem wynalazku jest narzedzie palcowe o zarysie wzdluz osi w postaci luku hiperboli slu¬ zace do obróbki powierzchni srubowej Archimede¬ sa, to jest powierzchni o prostoliniowym zarysie wzdluz osi a zwlaszcza slimaków i gwintów.Narzedziami palcowymi obrabia sie slimaki o srednich i duzych modulach. Znany sposób wy¬ konywania gwintów i slimaków Archimedesa na¬ rzedziami palcowymi polega na stosowaniu narze¬ dzia o zarysie krzywoliniowym (w kazdym prze¬ kroju zarys narzedzia nie jest prostoliniowy) usta¬ wionym prostopadle do osi obrabianej powierzchni srubowej przy czym os narzedzia przecina os obra¬ bianej powierzchni. Narzedzie o takim krzywoli¬ niowym zarysie (obliczonym wedlug skomplikowa¬ nych wzorów) moze zapewnic zadana dokladnosc zarysu obrabianej powierzchni.Jednak z powodu trudnosci wykonawczych i obliczeniowych krzywoliniowy zarys wzdluz osi narzedzia zastepuje sie lukiem kola lub odcinkiem linii prostej, co w wiekszosci przypadków nie za¬ pewnia odpowiedniej dokladnosci zarysu obrabia-- nej powierzchni srubowej. W przypadku zastapie¬ nia krzywoliniowego, wzdluz osi zarysu narzedzia odcinkiem prostej powierzchnia dzialania narzedzia jest stozkiem i w tym przypadku obrobiona po¬ wierzchnia srubowa jest powierzchnia stozkopo- chodna o nieprostoliniowym zarysie osiowym.Przez powierzchnie dzialania narzedzia rozumie sie powierzchnie, na której leza krawedzie skrawa¬ jace. 10 15 20 25 Zadanie wytyczone w celu usuniecia tych niedo¬ godnosci zostalo rozwiazane zgodnie z wynalaz¬ kiem w ten sposób, ze do obróbki powierzchni sru¬ bowej Archimedesa uzywa sie narzedzia o po¬ wierzchni dzialania w postaci hiperboloidy jedno- powlokowej, a wiec o zarysie latwym do wykona¬ nia, prostoliniowym w przekroju równoleglym do osi narzedzia. Os narzedzia jest prostopadla do osi obrabianej powierzchni i ja przecina, co umozliwia obróbke obydwóch boków zarysu slimaka.Prostoliniowy zarys narzedzia w przekroju rów¬ noleglym do jego osi uzyskuje sie latwo przez usy¬ tuowanie prostoliniowej krawedzi skrawajacej fre- za lub diamentu do obciagania sciernicy w pla¬ szczyznie równoleglej do osi narzedzia.Na rysunku fig. 1 przedstawia sposób ustawie¬ nia narzedzia wzgledem obrabianej powierzchni srubowej, a fig. 2 przedstawia zaleznosc odchylki 1 od wartosci parametru e. Narzedzie ma zarys pro¬ stoliniowy w plaszczyznie A—A odleglej o wielkosc e od plaszczyzny zox przechodzacej przez os po¬ wierzchni srubowej. Parametr e oblicza sie z wzo¬ rów: tg-*] = _ _h_ - ~ 2n f(t) = RB + t • tgap eA + pf(t) ep —Af(t) A = rr + t + f(t)f'(t) f'(t) = tgap Rs = 17 R". _e2 -/<-' 582593 58259 4 RP — ecos y] — f (t) sinin , t8V = —^Tt—tgap=/e2+R; tga xcosv = rr +t z = — esin v\ + f (t) cos f\ + pv gdzie: h — skok powierzchni srubowej, rr—pro¬ mien rdzenia powierzchni srubowej (fig. 1), t — pa¬ rametr powierzchni narzedzia (fig. 1) dla t = o otrzymuje sie punkty zarysu powierzchni srubowej w poblizu jej srednicy rdzenia, dla t = tp — punkty zarysu w poblizu srednicy podzialowej dla t = tz — punkty zarysu w poblizu srednicy zewnetrznej), Rs — odleglosc poczatku zarysu narzedzia od pla¬ szczyzny xoy przechodzacej przez os narzedzia (fig. 1), a — kat zarysu narzedzia w plaszczyznie A—A (fig. 1), T] — parametr powierzchni narzedzia (powierzchnia narzedzia powstaje przez obrót two¬ rzacej pokazany na przekroju A—A fig. 1 dokola osi narzedzia ox, strzalka na fig. 1 wskazuje zwrot dodatni), Rgl— promien narzedzia odpowiadajacy, promieniowi rdzenia powierzchni srubowej, v — parametr powierzchni srubowej (powierzchnia sru¬ bowa powstaje dzieki ruchowi narzedzia wzgledem powierzchni srubowej z parametrem v, parametr v zawarty jest w I lub IV kwadrancie), Rp — pro¬ mien podzialowy narzedzia, a — kat zarysu po¬ wierzchni srubowej (fig. 1), x, z— wspólrzedne przekroju osiowego powierzchni srubowej.Podane równania przedstawiaja przekrój wzdluz osi powierzchni srubowej obrabianej narzedziem o powierzchni dzialania w postaci hiperboloidy jednopowlokowej. Majac dane parametry po¬ wierzchni srubowej rr, h, R , a i narzedzia Rsi 5 i przyjmujac wartosci parametru tQ = 0, ti t2 ... oblicza sie wspólrzedne zarysu powierzchni srubo¬ wej x i z. Optymalna wartosc parametru e dobiera sie tak, aby wspólrzedne zarysu xi z obliczone w kilku punktach lezaly w przyblizeniu z zadana do¬ kladnoscia na linii prostej.Odstepstwo wspólrzednych zarysu od prostej jest odchylka zarysu f. Zaleznosc odchylki zarysu f od wartosci parametru e przedstawiona jest na fig. 2.Z fig. 2 wynika, ze sposobem wedlug wynalazku przez odpowiedni dobór parametru e mozna uzy¬ skac mala odchylke zarysu. W przecietnych wa¬ runkach jest ona mniejsza od przewidzianych tole¬ rancji zarysu do slimaków bardzo dokladnych.Przez odpowiedni dobór parametru e mozna uzy¬ skac lekko wypukly zarys glowy slimaka, co jest korzystne przy wspólpracy slimaka ze slimacznica. PL