Narzedzie wiertnicze z lozyskami walkowymi, slizgowymi lub kulowymi, zwlaszcza swider, koronka, rozszerzacz gryzowy Przedmiotem wynalazku jest narzedzie wiertni¬ cze z lozyskami walkowymi, slizgowymi lub kulo¬ wymi, zwlaszcza swider, koronka, rozszerzacz gry¬ zowy, polegajace na zmiajiie ksztaltu geometrycz¬ nego biezni lozyskowych. Dotychczas znane sa na¬ rzedzia wiertnicze z biezniami lozysk promienio¬ wych walkowych i slizgowych w gryzie i na la¬ pie o ksztalcie cylindrycznym, z biezniami walko¬ wymi, slizgowymi i kulowymi o przekroju kolo¬ wym oraz bieznia oporowa slizgowa plaska.Gryzy narzedzia wiertniczego podczas pracy na dnie otworu wiertniczego narazone sa na dziala¬ nie sil zmiennych pod wzgledem wartosci liczbo¬ wej i punktu ich przylozenia do gryza. Zmiana punktu zaczepienia sil oraz ich wartosci liczbowej powoduje, ze gryz w czasie pracy zmienia poloze¬ nie wzg"edem czopa lozyskowego, a tvm samvm bieznie lozyskowe w gryzie i na czopie lozysko¬ wym nie sa wzgledem siebie równolegle. Powodu^ je to styk biezni z walkami tylko na krawedziach, na których wystepuja nadmierne naciski, a w konsekwencji kruszenie i niszczenie biezni lozys¬ kowych w gryzach i na czopach, kruszenie krawe¬ dzi walków i ich pekanie powodujac przedwczes-* ne zuzycie narzedzia.W biezniach o przekroju kolowym na skutek istnienia luzu w lozysku, sila promieniowa dzia¬ lajaca w lozysku przenoszona jest tylko przez je¬ den element toczny, a po jego odksztalceniu prze¬ nosi sie na sasiednie elementy toczne. Element 10 15 20 25 30 toczny w osi dzialania sily jest nadmiernie obcia¬ zony, zas pozostale przenosza znacznie mniejsze obciazenie.Celem wynalazku jest usuniecie opisanych nie¬ dogodnosci czyli zwiekszenie trwalosci znanych narzedzi wiertniczych. Aby osiagnac ten cel wy¬ tyczono sobie zadanie zmniejszenia maksymalnych naprezen na biezniach lozyskowych i elementach tocznych lozysk przez zmiane ksztaltu biezni lo¬ zyskowych. Zgodnie z wytyczonym zadaniem zmniejszenie naprezen maksymalnych w lozyskach znanych narzedzi wiertniczych uzyskano dzieki te¬ mu, ze bieznie walkowe i slizgowe lozysk promie¬ niowych i oporowych w gryzie lub na czopie wy¬ konano o ksztalcie wypuklym.Przy zmianie polozenia gryza podczas pracy na¬ stepuje samoczynne ustawienie sie biezni lozysko¬ wych oraz waleczków. Wypuklosc biezni ma ksztalt luku paraboli, elipsy, kola albo ich kom¬ binacji pomiedzy soba z odcinkami prostej.Wielkosc wypuklosci zalezna jest od luzów pro¬ mieniowych w lozysku i dlugosci biezni, która wy¬ nosi od 0 do 20 mm najczesciej 0,01 do 0,6 mm.Zgodnie z wytyczonym zadaniem zmniejszenie naprezen maksymalnych uzyskano równiez przez zmiane promienia luku biezni na czopie lozyska promieniowego walkowego, kulowego lub slizgo¬ wego od strony dzialania obciazenia.Zmiana ksztaltu dolnej czesci biezni pozwala na równomierne rozlozenie obciazenia na wieksza 5819958199 3 ilosc elementów tocznych lub na ^wieksza po¬ wierzchnie, a tym samym zmniejszenie naprezen maksymalnych. Luk czopa od strony dzialania sily ma ksztalt promienia luku paraboli, elipsy, kola albo ich kombinacji pomiedzy soba wzglednie ich kombinacji z odcinkami prostej. Przy zastosowa¬ niu luku kola promien krzywizny biezni czopa od strony dzialania sily równa sie w przyblizeniu promieniowi biezni w gryzie pomniejszonemu o srednice elementu tocznego (walka lub kulki).Róznica punktów zaczepienia H promienia krzy¬ wizny biezni czopa Rb od strony dzialania sily i promienia krzywizny pozostalej czesci biezni czo¬ pa Re wynosi w przyblizeniu H = — 0,346 Re ± }/R2 — 0,88 R* Zmniejszenie maksymalnych naprezen w lozys¬ kach pozwala na wzrost trwalosci znanych narze¬ dzi wiertniczych. Wynalazek jest dokladnie wy¬ jasniony na podstawie jego przykladu wykonania.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia wzdluzny przekrój gryza z bieznia¬ mi wypuklymi slizgowymi lub walkowymi, fig. 3 czop lozyskowy z biezniami wypuklymi lozyska oporowego, walkowego lub slizgowego, a fig. 4 przekrój poprzeczny czopa ze zmienionym promie¬ niem luku biezni na czopie lozysk promieniowych, kulowego, slizgowych lub walkowych od strony dzialania obciazenia. Na fig. 2, 3 i 4 ksztalt biezni wedlug wynalazku narysowanego w przesadzie dla lepszego zobrazowania istoty wynalazku. Jak uwi¬ doczniono na fig. 1, 2, 3 i 4 na czopie lozysko-? wym 1 na lozyskach promieniowych walkowych lub slizgowych 2 oraz na lozysku kulowym 3 i lo¬ zysku oporowym 4 ulozyskowany jest gryz 5.Bieznie lozysk promieniowych walkowego lub sliz¬ gowego 2 oraz oporowego 4 na czopie lozyskowym 1 lub gryzie 5 sa lekko wypukle.Bieznie lozysk promieniowych walkowych lub slizgowych 2 oraz kulowego 3 na czopie lozysko¬ wym lapy 1 maja zmieniony promien krzywizny biezni 6 od strony dzialania sily. Jak juz wspom¬ niano przez wykonanie biezni walkowych i slizgo¬ wych w gryzie lub na czopie o ksztalcie wypu- 10 15 20 25 30 35 40 45 klym, co pokazano na fig. 2 i 3, spowodowano, ze zmiana polozenia gryza nie wplywa na wzrost naprezen. Wskutek wypuklego ksztaltu biezni gry¬ za lub czopa nastepuje styk na wiekszej po¬ wierzchni o przy wiekszej ilosci biezni na wszyst¬ kich biezniach lozyskowych przyczyniajac sie do znacznego zmniejszenia nacisków jednostkowych.Zmiana ksztaltu dolnej czesci czopa lozyskowego przedstawiona na fig. 4 powoduje, ze nacisk pro¬ mieniowy rozklada sie na wieksza ilosc czesci tocz-* nych zwiekszajac kat styku czesci tocznych z biez¬ niami, oraz powodujac obnizenie nacisków jedno¬ stkowych w czesciach lozysk.Wynalazek nie jest ograniczony tylko do opisa¬ nego szczególowo i przedstawionego na rysunkach przykladu jego wykonania lub ich kombinacji albo do stosowania razem wszystkich cech, lecz obej¬ muje równiez stosowanie oddzielnie pojedynczych cech i odmian opisanych propozycji przy lozysko¬ waniu narzedzi wiertniczych róznych rozwiazan konstrukcyjnych i wymiarów. PL