Opublikowano: 20.XI.1969 KI. 21 c, 54/03 MKP H 01 c fi(M UKEr „:,H!A '-*;»(^^g^ $p\ta Uidowal I ,1 IIT-- ¦""'¦¦» Wlasciciele patentu Alexei Naumovich Zavolkov, Kijów (ZSRR), i Grigory Nikolaevich Ziuchenko, Bpyrka (ZSRR), wspóltwórcy wynalazku: Nikolai Dmitrievich Levochkin, Moskwa (ZSRR) Potencjometr obrotowy Przedmiotem wynalazku Jest potencjometr obro¬ towy do przyrzadów elektrycznych i elektronicz¬ nych.Znane sa potencjometry obrotowe, wyposazone w rolke stykowa umieszczona luzno na osi, która jest dociskana promieniowo do osi potencjiometru przez dwie sprezyny spiralne, przy czym rolka sty¬ kowa dociskana jest do uzwojenia oporowego wy¬ konanego w postaci spirali. Przy obracaniu suwaka potencjometru, rolka toczy sie wzdluz uzwojenia oporowego i przesuwa sie jednoczesnie na swej osi w kierunku wzdluznym.Prad pobierany przez rolke stykowa doprowa¬ dzany jest do dwu szczotek poprzez os rolki, spre¬ zyny spiralne i pierscien slizgowy. Szczotki doty¬ kaja jednoczesnie do powierzchni stykowej pier¬ scienia slizgowego. Glówne wady wspomnianego potencjometru polegaja na nierównomiernosci na¬ cisku rolki wzdluz zezwoju oporowego, malej od¬ pornosci na drgania, niepewnosci styku miedzy rolka i jej osia, a takze miedzy suwakiem i szczot¬ kami stykowymi.Celem wynalazku jest usuniecie wyzej wymie¬ nionych wad, poprzez skonstruowanie dzialajacego niezawodnie potencjometru obrotowego, w którym wyeliminowano przerwy w obwodzie pradu elek¬ trycznego, nawet w niekorzystnych warunkach ek¬ sploatacji.Cel ten zostal osiagniety dzieki temu, ze poten¬ cjometr zawiera zgodnie z wynalazkiem elastyczne czlony przewodzace prad, z których jeden dociska rolke stykowa do jej osi, drugi zas umieszczony jest miedzy suwakiem, a osia rolki stykowej i do¬ ciska rolke stykowa równomiernie i elastycznie 5 do skretki oporowej, zas trzeci czlon tworzy ko¬ lektor z wieloma sprezynujacymi szczotkami roz¬ mieszczonymi wzdluz powierzchni stykowej.Pierwszy elastyczny czlon przewodzacy prad wy¬ konany jest zgodnie z wynalazkiem co najmniej io z jedneji wygietej z drutu sprezyny w ksztalcie slizgacza, której jeden koniec umocowany jest trwale na piascie rolki stykowej, a drugi koniec dociskany jest sila sprezystosci do osi rolki sty¬ kowej, przy czym sprezyna z drutu jest tak do- 15 brana w kierunku promieniowym, ze nie wystaje ona poza rolke.Drugi elastyczny czlon przewodzacy prad, sta¬ nowi cylindryczna sprezyne naciagajaca, która za¬ mocowana jest z jednej strony na promieniowym 20 wystepie suwaka, a z drugiej strony na ramieniu dzwigni wahliwejl, przy czym dzwignia ta w srod¬ kowej czesci umieszczona jest luzno na suwaku i na wolnym koncu osi, na którym znajdujie sie rolka stykowa dociskana przez sprezyne cylindrycz- 25 na do osi i skretki oporoweji. Trzeci, elastyczny czlon prowadzacy prad potencjometru zgodnie z wynalazkiem wykonany jest z wygietych po¬ dwójnych sprezyn tworzacych slizgacz, których ra¬ miona przewodzace prad usytuowane sa na róz- OQ nych równoleglych powierzchniach, które sa pro- 57 96557 965 3 stopadle w stosunku do suwaka i tworza kolektor wieloszczotkowy.Wynalazek zostanie blizej objasniony na podsta¬ wie kilku przykladów wykonania potencjometru zi¬ lustrowanych na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia potencjometr w przekroju podluznym, fig. 2 ten sam potencjometr lecz w przekroju poprzecz¬ nym/fig. 3 rolke stykowa potencjometru z fig. 1 i 2 wraz ze sprezynami miniaturowymi, fig. 4 po¬ lozenie robocze i uklad zamocowania jednej ze sprezyn miniaturowych do rolki stykoweji przed¬ stawionej na fig. 3, fig. 5 kolektor wieloszczotkowy potencjometru przedstawionego na fig. 1 i 2, fig. 6 kolektor wieloszczotkowy potencjometru przedsta¬ wiony na fig. 5 w widoku z boku i fig. 7 ten sam kolektor lecz w widoku z góry.Potencjometr wedlug wynalazku ma obudowe 1 (fig. 1, 2) z masy epoksydowej, w której umieszczo¬ nych jest wiele zwojów skretki oporowej 2 i me¬ talowe zawleczki 3, a takze suwak, do którego na¬ lezy os centralna 4, dwie izolowane masa epoksy¬ dowa tarcze 5 wykonane z brazu, tuleja 6, dzwig¬ nia wahliwa 11, cztery osie 7, 8, 9, 10, które sa umocowane za pomoca dwu wycinków i sprezyna cylindryczna.Na osi 7 umieszczona jest luzno rolka stykowa 13 z dwoma przewodzacymi prad sprezynami z dru¬ tu 14 (fig. 3, 4). • .Odbierajaca prad grupa miniaturowych szczotek sklada sie z dwóch podwójnych sprezyn 15 (fig. 5, 6), na koncach których przyspawane sa szczotki 16.Szczotki te stykaja sie z tuleja 6. Sprezyny 15 przy- lutowane sa do plytki 17 (fig. 1), do której przyluto- wana jest takze listwa laczeniowa 18.Obudowa 1 potencjometru zamknieta jiest pokry¬ wami 19, 20, w których zamocowane sa lozyska kulkowe 21. W pokrywie lozyska 19 zamontowana jest oprócz tego dlawica, która sklada sie z trzech pierscieni 22 z teflonu i trzech pierscieni metalo¬ wych 23. Kazdy pierscien 22 w pokrywie z lozy¬ skiem 19 dociskany jest z zewnatrz pierscieniem metalowym 23 i uszczelnia os 4 potencjometru w stosunku do obudowy. Dzieki temu zapobiega sie przedostaniu cial obcych, które wywoluja przerwe obwodu elektrycznego i powoduja zawodnosc dzia¬ lania potencjometru.Umieszczone w obudowie 1 pierscienie metalowe 3 umozliwiaja dokladne centrowanie rolki styko¬ wej 13 i zezwoju oporowego 2 potencjometru. Cen¬ trowanie to powoduje zmniejszenie oporu tarczy walu napedowego i zwiekszenia dokladnosci poten¬ cjometru. Dzwignia wahliwa 11 i cylindryczna sprezyna spiralna 12, która ma tylko jeden stopien swobody, zapewniaja stala sile docisku na calej dlugosci zezwojlu oporowego 2 i pewny zestyk, tak¬ ze w przypadku wystepowania drgan.Opisany przyklad wykonania elementów odbie¬ rajacych prad, skladajacych sie z umocowanych na rolce stykowej 13 sprezyn z drutu i odbieraja¬ cej prad wielu szczotek (fig. 5 i 7) zapewnia po¬ trójne zabezpieczenie zestyku elektrycznego pomie¬ dzy rolka 13 i osia rolki 7 jak równiez szesciokrot¬ ne zabezpieczenie zestyku elektrycznego pomiedzy odbierajaca prad powierzchnia tulei 6 i listwa la¬ czeniowa 18. Uklad szczotek 16 usytuowanych 5 w róznych plaszczyznach (fig. 7) ulatwia wzajemne slizganie sie szczotek 16 i tulei 6.Wszystkie opisane powyzej zespoly zapewniaja niezawodny zestyk obwodów.pradu potencjometru.Przy montazu potencjometru sciska sie cylindrycz- io na sprezyne spiralna 12 i podnosi sie do góry rol¬ ke 13, która jest dociskana do zezwoju oporowe¬ go 2.Przy obracaniu osi 4 suwaka potencjometru, rol¬ ka 13 toczy sie po zezwoju oporowym 2 i opisuje 15 tor srubowy wzdluz osi 7.Prad elektryczny plynie od zezwojlu oporowego 2 do rolki 13, a stad poprzez bezposredni zestyk miedzy rolka 13 i osia 7 wywolany dzialaniem sprezyny 12 oraz poprzez sprezyne 14 do osi 7. 20 W ten sposób uzyskuje sie potrójne zabezpieczenie zestyku elektrycznego pomiedzy rolka 13 i osia 7.Os 7 polaczona jest elektrycznie z tuleja suwaka 6 poprzez dociskane sprezynami szczotki 16.Tor pradowy od szczotek 16 poprowadzony jest 25 poprzez sprezyny 15 wykonane z drutu i plytke 17 do listwy laczeniowej 18. PL