Pierwszenstwo: 17.11.1965 Wielka Brytania Opublikowano: 30.VI.1969 57690 KI. 46 a10, 5/01 MKP F 01 b- f02i fc r 59/^ UKD Twórca wynalazku: inz. Thomas Walter Bunyan Wlasciciel patentu: P & O Research and Development Co. Ltd., Londyn (Wielka Brytania) Maszyna tlokowa Przedmiotem wynalazku jest maszyna tlokowa skladajaca sie z zespolów cylindrowo-tlokowych, w których tloki lub cylindry, poruszajace sie ruchem posuwisto-zwrotnym, sa polaczone za pomoca kor- bowodów z czopem korbowym nachylonym pod katem do osi walu korbowego.Znane sa maszyny tlokowe, w których pewna ilosc cylindrów z tlokami jest rozmieszczona do¬ kola walu korbowego, przy czym ruch posuwisto- -zwrotny tloków lub cylindrów wykonywany jest w plaszczyznie równoleglej do osi walu korbowego.W maszynach tych, kazdy korbowód jest bezpo¬ srednio lub posrednio ulozyskowany jednym kon¬ cem na czopie korbowym, nachylonym pod katem do walu korbowego, a drugi koniec kazdego kor- bowodu jest sprzezony za pomoca kulistego lub in¬ nego przegubowego polaczenia z cylindrem lub tlo¬ kiem poruszajacym sie ruchem posuwisto-zwrot¬ nym.Maszyny te skladaja sie najczesciej z kilku par wspólosiowych cylindrów posiadajacych jeden lub wiecej wspólpracujacych z nimi tloków, przy czym w niektórych przypadkach ruch posuwisto-zwrotny wykonuja cylindry.Cylindry z tlokami sa zamocowane zazwyczaj na stale, a wal korbowy wykonuje ruch obrotowy. W pewnych jednakze przypadkach wal korbowy jest zamocowany na stale, a cylindry z tlokami obraca¬ ja sie wokól niego.Powazny problem konstrukcyjny w budowie ta¬ kich maszyn stanowi polaczenie ruchomych tloków lub cylindrów z czopem korbowym, a zwlaszcza osadzenie korbowodów na tym czopie.W znanych maszynach tego typu, rozwiazania 5 konstrukcyjne polaczenia korbowodów z czopem korbowym polegaly na sztywnym polaczeniu wszy¬ stkich korbowodów z lozyskami, w których umie¬ szczony byl czop korbowy. Rozwiazania te powo¬ dowaly wystepowanie znacznych naprezen w po- 10 laczeniach korbowodów z tlokami lub cylindrami, a tym samym szybsze zuzywanie sie tych polaczen.Zadaniem wynalazku jest opracowanie polaczenia pomiedzy czopem korbowym, nachylonym pod ka¬ tem do walu korbowego, a wieloma korbowodami 15 wspólpracujacymi z odpowiadajacymi im zespolami cylindrowo-tlokowymi, rozmieszczonymi wokól wa¬ lu, które to polaczenie pozwoliloby na usuniecie, chociaz czesciowe wad znanych dotychczas polaczen tego typu. 20 Zadania te rozwiazuje sie wedlug wynalazku dzieki osadzeniu na czopie korbowym, nachylonym pod katem do osi walu, tulei lozyskowej, w której ten czop sie obraca, przy czym kazdy z korbowo¬ dów rozmieszczonych promieniowo wokól walu 25 korbowego i polaczonych jednym koncem z odpo¬ wiednim, ruchomym tlokiem lub cylindrem, ma drugi koniec polaczony ze wspomniana tuleja lo¬ zyskowa, z tym jednak, ze tuleja lozyskowa jest polaczona sztywno przynajmniej z jednym korbo- 30 wodem, co uniemozliwia ruch wzgledny tulei i te- 57 6903 i go korbowodu wokól osi tulei, a przynajmniej je¬ den z pozostalych korbowodów posiada swobode ruchu wzgledem tulei: Korbowody maja ksztalt trójkatów równora¬ miennych, których wierzcholki stanowia zewnetrz¬ ne konce korbowodów i sa polaczone z odpowiada¬ jacymi im ruchomymi tlokami lub cylindrami, a na obu koncach podstaw tych trójkatów znajduja sie lukowate wodziki opierajace sie swa powierzchnia robocza na czesci powierzchni tulei lozyskowej, w poblizu jej obu konców.Wodziki wszystkich korbowodów tworza pier¬ scienie obejmujace tuleje lozyskowa na obu jej koncach, przy czym miedzy sasiadujacymi ze soba wodzikami sa zachowane niewielkie odstepy.Jeden lub kilka wybranych korbowodów ma sztywne polaczenie z tuleja lozyskowa, na przy¬ klad za pomoca rozporki, co zapobiega ruchowi wzglednemu pomiedzy tuleja lozyskowa, a tym je¬ dnym lub kilkoma korbowodami wokól osi tej tulei.W ten sposób uzyskuje sie stale polaczenie tulei lo¬ zyskowej z jednym lub kilkoma korbowodami.Jezeli ilosc korbowodów jest nieparzysta, na przyklad 3, 5, lx to wówczas tylko jeden z nich jest sztywno polaczony z tuleja lozyskowa.Jezeli natomiast ilosc tych korbowodów jest pa¬ rzysta i rozmieszczone sa przeciwlegle wokól walu korbowego, to z tuleja lozyskowa laczy sie sztyw¬ no dwa przeciwlegle korbowody.Wynalazek jest wyjasniony blizej na przykla¬ dach wykonania, pokazanych na zalaczonym ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia maszyne sze- sciocylindrowa w rzucie bocznym, czesciowo w przekroju, wykonanym wzdluz linii I — I zazna¬ czonej na fig. 2, fig. 2 — te sama maszyne, w rzu¬ cie czolowym i czesciowo w przekroju, wykonanym wzdluz linii II — II, zaznaczonej na fig. 3, fig. 3 — przedstawia polaczenie wedlug wynalazku czo¬ pa korbowego z korbowodami i pokazane w prze¬ kroju wzdluz osi czopa; fig. 4 — tuleje lozyskowa w rzucie aksonometrycznym, fig. 5 — tuleje z za¬ mocowanym do niej sztywno korbowodem, równiez w rzucie aksonometrycznym, fig. 6 — rozpórke laczaca tuleje lozyskowa z korbowodem, fig. 7 — polaczenie korbowodów z tlokami w rzucie perspe¬ ktywicznym, fig. 8 — szczegól z fig. 7, fig. 9 — dwunastocylindrowa maszyne tlokowa z zastosowa¬ niem polaczenia wedlug wynalazku, pokazana w rzucie czolowym i czesciowo w przekroju wzdluz linii IX — IX, zaznaczonej na fig. 10, fig. 10 — maszyne dwunastocylindrowa w przekroju wzdluz linii X — X zaznaczonej na fig. 9 i fig. 11 — frag¬ ment z fig. 10 w przekroju poprzecznym..Maszyna, przedstawiona na fig. 1 i 2 jest ma¬ szyna szesciocylindrowa, a cylindry sa rozmiesz¬ czone wspólosiowymi parami 1, 2, równolegle do osi walu korbowego 3. Wszystkie pary cylindrów sa rozlozone wokól walu w jednakowych odstepach katowych, jak to widac na fig. 2.Tloki 4 kazdej pary cylindrów sa sztywno pola¬ czone za posrednictwem tloczysk 5 z wodzikiem 6, przesuwajacym sie prostoliniowo miedzy dwiema prowadnicami 7, równoleglymi do osi walu korbo¬ wego 3.Wal-korbowy 3 jest osadzony obrotowo w lozy-' 690 4 skach 8, przy czym czesc walu pomiedzy lozyska¬ mi jest uksztaltowana w postaci drazonego czopa korbowego 9, przebiegajacego pomiedzy ramionami 10 wykorbienia. Os a —b czopa korbowego 9 jest 5 nachylona pod katem do osi c — d walu korbowe¬ go, a otwór wewnatrz czopa jest zamkniety na obu koncach korkami gwintowanymi 11.Na czopie korbowym 9 osadzona jest swobodnie tuleja lozyskowa 12, przy czym powierzchnie czo- 10 lowe kolnierza 13 tulei 12 opieraja sie o ramiona 10 wykorbienia z niewielkim luzem poosiowym, nieuwidocznionym na rysunku.Tuleja lozyskowa 12 jest podzielona na cztery czesci 14, 15, 16, 17 dwiema plaszczyznami symetrii, 15 z których jedna przechodzi przez os tulei, a druga jest do tej osi prostopadla. Skladajaca sie z czte¬ rech czesci tuleja 12 obejmuje czop korbowy, przy czym powierzchnie styku 18 dwóch czesci 14, 15 lezacych z jednej strony plaszczyzny symetrii, pro- 20 stopadlej do osi tulei sa przesuniete o 90° w sto¬ sunku do powierzchni styku 19 pozostalych dwóch czesci 16, 17. Od strony zetkniecia sie w plaszczyz¬ nie prostopadlej do osi tulei, czesci 14, 15, 16, 17 sa wyposazone w kolnierze 20, 21, 22 i 23, które sa 25 polaczone ze soba srubami 24, równoleglymi do osi tulei, w celu polaczenia tulei w jedna calosc.W polaczonych kolnierzach 20, 21, 22 i 23 wy¬ wiercone sa promieniowe otwory 25, rozmieszczone równomiernie wokól osi tulei lozyskowej 12. 30 Ruch posuwisto-zwrotny trzech wodzików 6 jest przenoszony na tuleje lozyskowa 12 za posrednic¬ twem korbowodów 26, a z tulei lozyskowej na czop korbowy, co powoduje wprawienie walu korbowe¬ go 3 w ruch obrotowy. 35 Kazdy z korbowodów 26 posiada po dwa jedna¬ kowe ramiona 27, 28 wychodzace ze wspólnego wierzcholka 29 tak, ze ksztalt korbowodów odpo- powiada ksztaltowi trójkata równoramiennego, w którym punkt 29 stanowi wierzcholek, a dwa ra- 40 miona 27 i 28 sa równymi bokami trójkata.Wolne konce ramion 27 i 28 sa zakonczone wo¬ dzikami 30 o lukowatej powierzchni 31, której krzywizna odpowiada krzywiznie powierzchni zew¬ netrznej czesci tulei, zawartych miedzy zewnetrz- 45 nymi kolnierzami 13 i kolnierzami wewnetrznymi 20, 21, 22 i 23.Wodziki 30 tworza wspólnie dwa pierscienie, obejmujace tuleje lozyskowa i stykajace sie z jej zewnetrzna powierzchnia na obu jej koncach. 50 Dlugosc kazdego z wodzików 30 mierzona po lu¬ ku jest taka, ze pomiedzy koncami przyleglych wodzików powstaja szczeliny 32, równolegle do osi tulei lozyskowej 12.W sciankach wydrazonego czopa korbowego 9, 55 wykonane sa otwory 33 lezace w plaszczyznie pro¬ stopadlej do osi czopa 9, których osie przechodza przez punkt 34 przeciecia sie osi a— b czopa i osi c — d walu korbowego, stanowiacy punkt neutral¬ ny, wzgledem którego nastepuje zginanie lub wy- 60 chylanie czopa korbowego. Otwory 33 lacza wne¬ trze czopa korbowego 9 z obwodowym rowkiem 35, wykonanym na wewnetrznej powierzchni tulei lo¬ zyskowej 12.W przykladzie, pokazanym na fig. 1 szerokosc 65 wodzików 30 w kierunku równoleglym do osi tulei,5 odpowiada odleglosciom pomiedzy kolnierzami srodkowymi, a kolnierzami zewnetrznymi 13 tulei lozyskowej 12 z tym, ze pomiedzy wodzikami i kol¬ nierzami zachowany jest niewielki luz, a wszystkie wodziki obejmujace z kazdej strony tuleje lozysko¬ wa sa zabezpieczone na zewnetrznych brzegach otaczajacych je pierscieniem zabezpieczajacym 36, nasunietym poprzez ramiona 10 wykorbienia i tu¬ leje 12 i osadzonym w obwodowych gniazdach wy¬ konanych w ramionach 27 i 28 korbowodów 26.Pierscienie 36 sa z kolei zabezpieczone przed zsu¬ nieciem pierscieniami sprezynujacymi 37 lub w in¬ ny równowazny sposób, przy czym pierscienie spre¬ zynujace sa osadzone w obwodowych rowkach, wy¬ konanych na kolnierzach zewnetrznych 13 tulei lo¬ zyskowej 12.Pierscienie zabezpieczajace 36 moga sie swobod¬ nie obracac wokól zespolu wodzików 30.Polaczenie korbowodów 26 z poruszajacymi sie ruchem posuwisto-zwrotnym wodzikami 6, prowa¬ dzonymi prostoliniowo w prowadnicach 7 jest uzy¬ skiwane za pomoca kuli 57 utworzonej lub osadzo¬ nej na wierzcholku 29 odpowiedniego korbowodu.Kula 57 jest osadzona przegubowo w kulistym gniezdzie utworzonym przez dwa pólpierscienie 38, majace w przekroju poprzecznym profil lukowy i stanowiace lozysko dla kuli 57. Pólpierscienie 38 otoczone sa pelnym pierscieniem 38', którego wew¬ netrzne brzegi sa zaklepane lub wywiniete w ce¬ lu zabezpieczenia przed wysunieciem sie pólpier- scieni 38 z pierscieniami 38\ Qzesci 38 i 38' stanowia blok, osadzony suwliwie w poprzecznym otworze wykonanym w wodziku 6 i mogacy sie przesuwac w tym otworze wraz z ku¬ la 57 w kierunku do i od osi walu korbowego 3 w czasie ruchu posuwisto-zwrotnego wodzika 6 i tlo¬ ków 4, polaczonych z tym wodzikiem.W wierzcholkach korbowodów 26 sa wykonane otwory 39, których osie leza na dwusiecznych kola wierzcholkowego. Srednica tych otworów jest taka sama, jak srednica otworów 25, wykonanych w kol¬ nierzach wewnetrznych tulei lozyskowej. Na prze¬ dluzeniu otworów 39 znajduja sie otwory 40, pro¬ wadzace do poprzecznych otworów 41, wykonanych w kulach 57.W przypadku maszyny posiadajacej trzy kor¬ bowody 26, która jest pokazana na fig. 1 do 8 lub w kazdym innym przypadku, gdzie licz¬ ba korbowodów jest liczba nieparzysta, w otwo¬ rze 39, wykonanym w wierzcholku jednego z kor¬ bowodów 26 osadzona jest rozporka na przyklad w postaci rury 42, której drugi koniec umieszczony jest w otworze 25, wykonanym w kolnierzach we¬ wnetrznych 20, 21, 22, 23 tulei lozyskowej 12, dzie¬ ki czemu korbowód 26 i tuleja 12 sa polaczone ze soba sztywno w sposób uniemozliwiajacy ruch wzgledny miedzy nimi.Przy pozostalych korbowodach 26 nie ma sztyw¬ nej rozporki laczacej je z tuleja lozyskowa 12, a zamiast tej rozporki zastosowane jest polaczenie elastyczne np. za pomoca rurek 43, wykonanych z tworzywa elastycznego, jak nylon lub podobne.Rurki 43 sa wstawione z jednej strony w otwory 39, wykonane w korbowodach, a z drugiej strony w otwory 25 w kolnierzach tulei lozyskowej. 7 690 6 Przy montazu ukladu, przenoszacego ruch tlo¬ ków na wal korbowy, wszystkie cztery czesci tulei lozyskowej 12 uklada sie w odpowiednich polozer niach na czopie korbowym 9 i laczy sie kolnierze 5 20, 21 z kolnierzami 22, 23 za pomoca srub ustala¬ jacych 24.Sztywna rozporka 42, wykonana z rurki stalowej zostaje wcisnieta w otwór 39, wykonany w wierz¬ cholku jednego z korbowodów 26, a nastepnie sam 10 korbowód zostaje umieszczony we wlasnym poloze¬ niu na tulei lozyskowej przez wcisniecie drugiego konca rozporki 42 w jeden z otworów 25, wykona¬ nych w zespole kolnierzy wewnetrznych 20, 21, 22. 23 tulei lozyskowej 12, przy czym lukowate po- 15 wierzchnie 31 wodzików 30 stykaja sie z powierz¬ chnia zewnetrzna tulei lozyskowej 12, a boczne po¬ wierzchnie wodzików wchodza pomiedzy kolnierze wewnetrzne 20, 21, 22, 23 i zewnetrzne 13 tulei 12 z niewielkim luzem poosiowym. 20 Pozostale dwa korbowody sa umieszczone na tu¬ lei lozyskowej 12 w podobny sposób z ta jednak róznica, ze w otwory 39, wykonane w wierzcholkach korbowodów wcisniete sa scisle dopasowane rurki nylonowe 43 lub wykonane z-innego elastycznego 25 tworzywa, których drugie konce sa osadzone w otworach 25, wykonanych w kolnierzach wewnetrz¬ nych tulei lozyskowej. Dzieki zastosowaniu ela¬ stycznych rurek, te pozostale dwa korbowody 26 nie sa polaczone sztywno z tuleja lozyskowa 12 30 w przeciwienstwie do pierwszego korbowodu.Po zalozeniu wszystkich trzech korbowodów 26, wodziki 30 korbowodów, po trzy z kazdej strony tulei lozyskowej 12, tworza dwa pierscienie obej¬ mujace tuleje z tym, ze pierscienie te maja nie- 35 wielkie szczeliny 32, powstale pomiedzy koncami sasiednich wodzików 30, jak to pokazano na fig. 2.Teraz z kolei na wodziki naklada sie pierscienie zabezpieczajace 3TB, które przesuwa sie przez ramio¬ na 10 wykorbienia i przez konce tulei lozyskowej 40 12, a nastepnie w rowki obwodowe wykonane w zewnetrznych kolnierzach 13 zaklada sie pierscienie .sprezyste 37 lub inne równowazne zabezpieczenie.Polaczenie wodzików 6 z zewnetrznymi koncami korbowodów 26 nastepuje przez wprowadzenie ku- 45 H 57, wraz z uprzednio nalozonymi na nia pólpier- scieniami 38 i pierscieniem 38*, w poprzeczny otwór odpowiedniego wodzika 6 i w ten sposób odpowied¬ nie zespoly wspólpracujace z wlasciwymi dla nich parami cylindrów 1 i 2 znajduja sie sna swoim 50 miejscu pozwalajac na skrecenie cylindrów sruba¬ mi.Podczas pracy maszyny, korbowody 26 wywiera¬ ja kolejno nacisk dzialajacy na zewnetrzna po¬ wierzchnie oraz wewnetrzne i zewnetrzne kolnie- 55 rze tulei lozyskowej 12 powodujac obrót- czopa kor¬ bowego 9 i walu korbowego 3 wokól osi c — d tego ostatniego. Na skutek sztywnego polaczenia tu¬ lei lozyskowej 12 z jednym z korbowodów 26 za pomoca rozporki 42, tuleja stanowi zasadniczo jed- 60 na calosc z tym korbowodem i na skutek tego uniemozliwiony jest swobodny ruch obrotowy tulei lozyskowej 12 wokól jej osi a — b.W przypadku wyzej opisanej i pokazanej na fig. 1 do 8 maszyny z trzema korbowodami, z których 65 jeden jest sztywno polaczony z tuleja lozyskowa, a /7 57 690 8 jego wierzcholek porusza sie wraz z wodzikiem ,.-,,^v,rw. ^,^T,,,T,;-i.-_v.-,^^-j-v-r-K^ i~^ "''ri'* ¦^¦»"-c^ sowanie podobnego sztywnego polaczenia pomiedzy tuleja lozyskowa a pozostalymi dwoma korbowo- dami moze spowodowac, ze wierzcholki tych dwóch pozostalych korbowodów beda usilowaly zakreslac tor w ksztalcie ósemki, a wiec beda mialy tenden¬ cje do poprzecznych odchylen od prostoliniowego toru ruchu posuwisto-zwrotnego wodzika, co sym¬ bolicznie pokazuje strzalka X na fig. 2, w zwiazku z czym moga wystapic znaczne naprezenia. Tak wiec sztywne polaczenie wszystkich korbowodów z tuleja lozyskowa jest niepraktyczne.W maszynie wedlug wynalazku takie trudnosci nie powstaja, poniewaz nie stosuje sie sztywnego polaczenia wszystkich korbowodów z tuleja lozy¬ skowa, a tylko jeden korbowód jest w ten sposób polaczony z tuleja. Wodziki 30 pozostalych dwóch korbowodów, nie polaczonych sztywno z tuleja lo¬ zyskowa maja swobode ruchu w obie strony wo¬ kól osi tulei w niewielkim zakresie katowym dzie¬ ki szczelinom 32, istniejacym miedzy koncami sa¬ siednich wodzików, jak to pokazano na fig. 2. Tal? wiec wierzcholki korbowodów moga poruszac sie wraz z wodzikami £ ruchem posuwisto-zwrotnym bez poprzecznych odchylen od prostoliniowego toru.Szerokosc szczelin 32 pomiedzy wodzikami 30 za¬ lezy od kata nachylenia osi a — b czopa korbowego 9,do osi c — d walu korbowego 3, od dlugosci czo¬ pa korbowego 9 oraz od dlugosci korbowodów 26.Olej smarujacy doprowadzany pod cisnieniem za pomoca odpowiedniej pompy olejowej, na pokaza¬ nej na rysunku, przeplywa przez przewód 74, wy¬ konany w wale korbowym 3 i ramionach 10 wy- korbienia do wnetrza wydrazonego czopa korbowe¬ go 9, a nastepnie czesc oleju przedostaje sie przez otwory 33 w sciankach czopa do rowka 35, nastep¬ nie z rowka 35 do otworów 25, wykonanych w kol¬ nierzach wewnetrznych tulei lozyskowej 12 i dalej poprzez rurkowa rozpórke 42 i nylonowe lub inne elastyczne rurki 43 do otworów 40 i 41 w kuli 57.W ten sposób realizuje sie smarowanie przegu¬ bów kulowych, bloków, skladajacych sie z pierscie¬ nia 38* i pólpierscieni 38 i poruszajacych sie po¬ przecznie w otworach wodzików 6 oraz samych wodzików 6 w prowadnicach 7. Olej z tych czesci przedostaje sie równiez do wodzików 30 oraz do powierzchni lozyskowych tulei 12.Podczas pracy maszyny, punkt 34 przeciecia sie osi a — b czopa korbowego i osi c — d walu korbo¬ wego, który to punkt w przykladzie pokazanym na fig. 1 lezy równiez na osi otworu 33, pozostaje nie¬ ruchomy lub inaczej mówiac stanowi punkt neu¬ tralny. Czesci czopa karbowego 9 lezace w poblizu tego punktu poruszaja sie tylko nieznacznie. Ponie¬ waz tuleja lozyskowa 12 nie moze wykonywac ru¬ chu obrotowego, pompa olejowa moze byc bezpo¬ srednio polaczona za pomoca elastycznego przewo¬ du z otworem wykonanym w wewnetrznych kolnie¬ rzach tulei lozyskowej 12 i dostarcza . olej bezpo¬ srednio do rowka 35 zamiast przez przewody 74 w wale korbowym i ramionach wykorbienia, jak to opisano poprzednio.Na fig. 3, 4, 5 i 6 pokazano inna odmiane ksztal¬ towa tulei lozyskowej 12, podobna do poprzednio opisanej z tym, ze wodziki 30 opieraja sie o po¬ wierzchnie tulei pomiedzy kolnierzami zewnetrz¬ nymi 13, takimi samymi, jak w poprzednio opisa¬ nej tulei, i dwoma kolnierzami dodatkowymi 44, 5 oddalonymi w kierunku osiowym od zespolu kol¬ nierzy wewnetrznych 20, 21, 22 i 23 i lezacymi po obu stronach tych kolnierzy.W pewnych przypadkach, w celu zwiekszenia sztywnosci rozporki laczacej jeden z korbowodów 26 z tuleja lozyskowa 12, a zwlaszcza jej sztywno¬ sci w kierunku poprzecznym do osi tulei 12, rurko¬ wa rozporka 42 moze byc wyposazona w poprzecz¬ ne zeberka 45, których wystajace konce osadzone sa w rowkach 46, wykonanych na powierzchni sty¬ ku kolnierzy wewnetrznych 20, 21, 22 i 23 tulei lo¬ zyskowej 12 po obu stronach odpowiedniego otworu promieniowego 25 w zespole kolnierzy wewnetrz¬ nych i laczacych sie z tym otworem 25, jak to po¬ kazno na fig. 4 i 5. Zeberka 45 zostaja zacisniete miedzy kolnierzami przy skrecaniu ich srubami 24.Na fig. 7 i 8 przedstawiono inna odmiane kon¬ strukcyjna polaczenia miedzy zewnetrznymi kon¬ cami korbowodów 26 i wodzikami 6, poruszajacy¬ mi sie prostoliniowo ruchem posuwisto-zwrotnym.W tej odmianie, wodzik 6 posiada otwór w któ¬ rym osadzone jest gniazdo 47, skladajace sie z dwóch polówek o wewnetrznej cylindrycznej po¬ wierzchni, przy czym os cylindrycznej powierzchni wewnetrznej gniazda 47 jest prostopadla i poprze¬ czna do toru prostoliniowego, po którym porusza sie wodzik 6. Gniazdo 47 jest zabezpieczone przed wysunieciem z otworu wykonanego w wodziku 6 przez zaklepanie lub wywiniecie jego brzegów 47\ W gniezdzie 47 umieszczona jest wkladka 52 o ksztalcie cylindrycznym, majaca dwie powierzch¬ nie plaskie równolegle do siebie, przy czym odle¬ glosc miedzy tymi powierzchniami jest taka, aby umozliwila wstawienie wkladki 52 do gniazda 47, osadzonego w wodziku 6, a nastepnie obrócenie tej wkladki wewnatrz gniazda o 90° do polozenia po¬ kazanego na fig. 8, w którym to polozeniu jest utrzymywana wewnatrz gniazda 47 majac mozli¬ wosc obrotu w tym gniezdzie.W cylindrycznej splaszczonej wkladce 52 wyko¬ nany jest otwór 55, prostopadly do osi tej wkladki, w którym umieszczony jest przesuwnie i obrotowo czop 56, wystajacy z wierzcholka trójkatnego kor- bowodu 26.Przy takim rozwiazaniu przegubu, cylindryczna wkladka 52 moze sie obracac w pewnym zakresie katowym wewnatrz cylindrycznego gniazda 47 wraz z czopem 56 korbowodu 26 podczas ruchu posuwi¬ sto-zwrotnego wodzika 6, a czop 56 moze sie prze¬ suwac w cylindrycznej wkladce 52 pozwalajac na niewielki promieniowy ruch korbowodu 26.Fig. 9 do 11 ilustruja zastosowanie wynalazku do maszyny dwunastocylindrowej to jest zawierajacej szesc par 75, 76, 77, 78, 79 i 80 wspólosiowych cy¬ lindrów, przy czym pary cylindrów rozstawione sa w jednakowych odstepach katowych wokól osi wa¬ lu korbowego, jak to pokazano na fig. 9. Na figu¬ rze tej uzyto takich samych oznaczen dla czesci takich samych lub spelniajacych podobna funkcje, jak w przykladzie poprzednim.Poniewaz pary cylindrów sa rozmieszczone w 15 20 25 30 35 40 45 50 55 609 tym przypadku naprzeciwlegle wokól walu korbo¬ wego, to do tulei lozyskowej moga byc sztywno zamocowane dwa przeciwlegle korbowody 26, wspólpracujace z dwiema przeciwleglymi parami cy¬ lindrów 75 i 78. Korbowody te sa zamocowane do tulei 12 za pomoca sztywnych rurkowych rozporek 42, takich samych, jak rozporka mocujaca jeden lrorbowód w poprzednim przykladzie.W dwunastocylindrowej maszynie pokazanej na fig. 9, 10 i 11, wodziki 30 znajdujace sie na wew¬ netrznych koncach korbowodów 26 otaczaja, po¬ dobnie jak poprzednio, tuleje lozyskowa 12 tworzac dwa pierscienie poprzerywane szczelinami 32 pow¬ stalymi miedzy koncami sasiadujacych z soba wo¬ dzików z tym, ze oprócz pierscieni zabezpieczaja¬ cych 36 otaczajacych zewnetrzne brzegi pierscieni utworzonych przez wodziki 30, jak to mialo miej¬ sce w poprzednio opisanej konstrukcji, zastosowa¬ no jeszcze dwa dodatkowe pierscienie 36a obejmu¬ jace wewnetrzne brzegi wodzików.W tym przykladzie, dwa przeciwlegle korbowody 26, które nie sa polaczone sztywno z tuleja lozys¬ kowa 12, odpowiadajace dwóm przeciwleglym pa¬ rom 76 i 79 cylindrów, sa polaczone ze soba za po¬ moca srub 81, przechodzacych przez odpowiednie ramiona 27 i 28 tych korbowodów i ucha 82, znaj¬ dujace sie na zewnetrznych pierscieniach zabezpie¬ czajacych 36.Podobnie pozostale dwa korbowody, które rów¬ niez nie sa polaczone sztywno z tuleja lozyskowa 12, odpowiadajace dwom przeciwleglym parom 77 i 80 cylindrów, sa ze soba polaczone srubami 83, przechodzacymi przez odpowiednie ramiona 27 i 28 tych korbowodów oraz przez ucha 84 na wewnetrz¬ nych pierscieniach zabezpieczajacych 36a.Tak 'wiec kazda para przeciwleglych korbowo¬ dów, nie polaczonych sztywno z tuleja lozyskowa 12 ma moznosc niewielkiego katowego przemiesz¬ czenia wraz z polaczonymi z nia dwoma pierscie¬ niami zabezpieczajacymi 36 lub 36a wzgledem za¬ mocowanych sztywno do tulei 12 korbowodów, przy czym to przemieszczenie katowe jednej pary kor¬ bowodów jest niezalezne od drugiej.W rozwiazaniu pokazanym na fig. 9 do 11, tule¬ ja lozyskowa 12 na budowe zlozona i sklada sie z jednego srodkowego pierscienia przecietego 85 po¬ laczonego na czopie korbowym 9 oraz dwóch prze¬ cietych tulei bocznych 86 posiadajacych kolnierze zewnetrzne 13 i wewnetrzne 13a, równiez polaczo¬ nych po nalozeniu na czop korbowy 9 i opieraja¬ cych sie o ramiona 10 wykorbienia z niewielkim luzem poosiowym.Srodkowy pierscien przeciety 85 posiada na swej wewnetrznej powierzchni obwodowy rowek 35 la¬ czacy sie z otworami smarowymi 33, wykonanymi w sciankach drazonego czopa korbowego 9.Wewnatrz przecietego pierscienia srodkowego 85 wykonane sa wybrania 87 do pomieszczenia srub ustalajacych 88, wkreconych w przylegle do pier¬ scienia kolnierze 13a tulei bocznych 86 i laczacych te tuleje z pierscieniem 85 w jedna calosc.W celu ulatwienia montazu, i demontazu, rurko¬ we rozporki 42 laczace dwa korbowody 26 z tuleja lozyskowa 12 moga skladac sie z dwóch czesci 42a i 42b. Czesc 42a jest jednym koncem osadzona w 690 10 otworze 39, wykonanym w wierzcholku korbowodu, a na drugim, swobodnym koncu posiada kolnierz 90. Druga czesc 42b rozporki 42 posiada na obu koncach kolnierze 91 i 92, przy czym jeden' kol- 5 nierz 91 opiera sie na plaskiej powierzchni zewne¬ trznej pierscienia srodkowego 85 i jest zamocowac ny, wspólsrodkowo z otworem 93 prowadzacym do obwodowego rowka olejowego 35, do pierscienia srodkowego 85 za pomoca srub 94. Drugi kolnierz io 92 jest polaczony za pomoca srub 95 z kolnierzem 90 pierwszej czesci 42a rozporki 42.Podobne polaczenie moze byc zastosowane do elastycznych, na przyklad nylonowych rurek po-" miedzy tuleja lozyskowa 12 a korbowodami 26, nie 15 polaczonymi sztywno z ta tuleja.W przypadku sztywnego polaczenia z tuleja lo¬ zyskowa 12 dwóch korbowodów 26, sruby ustalaja-* ce 88, laczace pierscien srodkowy 85 z tulejami bocznymi 86 tulei lozyskowej, moga byc dluzsze tak, aby przechodzily przez kolnierze 13a i wcho¬ dzily w nagwintowane otwory, wykonane w po¬ wierzchniach bocznych wodzików 30, przyleglych do kolnierzy 13a zwiekszajac w ten sposób sztyw¬ nosc polaczenia korbowodów z tuleja lozyskowa.Wyzej opisana konstrukcja zapewnia lepsze pola¬ czenie korbowodów z czesciami zespolów cylindro- wo-tlokowych, wykonujacymi ruch posuwisto- zwrotny oraz z czopem korbowym dzieki temu, -ze 30 wewnetrzne konce korbowodów moga zmieniac po¬ lozenie wzgledem siebie. Ta zmiana polozenia jest mozliwa na skutek tego, ze wodziki 30 korbowodów nie polaczonych sztywno z tuleja lozyskowa 12 ma¬ ja zdolnosc zblizania sie i oddalania w stosunku dó _ wodzików 30 korbowodów polaczonych sztywno z tuleja lozyskowa 12 za pomoca sztywnej rozporki 42, przy czym czestosc tego zblizenia i oddalania jest dwukrotnie wieksza od ilosci obrotów walu korbowego 3. 40 W kazdej, dowolnie wybranej chwili, nacisk je¬ dnego wodzika danego korbowodu dziala w'kierun¬ ku czopa korbowego, podczas gdy obciazenie dru¬ giego wodzika tego samego korbowodu ma zwrot przeciwny, przy czym obciazenie jest przenoszone 45 kolejno przez przylegle korbowody i zmienia zwrot w obu skrajnych punktach martwych kazdej pary cylindrów. Ponadto te zmiany zwrotu obciazenia zapewniaja powstawanie i przemieszczanie sie war¬ stewki smaru pomiedzy wszystkimi poruszajacymi 50 sie wzgledem siebie powierzchniami, a zwlaszcza pomiedzy powierzchniami wodzików 30 korbowo¬ dów i kolnierzami tulei lozyskowej stykajacymi sie z tymi wodzikami.W opisanej powyzej maszynie tlokowej, posiada- 55 jacej takie same zespoly cylindrowo-tlokowe po przeciwleglych stronach walu korbowego, to zna¬ czy dwie przeciwlegle pary cylindrów, lezace w je¬ dnej plaszczyznie srednicowej walu, cztery pary cylindrów w dwóch plaszczyznach srednicowych, 60 szesc par w trzech plaszczyznach srednicowych, osiem par w czterech plaszczyznach srednicowych i tak dalej oraz pracujacej w cyklu dwusuwowym, przeciwnie dzialajace tloki lezace po przeciwnych stronach walu korbowego moga pracowac jednocze- 65 snie przy jednakowym cisnieniu gazów dzialajacym57 690 11 12 w przeciwnych kierunkach powodujac powstawanie sil skladajacych dzialajacych na wal korbowy.Ponadto stosujac opisany powyzej uklad par cy¬ lindrów, rozmieszczonych w plaszczyznach sredni¬ cowych po tobu stronach walu, jako dwusuwowy silnik spalinowy, sprezarka lub maszyna parowa, uzyskuje sie stale przesuniecie o 180° w fazie po¬ miedzy cisnieniem gazów a silami bezwladnosci po¬ wstajacymi podczas ruchu tloków, dziejki czemu obciazenie lozysk jest stale zredukowane do mini¬ mum.Natomiast w konwencjonalnych maszynach tlo¬ kowych o dzialaniu jednostronnym, takie przesu¬ niecie w fazie ma miejsce tylko w górnym mar¬ twym punkcie suwu sprezania lub zaplonu, a pel¬ ne dzialanie sil bezwladnosci, wraz ze zwieksze¬ niem obciazenia lozysk, ma miejsce w dolnym mar- %twym punkcie, poniewaz brak jest tutaj jakiegokol¬ wiek dzialania amortyzacyjnego gazu, którego cis¬ nienie w tym punkcie moze wynosic zero lub na¬ wet mniej. W maszynie wedlug wynalazku mozna osiagnac zrównowazenie sil bezwladnosci cisnie¬ niem gazów zapewniajac w ten sposób minimalne obciazenie lozysk przy obrotach jakie przewidzia¬ no dla normalnej pracy maszyny.Maszyna wedlug wynalazku moze byc produko¬ wana w postaci bardzo zwartej, przy bardzo ma¬ lym ciezarze i moze pracowac na bardzo wysokich obrotach.Korbowody moga posiadac niewielki luz osiowy pomiedzy wodzikami, a sily bezwladnosci wystepu¬ jace, w korbowodzie sa przenoszone wspólnie przez powierzchnie wewnetrznych i zewnetrznych kolnie¬ rzy tulei lozyskowej i dzieki temu sa rozlozone równomiernie. PL