Os x lezy w plaszczyznie, w której struna jest po- 5 budzana do drgan.Po pobudzeniu struny do drgan powstaja dwa drgania rezonansowe trzeciego rzedu o prawie jed- nalkowej czestotliwosci w kierunku dwóch osi glównych elipsy bezwladnosci. Zródlo pobudzaja- 10 ce moze przy tym, w zaleznosci od okolicznosci pobudzac strune do drgania tylko w jednym kie¬ runku, lecz moze takze, przy odpowiednio obró¬ conym polozeniu osi glównych, pobudzic strune w sposób niezamierzony do drgan w obu kierunkach. 15 Obie czestotliwosci rezonansowe leza tak blisko siebie, ze przedostanie sie energii ruchu drgajace¬ go z jednego kierunku drgan do drugiego, jest mozliwe poprzez sprzezenie mechaniczne i z reguly zawsze wystepuje (a wiec bez zasilania ze strony 20 zródla pobudzajacego). Nawet jezeli ustawi sie- przekrój poprzeczny struny w stosunku do zródla pobudzajacego w ten sposób, ze kierunek wzbu¬ dzenia (kierunek x) bedzie sie pokrywal z jedna z osi glównych elipsy bezwladnosci (co przy nie- 25 zamierzonych odchylkach ksztaltu przekroju po¬ przecznego jest prawie niemozliwe), w wyniku czego struna pobudzona zostanie do drgania w rezonansie bezposrednio przez zródlo tylko w jed¬ nym kierunku ( w palszczyznie xz), to i tak po- 30 jawi sie zaraz drganie rezonansowe w kierunku prostopadlym (w palszczyznie yz fig. 3) poprzez sprzezenie mechaniczne i struna zacznie drgac w wyzej opisany zalozony sposób.Gdby bylo mozliwe wreszcie wykonanie struny o idealnie kolistym ksztalcie przekroju poprzecz¬ nego to struna taka tez nie drgalaby tylko w jed¬ nej plaszczyznie, poniewaz równomierne napreze¬ nie struny na calym jej obwodzie jest w praktyce niemozliwe.Drgania nie przebiegajace w jednej plaszczyznie maja nastepujace wady: stabilnosc amplitudy i czestotliwosci drgania rezonansowego jest zla, do¬ broc rezonansu jest niewielka i wreszcie naruszo- 45 na jest zaleznosc pomiedzy sila rozciagajaca I czestotliwoscia rezonansowa.Na fig- 4a i 4b przedstawione sa przekroje po¬ przeczne wedlug przykladów wykonania. Jedna lub dwie równolegle plaszczyzny przekroju poprzecz- 50 nego okreslaja jednoznacznie polozenie osi glów¬ nych elipsy bezwladnosci i 'umozliwiaja wlasciwe pod tym wzgledem zamocowanie struny. Jezeli ta¬ ka struna, pozbawiona wad, o których wyzej byla mowa, zostanie pobudzona do drgania na 55 przyklad trzeciego rzedu w kierunku x (fig. 2)r to drgania trzeciego rzedu w plaszczyznie prze¬ chodzacej przez os y (fig. 3) nie zostanie wywola¬ ne ani przez zródlo pobudzajace (poniewaz to stoi prostopadle do plaszczyzny drgan) ani przez sprze- 60 zenie mechaniczne, poprzez które dostarczana jest energia pierwszego ruchu drgajacego, poniewaz obie czestotliwosci rezonansowe leza dostatecznie daleko od siebie przy wszelkich wartosciach sily naciagajacej strune. 65 Przekroje poprzeczne wedlug fig. 4a, 4b i 5 ma- 35 4056567 6 ja przynajmniej jedna powierzchnie, która polozo¬ na jest równolegle do jednej osi glównej, elipsy bezwladnosci. Jest to bardzo korzystne, g!dyz umoz¬ liwia wlasciwe zamocowanie struny w stosunku do plaszczyzny, w której struna bedzie pobudzona do drgania, Dalsize przyklady wykonania przedsta¬ wione sa na fig. 6 i 7. Takze i tu widoczne jest polozenie elipsy bezwladnosci a za tym wiadomy jest sposób zamocowania struny. Poniewaz sztyw¬ nosc struny szybko rosnie ze wzrostem rzedu drga¬ nia, jest przeto mozliwe przy zbyt plaskich prze¬ krojach, ze pozadany rodzaj drgania na przyklad trzeciego rzedu w kierunku x (wzglednie w kie¬ runku wiekszego momentu bezwladnosci) ma te sama czestotliwosc co drganie sasiedniego rzedu (na przyklad czwartego rzedu w kierunku y, wzglednie w kierunku mniejszego momentu bez¬ wladnosci). Jezeli pozadane jest drganie w kie/^ runku y, wzglednie w kierunku mniejszego mo¬ mentu bezwladnosci, to nalezy niedopuscic do tego, aby drganie nizszego rzedu mialo taka sama cze¬ stotliwosc w kierunku x. Dopuszczalna granice róznorodnosci wyboru promieni bezwladnosci prze- kroi nieokraglych mozna uzyskac na drodze ob¬ liczen lub eksperymentalnie.Dotad zakladano, ze ksztalt przekroju poprzecz¬ nego struny jest jednakowy ma calej jej dlugosci.Nie jest to konieczne. Struna, która ma drgac na przyklad w zakresie trzeciego rzedu moze miec dwa rózne ksztalty przekroju poprzecznego na przyklad wedlug fig. 8 do 10. Kolisty przekrój a wystepuje tu tylko w wezlach drgania, plaski, przekrój b wystepuje w brizuscach drgania i w miejscach zamocowania struny. Sztywnosc i cze¬ stotliwosc rezonansowa w kierunku x jest przez to rózna od sztywnosci i czestotliwosci rezonan¬ sowej w kierunku y.Aby otrzymac pozadany odstep jednej czestotli¬ wosci do drugiej, mozna zmieniac ksztalt przekro¬ ju poprzecznego struny tylko na jej koncach; po¬ kazane to zostalo, tytulem przykladu na figurach 5 11 do 14. W czesci srodkowej a i w glowicach mo¬ cujacych c struna ma kolisty ksztalt przekroju, podczas gdy na swych koncach, w przejsciach do glowic b ma ksztalt plaski. Zgodnie z przytoczo¬ nym rozwazaniem, stosunek osi elipsy bezwlad- xo nosci Okresla obie czestotliwosci rezonansowe, sko¬ ro tylko przekrój poprzeczny struny nie jest jed¬ nakowy. 15 20 25 30 PL