Pierwszenstwo: Opublikowano: 10.X.1968 KI. 21 e, 46/31 MKP II 01 li UKD /Ite-fc, fth° Twórca wynalazku: mgr inz. Andrzej Frankowski Wlasciciel patentu: Politechnika Lódzka (Katedra Techniki Sterowania), Lódz (Polska) Tranzystorowy uklad do zalaczania i wylaczania pradu i Przedmiotem wynalazku jest tranzystorowy uklad do bezstykowego zalaczania i wylaczania pradu stalego o napieciu wyzszym niz dopuszczal¬ ne napiecie pracy tranzystorów.Znane sa uklady tranzystorowe do bezstykowego zalaczania i wylaczania pradu stalego o napieciu nizszym niz dopuszczalne napiecie pracy uzytych w ukladzie tranzystorów. Zaleznosc ta ogranicza stosowanie znanych ukladów.Niedogodnosc te usuwa uklad wedlug wynalaz¬ ku, który pozwala na zalaczanie i wylaczanie pra¬ du stalego o napieciu wyzszym niz dopuszczalne napiecie pracy uzytych w ukladzie tranzystorów.Fig. 1 przedstawia uklad wedlug wynalazku w przykladzie wykonania.Uklad sklada sie z czlonu sterujacego i wyko¬ nawczego.Czlon sterujacy sklada sie z oporników wejscio¬ wych 1 i 2, opornika kolektorowego 3, tranzysto¬ ra 4 oraz opornika 5 polaryzacji bazy tranzystora 4.Czlon wykonawczy, polaczony z czlonem steru¬ jacym baza tranzystora. 6, zlozony jest z lancucha tranzystorów 6, 7, 8 i 9 polaczonych szeregowo swymi obwodami kolektor — emiter.Baza tranzystora 6 polaczona jest z biegunem 10 zródla pomocniczego poprzez opornik 11 polary¬ zacji bazy tranzystora 6. Z punktem 12 odniesienia ukladu polaczony jest lancuch tranzystorów 6, 7, 8 i 9 emiterem tranzystora 6 zas z dzielnikiem 10 15 20 25 30 oporowym, zlozonym z polaczonych szeregowo oporników 13, 14f, 15 i 16, koncem opornika 13.Opornik 16 polaczony jest z kolektorem tranzy¬ stora 9: i jednoczesnie poprzez odbiornik 17 ze zródlem 18 zasilania odbiornika.Punkty dzielnika oporowego, do których pola¬ czone sa bazy tranzystorów 7, 8-i 9* polaczone sa poprzez diody prostownicze 19, 2fr i 21 oraz opor¬ niki 22, 23 i 24, ograniczajace natezenie pradu, z biegunem 25 zródla pomocniczego o polaryzacji zgodnej z polaryzacja glównego zródla lecz o na¬ pieciu nizszym niz napiecie zródla glównego w za¬ leznosci od dopuszczalnego napiecia kazdego tran¬ zystora z lancucha czlonu wykonawczego.Oporniki 13, 14, 15 i 16 dzielnika oporowego zbocznikowane sa kondensatorami 26, 27, 2? i 29.Odbiornik 17 zbocznikowany jest dioda prosto^ wnicza 30 polaczona tak, ze nie przewodzi ona pradu ze zródla 18 a tylko prad, którego zródlem jest sila elektromotoryczna samoindukcji odbior¬ nika 17.Fig. 2 przedstawra pdmiane ukladu, w którym zamiast pojedynczego tranzystora np. 8 z lancucha zastosowano dwa tranzystory 31 i 32 polaczone w ten sposób, ze emiter jednego polaczony jest z baza drugiego, a dalej poprzez opornik 33, po¬ laczony jest z punktem 12 odniesienia ukladu, na¬ tomiast ich kolektory sa zwarte. Baza tranzystora 32 polaczona jest w miejsce bazy tranzystora 8 do dzielnika oporowego. £62743 Kazdy tranzystor z lancucha moze byc zastapio¬ ny w celu zwiekszenia wspólczynnika wzmocnie¬ nia pradowego podobnym ukladem zlozonym.Równiez uklad zlozony z dwu tranzystorów i opornika polaryzujacego baze moze zastapic tran¬ zystor 4 czlonu sterujacego.Uklad wedlug wynalazku jak i jego odmiana stanowi element sumujacy dla sygnalów na wej¬ sciach 34 i35. ( Dzialanie ukladu wedlug wynalazku jest naste¬ pujace.Sygnal napieciowy, który pojawi sie na jednym z wejsc 34 lub 35 ukladu lub na obu wejsciach jednoczesnie zostaje dzieki istnieniu oporników 1 i_2 zamieniony na sygnal pradowy, a dzieki wla¬ czeniu tranzystora 4 i opornika 3 zostaje wzmoc¬ niony do wartosci wystarczajacej do wysterowania tranzystora 6. Baza tego tranzystora pod nieobec¬ nosc sygnalów na wejsciach 34 i 35 jest polary¬ zowana przez opornik 11 napieciem ze zródla 10 co powoduje zatkanie tranzystora 6.Prad sterujacy plynacy przez baze tranzystora 6 powoduje obnizenie napiecia wystepujacego na jego kolektorze oraz na polaczonym z nim emite¬ rze tranzystora 7 powodujac, ze potencjal bazy tranzystora 7 staje sie rózny od potencjalu emi¬ tera, co z kolei powoduje przeplyw pradu steru¬ jacego przez ten tranzystor. Skutkiem wysterowa¬ nia tranzystora 7 obniza sie napiecie tego kolek¬ tora co powoduje kolejne wysterowanie tranzy¬ storów 8 i 9 lancucha szeregowego.Efektem przeto wysterowania tranzystora 6 zwia¬ zanego z punktem odniesienia 12 ukladu jest wy¬ równanie napiec na zlaczach kolektorowych po¬ zostalych tranzystorów z lancucha do wartosci od¬ powiadajacej ich rozkladowi na opornosciach dziel¬ nika oporowego az do osiagniecia stanu nasycenia.Stan nasycenia zostanie osiagniety o ile wskutek przeplywu pradu ze zrpdla glównego 18 poprzez opornik obciazenia 17 oraz lancuch tranzystorów 9, 8, 7 i 6 w wyniku spadku napiecia na opornosci obciazenia nastapi obnizenie napiecia baz tran¬ zystorów 7, 8 i 9, nie polaczonych z punktem od¬ niesienia ukladu 12, ponizej napiecia zródla po¬ mocniczego 25, zas diody 19, 20 i 21 zostana spo¬ laryzowane w kierunku przewodzenia, to prad ze zródla 25 ograniczony tylko opornosciami 22, 23 i 24 spowoduje pelne wysterowania wszystkich tranzystorów lancucha szeregowego.Po zniknieciu sygnalu sterujacego a wiec i pra¬ du sterujacego na tranzystorze 6, którego emiter polaczony jest z punktem odniesienia ukladu, wy¬ stapi napiecie miedzy jego kolektorem a emite- 4 rem. Napiecie emitera nastepnego tranzystora T z lancucha stanie sie na tyle duze, by przy wy¬ stepujacej polaryzacji spowodowac zatkanie tego* tranzystora. Podobnie zatkane zostana równiez na- 5 stepne tranzystory. Zatkanie ich nastapi szybko i skutecznie dzieki kondensatorom 26, 27, 28 i 29, bocznikujacym opornosci 13, 14, 15 i 16 dzielnika- oporowego, które powoduje, ze potencjal baz tran¬ zystorów wzrasta wolniej niz spada ich prad ko- io lektorowy.Plynacy dotad przez tranzystorowy lancuch sze¬ regowy i dzielnik prad odbiornika 17 podtrzymy¬ wany sila elektromotoryczna samoindukcji od¬ biornika plynac moze teraz przez diode gaszaca 30 15 az do wyczerpania energii pola.W stanie zatkania, napiecia zlacz kolektorowych^ tranzystorów 7, 8 i 9, wskutek napiec wystepuja¬ cych na ich bazach, ustalaja sie do wartosci okre¬ slonych spadkami napiec na opornosciach dzielni- 20 ka od pradu plynacego przez niego ze zródla glów¬ nego 18, poprzez opornosc obciazenia 17, co powo¬ duje, ze napiecie tych zlacz jest mniejsze niz: dopuszczalne dla danego tranzystora bez wzgledu na prad zerowy tranzystora 6 zwiazanego emite- 25 rem z punktem odniesienia 12 ukladu.Ilosc uzytych tranzystorów w lancuchu szerego¬ wym zalezy od stosunku napiecia przelaczanego* i napiecia dopuszczalnego dla uzytych tranzy¬ storów. 30 PL