Pierwszenstwo: Opublikowano: 10.X.1968 56190 KI. 42 c, 7/04 MKP G 01 * ¥)» CZYTELNIA UK1 'rzedu PofenWfsgo Wspóltwórcy wynalazku: Janusz Kruz, mgr inz. Janusz Zajdel, inz.Zdzislaw Klimczak, mgr inz. Jan Gawlik, Je¬ rzy Gili Wlasciciel patentu: Glówny Instytut Górnictwa, Katowice (Polska) Przyrzad do pomiaru ruchów górotworu Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do po¬ miaru ruchów górotworu, pozwalajacy na dlugo¬ trwale pomiary przesuniec stropu, szczególnie w wyrobiskach podsadzanych.Znane sa mechaniczne przyrzady do pomiaru ruchów górotworu w których ruch posuwisty jest przenoszony poprzez uklad zebatych kólek na pi¬ sak przyrzadu rejestrujacego.Znane sa takze elektryczne przyrzady w których ruch posuwisty jest zamieniany na ruch obrotowy i nastepnie na impulsy elektryczne lub zmiane opornosci elektrycznej. Czujniki tych przyrzadów sa zaopatrzone w obrotowy krazek sprzezony z ze¬ batym kolem lub z oporowym potencjometrem.Czujnik jest zamocowany po punktu którego prze¬ mieszczenie ma byc mierzone na przyklad do stro¬ pu wyrobiska za pomoca haka lub klina.Krazek czujnika jest opasany linka, której je¬ den koniec jest obciazony ciezarkiem a drugi ko¬ niec jest zakotwiony w drugim punkcie odniesie¬ nia, na przyklad spagu. Na skutek zmiany odle¬ glosci punktów odniesienia, krazek obróci sie o pewien kat. Równoczesnie o ten sam kat obróci sie zebate kolo poruszajac przerywacz dajacy od¬ powiednia ilosc impulsów elektrycznych, które z kolei sa rejestrowane przez licznik. W przypad¬ ku gdy os krazka jest sprzezona z potencjometrem wówczas mierzy sie zmiany opornosci za pomoca mostka lub innego miernika opornosci.Znany jest równiez czujnik oporowy gdzie ruch 10 15 20 25 30 posuwisty jest przenoszony bezposrednio za po¬ moca prowadnika zakotwionego do stropu i za¬ opatrzonego w slizgowy zwieracz przesuwajacy sie po stykach do których sa przylaczone szeregowo oporniki. W czasie ruchu zwieracza eliminowane sa kolejno poszczególne oporniki, co powoduje zmiane opornosci w obwodzie pomiarowym reje¬ stratora. Przyrzady mechaniczne sa ciezkie i maja skomplikowana konstrukcje na skutek czego latwo ulegaja uszkodzeniom. Nie moga byc poza tym stosowane w miejscach niedostepnych.Przyrzady elektryczne zaopatrzone w elementy oporowe maja ta wade, ze przy zmianach tempe¬ ratury i zmianach napiecia zasilania daja falszywe wyniki pomiarowe. Jest to spowodowane zmiana¬ mi opornosci elementów oporowych pod wplywem temperatury oraz zaleznoscia wskazan od wielko¬ sci napiecia zasilania. Poza tym powyzsze przy¬ rzady wymagaja stalej obsluga w czasie dokony¬ wania pomiarów w zwiazku z czym nie moga byc stosowane w wyrobiskach, które po wybraniu sta¬ ja sie niedostepne.Celem wynalazku jest opracowanie przyrzadu do pomiaru ruchów górotworu umozliwiajacego dlu¬ gotrwale pomiary przesuniec stropu, zwlaszcza w wyrobiskach niedostepnych, który nie posiada wy¬ mienionych wad.• Cel ten zostal osiagniety przez skonstruowanie przyrzadu, który ma rurowy lacznik polaczony przegubowo z jednej strony z zaostrzonym kol- 56190I ; ' '-%i:;'*. 3 ; .• .. ¦ , -.. kiem wbitym do drewnianego trzona, zaklinowa¬ nego za pomoca klina w otworze wykonanym w stropie, a z drugiej strony ze slizgowym zwiera¬ czem umieszczonym przesuwnie wewnatrz rury- w której sa ulozone na przemian pierscienie wyko¬ nane z materialu przewodzacego oraz pierscienie, 1 wykonane z materialu izolacyjnego. Zwieracz ma sprezynujacy, stykowy element, stykajacy sie z pierscieniami, tak aby przy jego pionowym przesunieciu w dól, nastepowalo na przemian za¬ mykanie i otwieranie elektrycznego obwodu reje- \6tratfrra. Dolny koniec rury jest umieszczony w *•'$ vptwajfce wykonanym w spagu.Przyrzad wedlug wynalazku jest wykonany z prostych elementów, pozwalajacych na dostoso¬ wanie wysokosci przyrzadu do róznych warun¬ ków górniczych. Przyrzad umozliwia dokonywanie dlugotrwalych pomiarów w dowolnym miejscu wyrobiska. Wahania temperatury i napiecia pradu elektrycznego nie maja zadnego wplywu na wska¬ zania przyrzadu, w zwiazku z czym nie wymaga on cechowania.Wynalazek jest blizej objasniony, na przykladzie wykonania uwidocznionym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przyrzad w czesciowym prze¬ kroju, a fig. 2 przedstawia szczegól konstrukcyjny w czesciowym przekroju przedstawiajacy zamknie¬ cie wlotu i wylotu rury.Przyrzad sklada sie z rury 1, w której sa ulo¬ zone na przemian pierscienie 2 wykonane z mate¬ rialu przewodzacego prad elektryczny oraz pier¬ scienie 3, wykonane z materialu izolacyjnego.Wewnatrz pierscieni 2 i 3 jest umieszczony prze¬ suwnie slizgowy zwieracz 4, którego sprezynujacy stykowy element 5 z jednej strony styka sie z od¬ powiednim pierscieniem 2 lub 3, a z drugiej stro¬ ny jest polaczony przewodem 6 z jednym zaci¬ skiem rejestratora. 7. Rura 1, w przypadku jezeli jest wykonana z materialu przewodzacego, stano¬ wi polaczenie elektryczne z pierscieniami 2 wyko¬ nanymi takze z materialu przewodzacego.Jezeli ze wzgledu na korozje konieczne jest sto¬ sowanie rury 1 wykonanej z tworzywa, wówczas wewnatrz rury 1 umieszcza sie metaliczna wklad¬ ke 8 laczaca elektrycznie pierscienie 2. Rura 1, ewentualnie metaliczna wkladka 8 jest polaczona przewodem 9 poprzez elektryczna baterie 10 z dru¬ gim zaciskiem rejestratora 7. Zwieracz 4 jest po¬ laczony za pomoca rurowego lacznika 11 z za¬ ostrzonym kolkiem 12. W celu zabezpieczenia rury 1 przed wnikaniem do jej wnetrza wody, na jej wlocie jest ^umieszczona uszczelka 13 osadzona w pokrywie 14. Uszczelka 13 ma otwór w. którym jest umieszczony przesuwnie* lacznik 11, Nato¬ miast wylot rury 1 jest zamkniety uszczelniajacym korkiem 15. 5 W celu zainstalowania przyrzadu wierci sie w stropie 16 i spagu 17' otwory. Do otworu w spagu 17 wpuszcza sie wylot rury 1, natomiast do otwo¬ ru w stropie 16 wpuszcza sie drewniany trzon 18, którego koniec zaklinowany jest w otworze kli- 10 nem 19. W trzon 18 wbija sie kolek 12, po czym laczy sie go ze zwieraczem 4 za pomoca lacznika 11. Dlugosc lacznika 11 dobiera sie tak, aby sty¬ kowy element 5 znajdowal sie na wysokosci pierwszego od góry pierscienia 2 lub .3- Z kolei 15 przewody 6 i 9 laczy sie z zaciskami rejestra¬ tora 7.Z chwila przylaczenia baterii'10, przyrzad za¬ czyna dzialac, a pisak rejestratora 7 w zalezno¬ sci od tego czy stykowy element 5 ustawi sie na 20 pierscieniu 2 czy 3, wychyli sie lub nie. Zaciska¬ nie wyrobiska powoduje jednoczesnie przesuwa¬ nie stykowego elementu 5 po pierscieniach 2 i 3 w dól. Przy kontakcie elementu 5 z pierscieniem 2 zamyka sie cbwód elektryczny, dajac impuls elek- 25 tryczny wychylajacy pisak rejestratora 7 tak dlu¬ go, dopóki element 5 nie przesunie sie na pier¬ scien 3 i przerwie obwód elektryczny. W ten spo¬ sób ilosci wychylen pisaka, zarejestrowana na tasmie rejestratora 7 jest miara przesuniecia sie 30 stropu 16 wzgledem spagu 17. PL