Opublikowano: 20. IX. 1968 55892 KI. 59 a, 19 MKP F (tyfa A/0 UKD Twórca wynalazku: mgr inz. Henryk Rzaza Wlasciciel patentu: Centralne Biuro Konstrukcyjne Aparatów i Maszyn Chemicznych, Torun(Polska) Pompa dozujaca z urzadzeniem do bezstopniowej regulacji wydajnosci Przedmiotem wynalazku jest pompa dozujaca nurnikowa z bezstopniowa regulacja wydajnosci od zera do maksimum, posiadajaca minimalna prze¬ strzen szkodliwa, która zachowuje niezmienna do¬ kladnosc dozowania w zakresie regulacyjnym.Znane sa pompy dozujace z regulacja wydajnosci od zera do maksimum dzieki zmianie skoku nurni¬ ka na skutek zmiany mimosrodowosci napedu kor¬ bowego pompy. Pompy takie nie zapewniaja do¬ statecznie wysokiego stopnia dokladnosci, który wa¬ ha sie poza tym w stosunkowo duzych granicach wraz ze zmiana wielkosci skoku. Przyczyna tego jest zbyt duza przestrzen szkodliwa, wzrastajaca szybko wraz ze zmniejszeniem skoku nurnika pod¬ czas regulacji.W celu wyeliminowania znacznego wplywu scis¬ liwosci przesylanej przez pompe cieczy na doklad¬ nosc dozowania wymieniona przestrzen szkodliwa winna byc mozliwie mala. W ten sposób zapewnia sie równiez skuteczne usuwanie pecherzy gazowych, powstajacych podczas pompowania, z cieczy w cy¬ lindrze roboczym. Ma to szczególnie istotne znacze¬ nie w przypadku wysokich cisnien roboczych.Dlatego w innych, bardziej udoskonalonych pom¬ pach omawianego typu usunieto poprzednia nie¬ doskonalosc poprzez zagwarantowanie minimalnej, a poza tym niezmiennej przestrzeni szkodliwej dzieki wprowadzeniu stalego odkorbowego zwrotne¬ go polozenia nurnika, niezaleznego od skoku. Jed¬ nak i tego rodzaju pompy dozujace z punktu wi- 15 25 dzenia eksplotacji obarczone sa nadal istotna wada, polegajaca na tym, ze kazda zmiana skoku nurni¬ ka (to jest kazda regulacja wydajnosci) pociaga¬ jac w istocie za soba zmiane stosunku przestrzeni szkodliwej do objetosci skokowej (chwilowej, ure¬ gulowanej) w cylindrze pompy wywoluje zmiane stopnia dokladnosci dozowania wewnatrz obszaru regulacyjnego pompy.Niestalosc stopnia dokladnosci dozowania w ob¬ szarze regulacji jest wada, utrudniajaca wlasciwe wykorzystanie zalet przyrzadu pomiarowego, jaki przedstawiaja pompy dozujace stosowane aktual¬ nie w nowoczesnej technologii chemicznej i innych galeziach przemyslu oraz przy pracach badawczo- doswiadczalnych, gdzie wymagana jest wysoka precyzja przy dawkowaniu substancji plynnych, w sposób ciagly lub periodyczny, w warunkach wysokich cisnien roboczych.Przedmiot wynalazku przedstawia urzadzenie, w którym usuniete sa wyzej wyszczególnione wa¬ dy pomp dozujacych. Pompa dozujaca wedlug wy¬ nalazku, skladajaca sie z elementów pompujacych oraz z mechanizmu napedowo regulacyjnego w isto¬ cie polega na tym, ze element przekazujacy ruch roboczy od wahacza do wodzika, zwany lacznikiem posiada dlugosc mniejsza od promienia krzywizny wahacza, która zapewnia zachowanie warunku: objetosc szkodliwa objetosc skokowa const. 558923 55892 4 w obszarze regulacyjnym pompy, a stosunek tych dlugosci okreslony jest wzorem R sin a L sin 0 gdzie R oznacza promien krzywizny wahacza, L — dlugosc lacznika, a a oraz £ — katy, utworzone przez lacznik L oraz promien krzywizny wahacza R z osia ruchu wodzika c-c w momencie, gdy wahacz przyjmuje przednie skrajne polozenie, przy czym poczatek promienia R lezy na osi c-c, a jego koniec wyznacza punkt na krzywiznie wahacza, z którego wyprowadzony jest do osi c-c odcinek prostej, oz¬ naczajacy lacznik L.W ten sposób, przy kazdej zmianie wielkosci skoku pompy krótszy jad promienia R lacznik L zmienia o proporcjonalny odcinek na osi c-c po¬ lozenie przedniego skrajnego punktu zwrotnego swego konca zwiazanego z wodzikiem, przyczynia¬ jac sie do proporcjonalnej zmiany objetosci prze¬ strzeni szkodliwej w cylindrze pompy i w konsek¬ wencji do spelnienia warunku stalosci stosunku objetosci: szkodliwej do skokowej. Poza tym pom¬ pa dozujaca wedlug wynalazku posiada sprzeglo palcowe z wycieciami lukowymi, odpowiadajacymi swa dlugoscia katowi wahan wahacza.Rozwiazanie zawiera kombinacje róznych zna¬ nych skadinad elementów skladowych. Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladowym wykonaniu na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia schemat kinematyczny mechanizmu napedowo- -regulacyjnego, fig. 2 przedstawia schemat tego me¬ chanizmu w plaszczyznie prostopadlej do osi nur¬ nika pompy, a fig. 3 przedstawia przykladowo po¬ mocniczy wykres do wyznaczenia krzywizny waha¬ cza. Mechanizm pompy dozujacej sklada sie z walu napedowego z mimosrodem 1, korbowodu 2, waha¬ cza 3 o osi wahan w punkcie O, lacznika 4, sruby 5, kamienia ze sworzniem 6, przekladni 7a i 7b, sprzegla palcowego 8a i 8b, kola 9 do recznej re¬ gulacji skoku nurnika, wodzika 10 i pompy 11.Regulacja moze byc dokonywana bezposrednio przy pompie za pomoca kola do recznej regulacji 9, wzglednie zdalnie lub automatycznie przez zasto¬ sowanie silownika, sprzezonego z walkiem, na któ¬ rym jest osadzone kolo do recznej regulacji 9. Nur¬ nik pompy 11 otrzymuje ruch posuwisto — zwrotny od wodzika 10 napedzanego przez lacznik 4, wspólpracujacy z wahaczem 3 za posrednictwem kamienia ze sworzniem 6. Wahacz posiada dwa sta¬ le skrajne polozenia, wynikajace z jego roboczego ruchu wahadlowego wokól osi O i tworzace ze so¬ ba odpowiedni kat y. Ruch wahacza 3 wyznaczo¬ ny jest ruchem korbowodu 2 osadzonego na czopie wahacza oraz na mimosrodzie 1 walu napedowego.Regulacja wydajnosci pompy od zera do maksimum nastepuje za posrednictwem zmiany skol^u nurni¬ ka pompy 1 w wyniku regulacji promienia wahan konca lacznika 4 polaczonego z kamieniem 6 w wa¬ haczu 3 przy pomocy sworznia. Zmiane promienia uzyskuje sie przez pokrecanie sruba 5, stanowiaca ze sworzniem kamienia 6 pare gwintowa.Srubie 5 obrotowy ruch regulacyjny przekazany 5 zostaje od kola 9 wzglednie od umieszczonego w jego miejsce silownika za posrednictwem prze¬ kladni 7a i 7b oraz sprzegla palcowego 8a i 8b.W czasie ruchu pompy tarcza sprzegla z palcami 8b wykonuje ruch wahadlowy wspólnie z kolem 7b i wahaczem 3 jako jedna calosc.Druga tarcza sprzegla pozostaje jednoczesnie w spoczynku dzieki lukowym wycieciom 8a, w któ¬ rych pomieszczac sie moga palce 8b pierwszej tar¬ czy. Lukowe wyciecia 8a odpowiadaja scisle katowi wahan y wahacza 3. W czasie przeprowadzania regulacji tarcza z wycieciami 8a zostaje obrócona o niezbedna ilosc obrotów regulacyjnych, które to obroty natychmiast przekazuje tarczy z palcami 8b. Ta ostatnia tarcza tym samym wytracona zo¬ staje ze wzglednego spoczynku w stosunku do wa¬ hacza 3 wprawiajac równoczesnie w ruch obrotowy kolo 7b i w konsekwencji srube 5. Po zakonczeniu regulacji tarcza z wycieciami 8a zostaje unierucho¬ miona w nowym polozeniu, a tarcza z palcami 8b powraca do stanu wzglednego spoczynku w odnie¬ sieniu do wahacza 3. PL