Wynalazek sluzy do laczenia czesci, wykonywujacych ruch obrotowy, a wiec wa¬ lów i kól luib innych czesci, z których jed¬ na zewnetrzna umocowania jest na drugiej — wewnetrznej.Umocowanie zidejmlowanych kól zapo- moca klinów je*st znane. Znane sa równiez trudnosci, aby uniknac luzowania sle kól, szczególnie, jezeli je trzeba czesto zdejmo¬ wac i zakladac.W razie stosowania falistej lu|b zweza- japej sie klinowo powierzchni wymieniona niedogodnosc zostaje usunieta. Kliny osla¬ biaja zmocowywane czesci przez wycinanie czesci materjaliu. Najkorzystniejiszemi pod tym wzgledem sa powierzchnie faliste.Przy wyrobie piast z otworem grania¬ stym najwieksza trudnosc stanowi wyko¬ nanie przyllieigamiia calkowitej powierzchni piasty do powierzchni obsady.Najczesciej przylegaja do siebie tylko dwie przeciwlegle plaszczyzny, a pozostale' tworza pewne przeswity. Luzy te umozli¬ wiaja szkodliwe przesuwanie sie kola wzgle¬ dem walu pod proistyin do osi walu katem.Dla unikniecia tego miozna byloby stoisowac graniasltoslupy o nieparzystej liczbie po¬ wierzchni. Poszczególne granie nie moga byc przytem wiz|gledem siebie równolegle; W takim jednak razie laczone czesci beda prawidlowo zmomtowaine jedynie w pewnym okreslonym, a nie w dowolnym ukladzie, co wyklucza, sizczególnie przy mocowaniu kól, mozniosc stosoiwania graniasitosihijpów nieforemnych.Istote wynalazku stanowi sztywne imniej lub wiecej wspólsrodkowe umocowa¬ nie dwóch okraglych czesci napedu i za¬ pewnia trwale ich polaczenia.Wiywalatzidk ma na celu ludzenie czesci, znajdujacych sie w rucjiu obrotowym.Czesc zewnetrzna nasuwa sie na wewnetrz¬ na, równolegla do jeji osi, i przylega dio na¬ rzadów sprzegajacych cibde czysci. Podczas obrotu takich czesfci powstaje nacisk rów¬ nolegly do osi, który zwiera sprzeglb i po¬ woduje przesuniecie narzadów, laczacych czesci w przeciwleglych kierunkach.Wynalazek zapdblega powstawaniu lu¬ zów, i przeswitów pomiedzy polaczonemi, a znajduj acemi sie w ruchu obrotowym cze¬ sciami. Powierzchnie, sluzace do laczenia, nie leza w plaisizczyznach promieni', wobec cziego przy bocznym nacisku jednej na dru¬ ga poszczególne powierzchnie centruja sie i wytwarza sie przez to moment skrecajacy.Sprzeglo posiada wiec narzady napedne i cenitrujace pomiedzy zewlnetrzna, a we¬ wnetrzna czescia sprzegla. Styjkajape sie ze soba powierzchniie tydh narzadów dopu¬ szczaja ruch wzigledny pomiedzy czesciami sprzegla w pewnym kierunku i ulokowane sa z jednej stromy sprzegla, z dirugiej strony sprzegla leza takiez narzady, dopu¬ szczajace ruchy wlz,gledne w innym kierun¬ ku. Poza tenj sprzeglo posiada narzady, które sluza do nasuwania zewnetrznej cze¬ sci sprzegla na czesc wewnetrzna w kie¬ runku równlpileglyni do osi obrotu w celu wytworzenia sprzegla obrotowego, nieza- leztaego od kierunku obrotu i usuwajacego mozliwosc jakiegokolwiek ruchu pomiedzy czesciami sprzegla.Zewnetrzna czesc sprzegla nasuwa sie na czesc wiewnetrzna, która jest idkwtalto- wiana w postaci gtraniaistoisiluipa, boki które¬ go w ilosci,nieparzystej stykaja sie z tafltie- miz bokami czesci zewnetrznej.Sprzeglo poisiada równiez narzady cen¬ trujace, które zapobiegaja wzglednym ru¬ chom takich czesci;, jak wal i nasada lub piasta i obsada zdejmowanego. kola-, Na¬ rzady powyzsze posiadaja rariiasta po¬ wierzchnie o nieparzystej iSrosci grani, Ze- wnetrzina czesc posiada odpowiednie dó te¬ go formy wewinetrznego otworu. Osobny nasirtubek sluzy do nasuwania czesci ze¬ wnetrznej na wewnetrzna równolegle do o&i i do silnego polaczenia tych czesci.Wynalazek mfoze byc'wreszcie zastoso¬ wany do kól wozów.Zalaczone rysunki wykonane sa mniej lub wiecej schematycznie.Fig. 1 i 2 przedisltawiaja sprzeglo w za¬ stosowaniu do kól wozów.Fig. 3 i 4 przedstawiaja podbbne sprze-' glo z odmiennemi czesciami laclzSnifcowemi.Fig. 5 i 6 przedisltawiaja dalsza odmiane czesci lacznikowych. Jedna gruJpa tych cze¬ sci posiada ksztalt lagodnej linji ,sparalnej.Fig. 7 i 8 przedstawiaja odmienne sprze¬ glo z pochylonemi ibocznemi lacznikami.Fig. 9 i 10 przedstawiaja lacznik zldzo- ny z graniaistoslupow foremnych.Fig. lii i 12 przedstawiaja odmiane ze¬ spolu fig. 9 i 10.Fig. 13 i 14 przedstawiaja wade lacz¬ ników graniastych.Fig. 15 i 16 przedisltawiaja wade zespo¬ lów fig. 10.Fig. 17 i 18 przedstawiaja urzadzenie, zapobiegajace wadom fig. 13 i 14.Fig. 19 i 20 przedstawiaja szczdgóly piasty.Fig. 21 i 22 przedstawiaja urzadzenie, zapobiegajace wadzie wedlug fig. 10.W zastosowaniu do kól wozów (fig. 1 i 2) czesc wewnetrzna a i zewnetrzna b pia¬ sty polsiadaja dwie gpupy laczników. Jedna grupa lezy na zewnetrznej, druga — na we¬ wnetrznej stronie piasty.Laczniki c i d sa zupelnie jednakowe.Grupa wewnetrzna c jest oddalona wiecej od osi obrotu, niz grupa zewnetrzna di Cze¬ sci igrupy c przechodza swobodnie ponad czesciami d.Czesc piasty & nasuwa sie na czesC a w klenunku równoleglym do osi. Do urno-eewania moze shteyc nosrabefc (niewtekazaF* ny), nakrecony na gwint e i wchodzacy w kryze lub inne zakonczenie (niewskaaatte) na koncu zewnetrznej czesci 6. Naismbek lub inna czesc mocujaca dociska czesc ze¬ wnetrzna do wewtneltrznej.Powierzchnie lapsnikowe c i d posiada- ja sizeneg wystepów i wykroijóiw ,w ksztal¬ cie litery V. Grupa c obejmuje wystepy clf grupa d zas — wystepy dv Wglebienia c2 ii d2 wykrojów .zewnetrznej czesci b leza na powierzchniach stozkowych.Grzbiety zas c i d wystepów wewnetrz¬ nej czesci a leza tez na powierizjchniach stozkowych, pochylonych do po(fczednich potwierzdimi o pewien kat. W chwili, gjdy czesc zewnetrzna nasuwamy, labztnikii c przylegaja scisle do plaszczyzn c4, pOzo- stawiajac przeswity przy c5. Druga grulpa laczników d przylega jednoczesnie do prze¬ ciwnego boku d4 i tworzy przeswity rf5.W ten sposób obie czesci sprzegla, nie¬ zaleznie od kierunku obrotu, szczelnie przy¬ legaja do siebie. Dzieki temu moznosc wiziglednych ruthówi tych czesci jest calko¬ wicie wykluczona.Jedna grupa (fig. 3 i 4) skladac sie mo¬ ze z szerokich i 'zwezajacych -siie namzadów c na wewnetrznej stronie piasty. Druga grupa laczników ff posia]da|jacych ksztalt li¬ tery V, jest wezsza i ulozona równolegle do osi piasty a, miesici' sie na powierzchni o mniejszym promieniu od najmniejszego piromienia piowierzchni grupy c.Laczniki obu czesci piasty sa i w tym wypadku o pewien kat przesumiete, co za- pewmia dokladne dzialanie sprzegla, nieza- lezlnie od kierunku ofanoitu.Dla dokladnego zefetawfenia sprzegla tek, zeby sprzeglowe czesci stanely na swo¬ je miejsca, sluzy piomocnicza prowadnica, luznie przesuwajaca sie po podlufenym zloifaku.Zewnetrzna czesc & sprzegla (fig. 5 i 6) ptrzymocow&na jesft oaisruibfcienl ex do cze¬ sci wewnetrznej a. Nasrubek nakreca sie na- gwka* e i B&acwtól n*r kryze* Tub' zatoft- czenie g zewnetrznej czesci sprzeg.W tym wypadku jedna gttiipa f lacziiah ków sklada sie z grzbietów rówtnoleglych (fig. 3 i 4), druga zas grupa /i lapzników o podobnym do poprzedniego- przekfojb, wie¬ cej jednak od csi obrotu oddalona, posiada ksztalt lagodnej spirali* Skret lajlcziiików h gra taka sama role, jak poprzednie przesu¬ niecie katówte* Sfctfet fen wytwarza Miano¬ wicie scisle' przyleganie czescp laczniko¬ wych do siebie, niezafamie od kfetfuiifattfdb- tfoltu. W tym wypadku kat nachyletóa wiagledeim osi laczników h próenyyzfczac po¬ winien kat tatfcifr, aby uniknac zacinania sie: Obie grupy ftyczników f i h (¥tg. 5 ir 6) moga posiadac forme spinali. Pochylenie jednej grii/py powinno byc w Aakfon razie wieksze od pochylenia grupy sasiedniej.Grupy te ittoga równiez posiadac oótwrcsne wzjgledem osi pochylenia.Ustrój wedlug, fig. 7 i 8 bardzo zfciteony jest do ustrojów* wedlug fig. 5 i 6. Zamiast krótkich spiralnych zamków fi widzimy tu zatrzaski / z pochylonemi wystepami j\ na wewnetrznej? czesci a,, które zczepiaja sie z wnekami lub wykrojami ;2 zewnetrzne!} czesci b albo tulei, która do czesci & jest przymocowana; Takie zatrzaski i wykroje stosowac mozna tez do stozkowych' hgczni* ków c (fig- 1, 2, 3 i 4).Poprzeczny przekrój lacznlilków (tfiig; 9 i 10) posiaida ksizlta*t foai&ftiltiyich wieloka¬ tów. Plaszczyzny wielokatów tworza znacz¬ na powierzchnie, przejihujaca wszelkie ob¬ ciazenia. Wielokatne formy z latwoscia wy¬ konywaja sie przy pomocy itloczeniar i izia- pewtiiaja sprzegluwieksza odpornosc.Rysunek przedsitawia osmidkaty k i l, wykonane na zewnetrznej czesci 6 i w1 we¬ wnetrznej piascie a. Powierzchnie, zweza¬ jac -sie, tlworza oisitooislupy. Grfupa, Z dbpah sowana jest do grujpy k tak, jak juz wyzej wyjasniono. W przedstawionym na rysun¬ ku przykladzie wykonania obie grupy lacz¬ ników zewnetrznej czesci ulozone sa syme- 3trytonie. Obie grupy laczników czesci we¬ wnetrznej przesuniete sa o pewien kajt wzlgledem siebie, Wobec tego powierzchnie laczace jednaj czesci piasty pozostaja w u- kladzde symetrycznym, tymczasem laclzmiki drugiej czesci sa przesuniete wzigledem sie¬ bie. Jedna grujpa laczników bedzie przytem równolegla do oisi obrotu, druga zas pochy¬ lona.Laczniki obu czesci (fig. 11 i 12) moga byc ulozone symetrycznie/W tym wypad¬ ku w celir unieizaleznienia sprzegla od kie^ runku obrotu, znaczna czesc powierzchni k czesci wewnetrznej j*esrt wycieta odpowied¬ nio z jednej strony i uksztaltowana, jak przy fe1# W ten sam sposób, tylko po strd- nile przeciwnej, wykonywa sie druga grupa lalczników wewnetrznej czesci piasty ptfzy li. Przy pracy sprzegla gra to taka sama role, jak przestawienie katowe i moze byc Wykonane w którejkolwiek czesci piasty.Rysunek wskaziuje, ze jedna gru|pa laczni¬ ków posiada powierzchnie pochylone wzgle¬ dem osi, druga zas grupa ma powierzchnie równolegle do osi. Obie grupy moga jednak równie dobrze posiadac pjowierzchnje po- chylone do osi'.Zdspól, przedstawiony na fig. 9 — 12, posiada pewne zalety w razne budowy sprzegla z materjailu arkuszowego, posiada jednak jednoczesnie szereg wad, przedsta¬ wionych na fig. 13, 14, 15 i 16.Na fig. 13 i 14 laczniki przechodza przez cata dhugosc piasty, na fig. 15 i 16 widzimy dlwiie griupy laczników w róznych plasizczy- znach obrotu, prziyctzem w tych iodlmiainach wykonania istnieje moznosc przylegania tylko na dwóch przedwtstawionych i równo¬ leglych do siebie platszczyzmach m% mx (fig. 13), podczas gdy w innych ipunktaoh powstaja lulzy m3, m4, m5, które pozwola ' przesuwac sie piascie pod prostym do osi obrotu! katem.To samo mozliwe j est w zespole wedlug fig. 15 i 16. Szczeline przyleganie powstanie w wewnetrznej czesci piasty w punktach n, nu o i Oi oraz w punktach p, plf q9 qlt*ti& zewnetrznej czesci piasty. I/uzy natoimtóst powstana przy n2, n3, n4 i rc5 p2, p3, p4 i p5, o2, o3, o* i o5, q2, q3, q± i Ustrój, przedstawiony na fig. 17 i 18, zawiera konstrukcje piaisty, zapobiegajaca powyzszym wadom. W tym celu sluzy fo¬ remny wielokat o nieparzystej liczbie bo¬ ków. Równolegla do dsi obrotu sila, powsta- jaca pod wplywem nacisku gwintem o, do¬ ciska szczelnie do najmniej trzy pary po- wtilerzichini r, rlf r2 (fig. 17). Chociazby ist- miiaily luzy pnzy r3, r4, r5 i tQ ruch wzgledi- ny czesci piasty powstac nie moze.W schematach powyzszych luzy przed¬ stawione byly dla uwidocznienia w znacznie wiekszej skali. W rzeczywistosci luzy sa znacznie mniejsze.Pewne szczególy konstrukcji zawieraja fig. 19 i 20. Para czesci a i b piasty spoczy¬ wa na wale s i obraca sie w zwyklych lo¬ zyskach kulkowych. Nasrubek e wytwarza pe*wien nacisk tisiowy, który zlacza czesci piasty ze soba i dociska do siebie po¬ wierzchnie laczafce. Fig. 21 i 22 przedsta¬ wiaja piaste z dwoma grupami laczników, przesunietych wzgledem siebie. Poprzeczny przekrój kazdego lacznika przedistawia ksztalt foremnego wielokata o nieparzystej liczbie boków. Lacznik wewnetrzny, za¬ pewniajacy obrót w pewnym kierunku, dzia¬ la na plaszczyznach t, tr i f2. Plasizczyzny czynne lacznika zewnetrznego oparte w od¬ wrotnym kierunku stanowia v, v1iv2. Moz¬ liwe tu sa luzy f8, f4 i /6 oraz p3f v± i x6, które idlai wiekszej wyrazdistosci przedlsta- wione zostaly w powiekszeniu.Opis powyzszy dotyczy wylacznie piast zdejmowanych z walu. Wynalazek moze znalezc szereg innych zastosowan, jak mo¬ cowanie sprzejglal lub tarczy ma wale albo wogóle jakiejkolwiek czesci, która powin¬ na byc nieruchomo polaczona z czescia, od której otrzymuje naped.Szkice daja jedynie przyklady wykona- _ 4 —nia i nie ograniczaja zakresu zastosowan wynalazku. PL