Pierwszenstwo: Opublikowano: 25.IX.1968 KI. 74 b, 5/01 MKP G 08 c UKD Twórca wynalazku: inz. Aleksander Kocialkowski Wlasciciel patentu: Instytut Lacznosci, Warszawa (Polska) Uklad do sygnalizowania zmian napiecia Przedmiotem wynalazku jest uklad do sygnali¬ zowania zmian napiecia, sluzacy do wskazywania przekroczen napiecia poza przewidziane, nasta- wialne wartosci tego napiecia.Znany jest spelniajacy podobna role uklad fir¬ my Motorola. Uklad ten nie zapewnia mozliwosci plynnego nastawiania wartosci napiecia zadzia¬ lania ukladu. Nastawianie tej wartosci odbywa sie przez wymiane diody Zenera na inna o in¬ nych parametrach. Taki sposób regulacji ukladu jest klopotliwy, chocby z tej przyczyny, ze przy regulacji wymagana jest wieksza ilosc róznych diod Zenera. Druga niekorzystna cecha ukladu jest to, ze w przypadku gdy pozadane jest sygna¬ lizowanie wiekszej liczby wartosci napiec, ko¬ nieczne jest stosowanie wiekszej liczby diod Ze¬ nera, bowiem kazda z diod przypisana jest do konkretnej wartosci sygnalizowanego napiecia.Ponadto niekorzystny wplyw na dokladnosc dzia¬ lania ukladu firmy Motorola maja zmiany tem¬ peratury, gdyz punkt pracy diody Zenera znaj¬ duje sie w bardzo niekorzystnym zakresie cha¬ rakterystyki.Uklad wedlug wynalazku wad tych i niedo¬ godnosci nie posiada. Istota wynalazku polega na tym, ze jedna z elektrod tranzystorów ukladu baza lub emiter jest polaczona z dzielnikiem na¬ piecia, natomiast druga elektroda emiter lub baza jest polaczona z dioda Zenera lub innym zród¬ lem napiecia odniesienia, a w obwód kolektora 10 15 20 25 30 kazdego z tranzystorów wlaczone jest uzwojenie jednego z przekazników.Przykladowe rozwiazanie tego ukladu jest przedstawione na rysunku.Dzialanie ukladu polega na porównywaniu cze¬ sci kontrolowanego napiecia U, uzyskanego z dzielnika napiecia, z napieciem odniesienia do¬ starczanym w ukladzie przez diode Zenera lub inne zródlo napiecia odniesienia (na przyklad szeregowe polaczenie termistor — opornik).Jezeli napiecie U doprowadzone do ukladu opadnie ponizej przewidzianej wartosci Ul, odblo¬ kowany zostaje tranzystor T2, powodujac zadzia¬ lanie przekaznika P2 i podanie impulsu „mini¬ mum". Natomiast gdy napiecie to osiagnie wartosc wieksza od przewidzianej Ul, odblokowany zostaje tranzystor Tl, dziala przekaznik PI i podany jest impuls „maximum".Impulsy, podawane przez uklad, moga byc uzy¬ te do wlaczenia sygnalizacji akustycznej lub op¬ tycznej, jak równiez do wlaczania i wylaczania dodatkowych zródel energii elektrycznej, kom¬ pensujacych zmiany napiecia kontrolowanego.Regulacja wartosci napiec, przy których naste¬ puje podanie impulsów „maximum,, i „minimum",, jest dokonywana przez zmiane polozenia rucho¬ mych styków potencjometrów R2 i R3. Zadaniem oporników R5 i R6, wlaczjonych szeregowo z emi¬ terami tranzystorów Tl i T2, jest zapewnienie, 5564955649 4 wymaganej niekiedy, pewnej róznicy miedzy na¬ pieciem podania i kasowania impulsu.Gdy róznica miedzy napieciem podania i kaso¬ wania impulsu nie jest wymagana, to oporników R5 i R6 nie umieszcza sie w ukladzie.W celu zmniejszenia wplywu temperatury na dokladnosc dzialania ukladu, zastosowano kom¬ pensacje za pomoca oporników Rl i R4 o róz¬ nych wspólczynnikach temperaturowych, np. opór opornika Rl wzrasta, zas opór opornika R4 male¬ je, przy wzroscie temperatury otoczenia.Dioda D2 zabezpiecza tranzystory Tl i T2 przed uszkodzeniem, spowodowanym przez przypadko¬ we bledne wlaczenie ukladu. Diody D3, D4 li- Jrwiduja przepiecia (mogace uszkodzic tranzysto¬ ry Tl, T2), które wystepuja na uzwojeniach prze¬ kazników PI, P2 w przypadku raptownej zmiany kontrolowanego napiecia. Opornik R7 ustala wiel¬ kosc pradu wstepnego plynacego przez diode Ze- nera Dl, stanowiaca zródlo napiecia odniesienia ukladu.Przyklad ukladu wedlug wynalazku, pokazany na rysunku, sluzy do sygnalizowania przekrocze¬ nia dwóch wartosci napiecia.Sygnalizowanie przekroczenia wiekizej liczby -wartosci napiec uzyskuje sie przez powiekszenie 10 15 20 liczby tranzystorów i przekazników odpowiednio do liczby wartosci napiec, których przekroczenie ma byc sygnalizowane.Na szczególne podkreslenie zasluguje to, ze w kazdym z tych przypadków w ukladzie moze byc stosowana tylko jedna dioda Zenera. PL