PL55579B1 - - Google Patents

Description

Pierwszenstwo: Opublikowano: 28. VI. 1968 55579 KI. 47 a, 6^ MKP F 08 b UKD Wlasciciel patentu: G. K. N. Screws Fasteners Limited, Birmingham (Wielka Brytania) Wkret metalowy z wglebieniem krzyzowym i sposób wytwarzania tego wglebienia Wynalazek dotyczy wkretu metalowego posia¬ dajacego w lbie wglebienie na narzedzie do wkre¬ cania i sposobu wytwarzania tego wglebienia.Wglebienie sklada sie z wydrazenia srodkowego i kilku wydrazen bocznych w sciance obwodowej, rozmieszczonych równomiernie wokól wydrazenia srodkowego. - Wydrazenia boczne stanowia cztery zlobki wy¬ biegajace promieniowo na zewnatrz od srodkowego wydrazenia, rozmieszczone symetrycznie, tak iz wglebienie posiada ksztalt krzyzowy. Wglebienie w lbie wkretu jest przeznaczone do umieszczenia w nim odpowiednio uksztaltowanego narzedzia- wkretaka napedzanego mechanicznie lub recznie.Znane sa wkrety posiadajace wglebienie w lbie na przyklad z opisu patentowego Stanów Zjedno¬ czonych A.P. nr 2046839, które posiadaja wglebie¬ nie zwezajace sie ku wewnatrz. Wglebienie za¬ wiera cztery równomiernie rozmieszczone zlobki wybiegajace promieniowo ze srodkowego wydra¬ zenia, posiadaja one wyraznie zwezony ksztalt w kierunku ku dolowi wglebienia, tof jbst J& kie-^ runku od lba do czesci gwintowanej wkretu.Scianki promieniowych zlobków f sa zbiezne wzgledem siebie tak, aby przeciecia - clwóch prze¬ ciwleglych scianek bocznych zlobka "promieniowe1 go z plaszczyzna ich symetrii równolegla do osi wkretu i prostopadle przecinajaca zlobki byly wza¬ jemnie nachylone pod katem pionowym wynosza¬ cym od 11° do 14°.Równiez dwie scianki boczne kazdego z promie¬ niowych zlobków znanych wkretów sa nachylone ku sobie w kierunku na zewnatrz od srodkowego wydrazenia, tak iz ich przeciecia z plaszczyzna 5 prostopadla do osi wkretu sa wzajemnie nachylo¬ ne pod katem poziomym, wynoszacym w przybli¬ zeniu 14°.Wkrety posiadajace wglebienia na narzedzia wkretowe z katami poziomym i pionowym scianek 10 bocznych zlobków, o podanych wartosciach byly stosowane dopóki wkrety te byly przeznaczone do wkrecania za pomoca narzedzi (wkretaków) recz¬ nych. W wypadku uzycia do tych wkretów narze¬ dzi napedzanych mechanicznie stwierdzono, ze wo- 15 bec duzego momentu skrecajacego uzyskiwanego przy uzyciu takich narzedzi mechanicznych zda¬ rzalo sie wyslizgiwanie narzedzia z wglebienia w lbie wkretu nawet wtedy gdy pracownik wy¬ wieral rekami jak najwiekszy skierowany wzdluz 20 osi nacisk, usilujac utrzymac narzedzie we wgle¬ bieniu, przy czym wyslizgiwanie wkretaka mozna r . bylo uniknac tylko przez utrzymanie momentu obrotowego na tak niskim poziomie, ze zatracalo sie calkowicie zalete wkrecania mechanicznego!. ,?5. Takie wyslizgiwanie wkretaka nastepuje glów- *•» nie z powodu wzglednej zbieznosci scianek bocz¬ nych promieniowo wystajacych zlobków w kierun¬ ku ku wewnatrz na przyklad równolegle do osi wkretu, co w przypadku kata pionowego od 11p 30 do 14° daje w wyniku reakcje bocznych scianek 5557955579 3 zlobka na zbiezne zeberka narzedzia-wkretaka, co powoduje powstanie znacznej skladowej sily po¬ osiowej skierowanej na zewnatrz wglebienia, wiekszej od sily osiowej wywieranej rekami pra¬ cownika.W ten sposób w przypadku uzycia wkretaków mechanicznych narzedzia wkretowe czesto wymy¬ kaja sie z wglebienia wkretu podczas wkrecania, uszkadzajac przy tym czesto wglebienia, zaklóca¬ jac prawidlowy przebieg operacji wkrecania szcze¬ gólnie przy montazu na duza skale przemyslowa.W celu zmniejszenia wyslizgiwania sie mecha¬ nicznych narzedzi wkrecajacych z wglebien wkre¬ tów, opracowano wglebienie w lbie wkretu zfrape z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych A. P*. nr 2474994, w którym wzgledna zbieznosc miedzy sciankami bocznymi zlobków promieniowych wy¬ drazenia srodkowego zostala zmniejszona przez zmniejszenie kata poziomego od wartosci okolo 14° do wartosci od 2° do 4° i znaczne zmniejsze¬ nie kata pionowego do wartosci od 8° do 10°, przy czym wkrety z tymi wglebieniami okazaly sie bardzo dobre w uzyciu praktycznym.Tym niemniej jednak, poniewaz scianki boczne zlobków promieniowych sa jeszcze zbiezne, szcze¬ gólnie w kierunku osiowym do dna wglebienia, pod katem 8°—10° pojawiala sie jeszcze niewiel¬ ka sila skierowana poosiowo powodujaca w dal¬ szym ciagu wyslizgiwanie sie wkretaka z wgle¬ bienia.Wydawaloby sie, ze mozna uniknac wyslizgiwa¬ nia sie wkretaka o napedzie mechanicznym z wglebienia przez dalsze zmniejszenie wzglednej zbieznosci poosiowej ku wewnatrz miedzy scian¬ kami bocznymi zlobka promieniowego w lbie wkre¬ tu tak, aby kat pionowy byl zmniejszony do zera, czyli aby scianki boczne zlobków promieniowych byly pionowe, przez co teoretycznie zostalaby wy¬ eliminowana calkowicie poosiowa sila powodujaca wyslizgiwania wkretaka.Jednakze jak dotad natrafiano na powazne trud¬ nosci praktyczne w przypadku pionowego wykona¬ nia scianek bocznych promieniowych zlobków.Trudnosci te wynikaja stad, ze przy wykony¬ waniu we wkrecie wglebienia na wkretak przez wytloczenie tego wglebienia w lbie wkretu, tak aby scianki boczne wglebienia lacznie ze sciankami bocznymi zlobków promienionych byly pionowe lub prawie pionowe, wystepuje wtedy znane zja¬ wisko odstawania metalu powstajace wskutek jego sprezystosci.Takie odstawanie metalu zaznacza sie szczególnie w przypadku wytlaczania wglebienia w lbach wkretów posiadajacych leb soczewkowy lub wy¬ pukly albo leb cylindryczny, w przeciwienstwie do lba wpuszczanego, ale tym niemniej pewne od¬ stawanie metalu moze sie zdarzyc równiez w przy¬ padku lba wpuszczanego, zwlaszcza w przypadku wkretów wiekszych rozmiarów z odpowiednio po¬ wiekszona glebokoscia wzglebienia.Odstawanie metalu wzdluz scianek bocznych promieniowo przebiegajacych zlobków, na podsta¬ wie przeprowadzonych doswiadczen wystepuje wtedy, gdy scianki boczne w celu zmniejszenia 15 wyslizgiwania sie wkretaka z wglebienia sa pio¬ nowe lub prawie pionowe, przy czym stwierdzono, ze odstawanie metalu od stempla tlocznika tworzy w efekcie naturalny kat odstawania, który to kat 5 zmierzony pomiedzy sciankami bocznymi wglebie¬ nia i sciankami bocznymi skrzydelek stempla tlocznika w plaszczyznie prostopadlej do tych scia¬ nek bocznych wynosi od 2° do 6° w przypadku powszechnie stosowanych metali na przyklad stali, 10 brazu lub stopów aluminiowych, przy czym wiek¬ sze wartosci odnosza sie glównie do brazu i stopu aluminiowego.W poblizu rozwarcia wglebienia na przyklad wzdluz scianek posrednich promieniowych zlob¬ ków kat odstawania wymienionych metali jest znacznie wiekszy i wynosi od 8° do 15° w plasz¬ czyznie promieniowej przechodzacej przez os wkre¬ tu. 20 Poniewaz zjawisko odstawania metalu wyste¬ puje w sciankach wglebienia w poblizu rozwar¬ cia wglebienia na zakrzywieniach, szerokosc srod¬ kowego wydrazenia, jak równiez szerokosc pro¬ mieniowych zlobków w poblizu rozwarcia wgle- 25 bienia jest wieksza niz szerokosc zadana, zwla¬ szcza w przypadku wypuklych lbów wkretów.Dlatego tez, nawet jezeli dokladnie wykonane narzedzie wkretowe bedzie scisle wchodzilo do wglebienia, to wskutek zjawiska odstawania me-. ,30 talu. wystepuje duzy niepozadany luz pomiedzy wkretakiem a sciankami wglebienia w miejscu polozonym blisko rozwarcia wglebienia.Wskutek tego wkretak wykazuje sklonnosc do chybotania, to znaczy do wychylania sie z osi 35 wkretu, o kat wynoszacy w niektórzych przypad¬ kach od 8° do 15°. Wspóldzialanie zachodzace po¬ miedzy koncem wkretaka i wglebieniem w poblizu dna jego scianek bocznych wytwarza jak gdyby punkt przegubowy, dokola którego koniec wkre¬ taka moze chybotac.Opisane warunki przyczyniajace sie chybotania wkretaka powstaja szczególnie przy stosowaniu do wytlaczania wglebienia zuzytego stempla tlocznika* poniewaz w miare uzywania stempla tlocznika zu¬ zywa sie on glównie na swym ostrzu, wskutek czego wystepuje zmniejszenie szerokosci wglebie¬ nia w polozeniach w poblizu dna wglebienia, co powoduje zmniejszenie przenikania wkretaka do wglebienia, co powieksza jeszcze jego sklonnosc do chybotania.Takie chybotanie wkretaka jest bardzo niepo¬ zadane z wielu powodów, zwlaszcza w przypadku wglebienia, w którym scianki boczne zlobków pro- 55 mieniowych sa zasadniczo pionowe, w celu wyeli¬ minowania wyslizgiwania sie wkretaka, poniewaz moment obrotowy, przenoszony przez ostrze wkre¬ taka na wkret nie dziala w plaszczyznie prosto¬ padlej do plaszczyzny zasadniczo pionowych scia¬ go nek zlobków promieniowych wglebienia Zamiast tego moment obrotowy jest przylozony w kierun¬ ku ukosnym wzgledem tych scianek, przy czym nachylenie moze wynosic od 8° do 10° lub nawet wiecej, powoduje to wystapienie na koncach wkre- 05 taka skladowej sily reakcji scianek napedowych 40 45 505 wywolujacej znane zjawisko wyslizgiwania sie wkretaka Równiez na liniach montazowych stosujacych mechanicznie napedzane wkretaki przy których pozadane jest przeniesienie jak najwiekszego mo¬ mentu obrotowego na wkret, zjawisko chybotania wkretaka czesto powoduje to, ze wkret po wstep¬ nym wkreceniu przechyla sie na boki wzgledem wkretaka, co uwydatnia sie szczególnie w przy¬ padku wkretów o samoczynnym osiowaniu.Takie przechylanie sie wkretu wzgledem wkre¬ taka i jego wymykania sie z wglebienia wkretu powoduje ze wglebienie wkretu ulega wyrobieniu, a wkret staje sie przez to bezuzyteczny i to czesto w polozeniu — kiedy juz jest czesciowo wkrecony, a niekiedy nawet prawie calkowicie wkrecony w pozadane polozenie, jezeli to sie zdarzy na linii montazowej w produkcji masowej, to cala linia moze byc zdezorganizowana j)rzez to, ze uszko¬ dzony wkret trzeba usunac i wymienic. Ponadto wkretak zuzywa sie wtedy szybko.Powyzsze wady i niedogodnosci usuwa wkret metalowy wedlug wynalazku posiadajacy wglebie¬ nie na wkretak w lbie, przy czym to wglebienie zawiera srodkowe wydrazenie i szereg zlobków w sciance obwodowej srodkowego wydrazenia roz¬ mieszczonych równomiernie dookola, przy czym kazdy zlobek posiada po dwie scianki boczne, a zlobki wglebienia w liczbie czterech przebiegaja promieniowo wzgledem srodkowego wydrazenia i sa rozmieszczone symetrycznie dookola, tak ze wglebienie posiada ksztalt zasadniczo krzyzowy.Scianki boczne czterech wystajacych promienio¬ wo zlobków promieniowych sa w zasadzie prosto¬ padle, a w czasie formowania wglebienia za po¬ moca stempla tlocznika czesc metalu lba wkretu zostaje przemieszczona w takim kierunku, aby skompensowac naturalne odstawanie metalu na kazdej z dwóch scianek bocznych co najmniej czte¬ rech równomiernie rozmieszczonych zlobków wgle¬ bienia, tak ze przynajmniej na tych sciankach bocznych zlobków wglebienie na calej glebokosci od rozwarcia wglebienia az do jego dna odpowiada swym ksztaltem ksztaltowi stempla tlocznika for¬ mujacego to wglebienie.Zapewnia to* ze przynajmniej cztery pary rów¬ nomiernie rozmieszczonych scianek bocznych zlob¬ ków wglebienia beda przystosowane do wspóldzia¬ lania z wkretakiem na calej glebokosci scianek od rozwarcia wglebienia az do jego dna, a wkretak bedzie dokladnie utrzymywany na osi wkretu, przy czym przy takim wytloczeniu wglebienia przewi¬ duje sie jeszcze niewielki luz roboczy pomiedzy sciankami bocznymi zlobków wglebienia i odpo¬ wiednimi sciankami narzedzia wkretowego.Gdyby nie bylo tego luzu to pracownik nie mial¬ by mozliwosci latwego wyjmowania wkretaka z wkreconego wkretu i w tym przypadku bylby wymagany znaczny wysilek reczny dla dokonania rozlaczenia.Tak maly luz w zadnym przypadku nie umozli¬ wia chybotania wkretaka calkowicie wpuszczonego do wglebienia, gdyz poza tym malym luzem ist¬ nieje scisla zgodnosc ksztaltów miedzy wkretakiem 6 i wglebieniem co uniemozliwia chybotanie wkre¬ taka.Wglebienie w lbie wkretu wedlug wynalazku moze miec prosty ksztalt krzyzowy, tak iz posiada 5 tylko cztery zlobki, z których kazdy przebiega w kierunku promieniowym ze srodkowego wydra¬ zenia, a w czasie operacji wytlaczania wglebienia metal z lba wkretu jest wypierany w kierunku osi wkretu, w polozenie posrednie miedzy czte- 10 rema promieniowo przebiegajacymi zlobkami, za¬ sadniczo prostopadle do scianek bocznych promie¬ niowych zlobków co zapobiega odstawaniu metalu wzdluz scianek bocznych od odpowiednich powierz¬ chni skrzydelek formujacych zlobki stempla tlocz- 15 nika na skutek sprezystosci metalu.W odmianie wykonania wkretu wglebienie po¬ siada wiecej niz cztery, a mianowicie osiem zlob¬ ków na obwodowej sciance srodkowego wydraze¬ nia, rozmieszczonych równomiernie dokola wglebie- 20 nia, przy czym kazdy z tych osmiu zlobków posia¬ da po dwie scianki boczneL Sposród tych zlobków cztery przebiegaja promie¬ niowo od srodkowego wydrazenia i sa rozmiesz¬ czone symetrycznie dokola niego, a cztery inne 25 zlobki, z których kazdy jest umieszczony pomiedzy sasiednimi promieniowo przebiegajacymi zlobkami, maja zasadniczo mniejsze wymiary promieniowe, a w przekroju maja ksztalt ogólny litery V, tak iz otrzymuje sie dwie poprzeczne wzgledem siebie 30 scianki boczne, z których kazda przebiega w kie¬ runku nie stycznym do linii promienia przebiega¬ jacej od tych powierzchni do osi wkretu, i prze¬ cinajacych sie ze soba na wierzcholku litery V, na linii nachylonej w dól i ku wewnatrz wzgle- 35 dem osi wkretu, przy czym nadmiar metalu pow¬ stajacy przez formowanie zlobków o przekroju w ksztalcie litery V w poblizu linii przeciecia sie tych scianek bocznych zlobków jest przemieszczany w przeciwleglych kierunkach obwodowych wzdluz 40 scianek bocznych zlobków w ksztalcie litery V w taki sposób, ze umozliwia to lub kompensuje, szczególnie w miejscu rozwarcia kazdego zlobka V, odstawanie metalu od stempla tlocznika.W odmianie wynalazku oporowa scianka boczna 45 kazdego z czterech promieniowych zlobków jest nieznacznie podcieta, wskutek czego taka scianka w kierunku ku wierzcholkowi lba wkretu jest po¬ chylona na zewnatrz w stosunku do promieniowej plaszczyzny przebiegajacej posrodku wzdluz przy- 50 leglego zlobka, przechodzac przez os wkretu. Pla¬ szczyzna ta jest nazywana w dalszym ciagu opisu posrednia pionowa plaszczyzna zlobka.Takie podciecie zmniejsza wyslizgiwanie sie wkretaka z wglebienia z tego powodu, ze wkretak musi byc obrócony nieznacznie wzgledem wkretu w kierunku przeciwleglym do kierunku wkreca¬ nia, aby bylo mozliwe jego wyjecie z wglebienia i w tym celu przeciwlegla scianka boczna kazdego promieniowego zlobka powinna byc raczej doklad¬ nie pianowa lub nachylona pod nieznacznym ka¬ tem wzgledem pionu, azcby przebiegala równo¬ legle lub prawie równolegle wzgledem oporowej scianki bocznej kazdego zlobka 65 Opisany ksztalt podciecia i nachylenia dwóch55579 8 powierzchni bocznych scianek bocznych kazdego promieniowo przebiegajacego zlobka jest prawie pionowy tak, iz wyrazenie „zasadniczo pionowy" i „prawie pionowy" uzyte w opisie w odniesieniu do scianki bocznej promieniowo przebiegajacych zlobków oznacza niewielkie odchylenie od scisle pionowego polozenia, co w przypadku scianki na¬ pedowej wkretu w kazdym z promieniowo prze¬ biegajacych zlobków nie jest wieksze niz 2° od¬ chylenia w kazdym kierunku od scisle pionowego polozenia. Takie male odchylenie od pionu w przy¬ padku scianki ulatwiajacej wyjmowanie wkretaka z kazdego promieniowo przebiegajacego wglebienia jest zawarte w zakresie od 0° do 3° od scisle pio¬ nowego polozenia.Wkret wedlug wynalazku jest przedstawiony na rysunkach na których fig. 1 przedstawia w widoku z góry a fig. 2 w przekroju wzdluz linii 2—2 na fig 1 znane z opisu patentowego Stanów Zjedno¬ czonych A. P. Nr 2474994 wzglebienie Jba wkretu z wierzcholkiem wkretaka wprowadzonego calko¬ wicie do wglebienia, przy czym obydwie figury ukazuja odstawanie metalu jakie zachodzi przy formowaniu wglebienia; fig. 3 przedstawia widok z góry a fig. 4 przekrój pionowy wzdluz linii 4—4 na fig. 4 znanego wglebienia pokazanego na fig 1 i 2, które zostalo zmienione w celu otrzymania pio¬ nowych scianek wglebienia, przy czym obydwie fi¬ gury ukazuja odstawanie metalu, fig. 5 przedsta¬ wia przekrój wzdluz linii 5<—5 na fig. 3 i pokazuje odstawanie metalu, fig. 6 przedstawia widok z góry lba wkretu metalowego wykonanego z wglebieniem wedlug wynalazku, fig. 7 i 8 przedstawia przekroje lba z wglebieniem, fig 9 czesciowy przekrój wzdluz linii 7—7, 8—8 i 9—9 na fig. 6.Fig. 10 przedstawia widok z góry w zwiekszonej podzialce wglebienia przedstawionego na fig. 6; fig. 11 przedstawia podobny widok jak na fig. 6 ale z czescia wierzcholkowa narzedzia wkretowego wpuszczona do wglebienia wedlug fig. 6, przy czym ta czesc wierzcholkowa jest przedstawiona w przekroju poprzecznym, fig. 12 przedstawia wi¬ dok z góry czesci lba wkretu wedlug wynalazku w innej jego odmianie i wreszcie fig. 13 przedsta¬ wia czesciowy przekrój promieniowy lba wkretu wedlug fig. 12.W celu zrozumienia znaczenia wynalazku przed¬ stawionego w niniejszym opisie omówiono znany wkret wedlug opisu patentowego Stanów Zjedno¬ czonych nr 2474994 pokazany na fig. 1 i 2, które przedstawiaja czesc wkretu z wypuklym lbem 11, posiadajacym wglebienie 10 wytloczone w lbie 11 wkretu przeznaczone do wkladania wkretaka 18.Wglebienie to sklada sie ze srodkowego wydraze¬ nia i czterech zlobków 13 na obwodowej sciance, rozmieszczonych symetrycznie dookola tego wydra¬ zenia.Na fig. 2 pokazano wypukly leb 11 na którym w czasie formowania wglebienia scianka 14 lba od¬ staje wzdluz scituiki obwodowej srodkowego wgle¬ bienia 12- w polozeniach pomiedzy promieniowo przebiegajacymi zlobkami 12.Takie odstawanie wystepuje zasadniczo w calej lub w górnej polowie glebokosci wglebienia i ma takie rozmiary, ze styczna 15 do odstajacej scianki 14 tworzy kat od 8° do 15°.Brak odstawania wzdluz scianek bocznych 17 zlobków 13 wglebienia wynika stad, ze naturalny 5 na skutek sprezystosci metalu kat ó"dstawania scia¬ nek bocznych od odpowiednich formujacych zlob¬ ki scianek stempla tlocznika jest na ogól mniejszy od kata nachylenia scianek bocznych wzgledem pionu, które wynosi w przyblizeniu od 4° do 5°. io Kat odstawania wzdluz takiej pionowo nachylonej scianki bocznej zlobka jest zawarty na ogól w za¬ kresie od 1° do 2°, a najczesciej prawie 1° w przy¬ padku wkretów z lbem wypuklym wykonanych ze stali, przy czym ten kat jest nieznacznie wiekszy 15 w przypadku rzadziej uzywanych metali^jak braz i stop aluminiowy. Taki kat odstawania jest wiec znacznie mniejszy niz kat miedzy linia 15 na fig. 2 a przylegla scianka stempla tlocznika, W przypadku odstawania metalu wzdluz scianek 20 bocznych 17 znanego wglebienia luz wytworzony miedzy nimi i odpowiednimi sciankami wkretaka 18 jest w znacznym stopniu a nawet calkowicie zlikwidowany przy ruchu wkretaka w kierunku dna wglebienia 10. 25 W ten sposób, chociaz odstawanie metalu wyste¬ powalo, jak pokazano w miejscu 14, we wglebie¬ niach znanego rodzaju w polozeniach posrednich miedzy zlobkami promieniowymi 13, nie mozna go bylo latwo ocenic poniewaz przy zmniejszaniu 30 pionowego kata nachylenia scianek bocznych 17 odstawanie uwydatnialo sie znowu w znacznym stopniu wzdluz tych scianek bocznych w sposób zaznaczony schematycznie na fig. 3, tak iz, jak widac odstawanie wystepuje wtedy na wszystkich 35 sciankach bocznych 17 zlobka w poblizu rozwar¬ cia wglebienia podobnie jak w przelozeniach po¬ srednich zlobków 13.Jak widac na fig. 4 i 5 moment obrotowy musi byc zmniejszony wobec zmniejszenia sie powierzch- 40 ni oporowej pomiedzy wkretakiem 18 i wglebie¬ niem 10 w lbie 11 w polozeniach w poblizu ro¬ zwarcia wglebienia.Fig. 6—11 wyjasniaja w jaki sposób opisane wy¬ zej trudnosci w dazeniu do zlikwidowania wysliz- 45 giwania sie wkretaka ze znanego wglebienia moga byc pokonane dzieki niniejszemu wynalazkowi.Wkret metalowy wedlug wynalazku posiada leb wypukly przy czym w lbie 20 jest wytloczone pod- srodku wglebienie 21 na wkretak, posiadajace srod- 50 kowe wydrazenie 22 oraz szereg zlobków w scian¬ ce obwodowej wglebienia, rozmieszczonych syme¬ trycznie.Jak widac na fig. 6 wglebienie zawiera osiem ta¬ kich zlobków, a mianowicie cztery zlobki 23, prze¬ biegajace promieniowo wzgledem srodkowego wy¬ drazenia 22 i rozmieszczone symetrycznie dokola niego, tak iz wglebienie ma ksztalt zasadniczo krzyzowy, ale w polozeniach posrodku pomiedzy kazdym z tych czterech promieniowo przebiegaja¬ cych zlobków 23 scianka obwodowa srodkowego wydrazenia 22 posiada uformowane cztery inne zlobki 24, z których kazdy posiada w przekroju ksztalt litery V. 65 Jak przedstawiono na fig. 8 i 9 kazdy z promie- 55 *60 V55579 9 niowo przebiegajacych zlobków 23 posiada dwie scianki boczne 25, 26, które sa zasadniczo pionowe i odpowiednio przystosowane do przenoszenia mo¬ mentu obrotowego powstajacego podczas wkrecania wkretu wprowadzonym wkretakiem o odpowied¬ nim ksztalcie dostosowanym do wglebienia w lbie wkretu.Taki kat odchylenia lub podciecia jest najko¬ rzystniej mniejszy od 1°, a najlepiej jezeli wy¬ nosi okolo 20'.Taki bardzo maly kat podciecia albo odchylenia od pionu kazdej scianki bocznej 25 zapewnia pra¬ widlowa wspólprace z odpowiednio uksztaltowa¬ nym wkretakiem.Kat podciecia nie jest dostatecznie duzy, aby uniemozliwial wyciagniecie wkretaka przez zwykly- ruch poosiowy, a wyciagniecie to jest jeszcze ula¬ twione przez uformowanie scianki bocznej 26 na przyklad równolegle lub prawie równolegle do scianki bocznej 25. A wiec w stosunku do plasz¬ czyzny promieniowej przebiegajacej posrodku zlobku 23 kazda scianka boczna 26 jest; nachylona ku tej plaszczyznie w kierunku poosiowym ku wewnatrz wglebienia.Najkorzystniej jest, jezeli kat nachylenia kazdej scianki bocznej 26 wynosi 2°, poniewaz kazda scianka boczna 26 sluzy tylko do przenoszenia mo¬ mentu obrotowego powstajacego podczas wykre¬ cania wkretu. Takie nachylenie w zadnym przy¬ padku nie powoduje wyslizgiwania sie wkretaka przy wkrecaniu wkretu.Scianki boczne 28, 29 kazdego zlobka 24 o prze¬ kroju w ksztalcie litery V przebiegaja w kierun¬ kach, które nie sa styczne do linii promieniowej przebiegajacej od scianek bocznych 28, 29 zlob¬ ków do osi wkretu 27 i dlatego umozliwiaja prze¬ noszenie momentu obrotowego wtedy gdy wspól¬ dzialaja z odpowiednio uksztaltowanymi sciankami zeberek wkretaka wprowadzonego do wglebienia.Obecnosc zlobków 24 posiadajacych scianki bocz¬ ne 28, 29 pozwala na przenoszenie wiekszego mo¬ mentu obrotowego na wkret w porównaniu z wkre¬ tem posiadajacym inaczej wykonane wglebienie, gdzie takie zlobki 24 ze sciankami bocznymi nie zostaly przewidziane.Chociaz scianki boczne 28, 29 zlobków 24 sa na¬ chylone pod katem wzgledem pionu wiekszym niz 4°, to ich powierzchnia i odleglosc od osi wkretu 27 jest mala w porównaniu z powierzchnia i od¬ legloscia od osi wkretu scianek bocznych 25, 26 zlobków 23 wobec czego sila skladowa powodujaca wyslizgiwanie sie wkretaka z wglebienia, wytwo¬ rzona przez te pochylone scianki zlobków, jest mala i praktycznie bez znaczenia.Jak przedstawiono na fig. 10, scianki boczne 28, 29 zlobków 24 o przekroju w ksztalcie litery V przecinaja sie ze soba na linii przeciecia 30, stano¬ wiacej wierzcholek litery V i sa nachylone ku wewnatrz do osi 27 wkretu w kierunku do dolu wglebienia, tak iz linia przeciecia 30 jest nachy¬ lona do wewnatrz w kierunku ku dolowi do osi 27 wkretu pod katem zawartym miedzy 8° i 15° a najlepiej pomiedzy 9° i 13°.Wzdluz tej linii 30 kat a, zawarty miedzy dwiema 25 10 sciankami bocznymi 28 i 29, wynosi od okolo 90° do okolo 110°, wskutek czego zlobki 24 maja ksztalt szeroko rozwartej litery V, natomiast scianki bocz¬ ne 28, 29 nie sa plaskie na calej swej szerokosci lecz nieznacznie wypukle, zwlaszcza w poblizu rozwarcia, gdzie kazda scianka boczna 28, 29 znaj¬ duje sie blisko przyleglej scianki bocznej 25 i 26 zlobka 23.Takawypuklosc powstaje przy formowaniu zlob- 10 ków 24 w szczególnosci w poblizu przeciecia, mie¬ dzy scianki zlobka, na przyklad wzdluz linii 30, gdzie metal jest przemieszczany w przeciwleglych kierunkach obwodowych, jak to zaznaczono strzal¬ kami zakrzywionymi o kierunkach przeciwnych na 15 fig. 10. Taki przemieszczony metal moze latwiej plynac do przestrzeni pozostawianej przez odsta- wanie metalu i dlatego scianki boczne 28, 29 for¬ muja sie o ksztalcie wypuklym zamiast o ksztalcie plaskim. 20 Taki ksztalt wypukly scianek bocznych 28 i 29 zlobka 24 zapobiega odstawaniu metalu w szczegól¬ nosci w poblizu rozwarcia wglebienia, gdzie prze¬ krój poprzeczny zlobków 24 o przekroju zwezaja¬ cym sie do dolu w ksztalcie litery V jest najwie¬ kszy i wobec tego zachodzi znacznie wieksze prze¬ mieszczenie metalu w miejscach gdzie sklonnosc metalu do plyniecia jest najwieksza.Takie obwodowe plyniecie metalu jest mozliwe ao w przypadku nachylenia w dól i ku wewnatrz scianek bocznych 28, 29 zlobków 24, tak iz ich linia przeciecia 30 jest jak juz zaznaczono nachy¬ lona w dól i ku wewnatrz pod katem 8° do 15° wzgledem osi 27 wkretu; najlepiej pod katem od 9° do 13°. 35 Bez takiego nachylenia w dól i ku wewnatrz scianek bocznych 28, 29 zlobki 24 cisnienie pro¬ mieniowe dzialajace na zewnatrz na metal lba wkretu, wywierane przez zeberka stempla tlocz- 40 nika formujacego zlobki, których scianki boczne musalyby byc wobec tego pionowe, byloby zbyt duze, aby odstawaniu metalu przeciwdzialalo obwo¬ dowe plyniecie metalu. Obecnosc tych nachylonych w dól i ku wewnatrz scianek bocznych 28, 29 45 zlobków 24 w ksztalcie litery V jest najwazniejsza cecha wynalazku. Dzieki czemu scianki boczne 28, 29 zlobka 24 posiadaja ksztalt stempla tlocznika na calej szerokosci i glebokosci scianek bocznych 28, 29. 50 W ten sposób wkretak przy calkowitym jego wpuszczeniu do wglebienia jest stateczny i nie moze chybotac sie w bok, lecz utrzymuje sie w przewidzianym wspólosiowym ustawieniu na osi wkretu 27. 55 Aczkolwiek zastosowanie zlobków 24 zwieksza przekrój poprzeczny wglebienia i zmniejsza ilosc metalu we lbie 20 pomiedzy zlobkami 23, to jednak me powoduje to sklonnosci lba do pekania na oo obwodzie miedzy zlobkami 23 podczas wytlaczania wglebienia. Zawdzieczac to nalezy ksztaltowi zlob¬ ków 24 o przekroju poprzecznym w ksztalcie litery V, poniewaz w czasie formowania zlobków 24 metal jest przemieszczany w kierunku obwodowym, jak 65 zaznaczono strzalkami na fig. 10, a nie jedynie55579 11 12 w kierunku promieniowym na zewnatrz, co spowo¬ dowaloby pekniecie lba miedzy zlobkami 23.Równiez nachylenie w dól i ku wewnatrz scianek bocznych 28, 29 zlobków 24 pod katem od okolo 7° do 10° wzgledem osi 27 wkretu zapewnia, ze w miarC zaglebiania sie stempla tlocznika metal w sasiedniej czesci lba wkretu jest przemieszczany stopniowo, a nie nagle, jak to mialoby miejsce w przypadku, gdyby scianki boczne 28, 29 zlobków 24 byly pionowe.Jeszcze wieksza statecznosc wkretaka we wgle¬ bieniu i wobec tego jeszcze wieksza zdolnosc wkre¬ taka do przenoszenia najwiekszego momentu obro¬ towego na wkret, ograniczonego tylko wytrzymalo¬ scia wkretu i materialu wkretaka, osiaga sie przez przeciwdzialanie odstawaniu metalu lba 20 wkretu, jak to ma miejsce wzdluz scianek bocznych 25, 26 kazdego zlobka promieniowego 23.Uzyskuje sie to przede wszystkim przez jedno¬ czesne ksztaltowanie powierzchni 31 lba 20 wkretu i formowania wgniecenia 32 w polozeniach posred¬ nich miedzy czterema promieniowo przebiegajacy¬ mi zlobkami 23, wskutek czego metal przemieszczo¬ ny przez takie wgniecenie 32 jest wypierany w kie¬ runku obwodowym ku zlobkom 23.Najlepiej jest jezeli, jak to przedstawiono na fig. 6 i 8, takie wgniecenia 32 sa wykonane o prze¬ kroju w ksztalcie litery V, i przebiegaja promie¬ niowo wzgledem osi 16 wkretu, wskutek czego kaz¬ de wgniecenie 32 jak to przedstawiono na fig. 6 i 10, prowadzi do odpowiedniego zlobka 24 w po¬ blizu linii przeciecia 30 miedzy dwiema sciankami bocznymi 28, 29 zlobka 24.W ten sposób plyniecie metalu, od zeberek stem¬ pla tlocznika formujacego, promieniowo przebie¬ gajace zlobki 23 pod dzialaniem odstawania metalu, jest opóznione lub skompensowane przez formowa¬ nie wgniecen 32 w taki sposób, ze scianki boczne 25, 26 zlobka uzyskuja ksztalt odpowiadajacy scisle na calej glebokosci zeberkom stempla tlocznika formujacego wglebienie, nawet jezeli te scianki boczne sa wykonane jako zasadniczo pionowe na calej swej glebokosci.Formowanie wgniecen 32 powoduje równiez w pewnym stopniu utwardzenie metalu w poblizu górnej powierzchni koncowej 31 lba 20 wkretu i uwaza sie, zwlaszcza w przypadku wkretów mniejszych wymiarów, ze takie utwardzenie siega do górnych czesci scianek bocznych 25, 26 zlobka, zapewniajac przez to wzmocnienie zlobka przez utwardzenie i obnizenie sklonnosci do odksztalcenia pod dzialaniem wkretaka wywierajacego duze mo¬ menty, co przyczynia sie do zwiekszenia zdolnosci przenoszenia momentu obrotowego przez wglebie¬ nie.Ponadto uwaza sie, ze odstawanie metalu wzdluz scianek bocznych 25, 26 zlobka 23, zwlaszcza w przypadku wglebien malych rozmiarów, jest utrudnione w znacznym stopniu na skutek formo¬ wania zlobków 24. Metal przemieszczony przez for¬ mowanie zlobków 24 jest przemieszczany w kie¬ runku obwodowym, jak na fig. 10, ku przyleglym zlobkom promieniowym 23 na odleglosc wystar¬ czajaca dla zapobiezenia odstawaniu metalu wzdluz scianek bocznych 25, 26 przynajmniej w poloze¬ niach w poblizu srodkowego wydrazenia 22.A wiec dzieki specjalnemu ksztaltowi wglebie¬ nia, odstawanie metalu, podczas formowania wgle- 5 bienia 21 wzdluz dwóch scianek bocznych kazdego z osmiu zlobków jest w zasadzie wyeliminowane, natomiast tam, gdzie kazda boczna scianka 28, 29 zlobka 24 laczy sie ze scianka boczna 25, 26 zlobka 23 naroza 33 pomiedzy kazda scianka 25, 26 zlobka 10 23 i poprzeczna scianka boczna 28, 29 zlobka 24 sa zaokraglone, aby uniknac ostrych krawedzi.Taki zaokraglony ksztalt, bez ostrych narozy zmniejsza sklonnosc metalu lba wkretu do pekania w tym miejscu. 15 Przy mniejszych wymiarach wglebien dostoso¬ wanych do wkretów o malych wymiarach, uzywa¬ nych powszechnie, zlobki 24 moga nie zajmowac calej glebokosci wglebienia, poniewaz zlobki 24 maja zmniejszajacy sio w dól przekrój wskutek 20 nachylenia linii przeciecia zlobków 30.Zamiast ksztaltowania powierzchni 31 lba wkretu z promieniowymi wgnieceniami 32 mozna jak to pokazano na fig. 12, wgniecenia 34 przebiegaja ob- wodowo na wiekszej czesci swej dlugosci miedzy 25 obwodowo przyleglymi zlobkami 23. Poniewaz te obwodowe wgniecenia 34 sa bardziej skuteczne anizeli promieniowe wgniecenia 32 zwlaszcza w przypadku gdy zlobki 24 nie sa przewidziane, te obwodowe wgniecenia 34 winny byc wykonane 30 przy ostatecznym ksztaltowaniu powierzchni 31 lba wkretu. Jak widac na fig. 13 te wgniecenia 34 posiadaja w przekroju poprzecznym ksztalt kli¬ nowy. 35 *5 60 55 PL PL PL PL PL PL PL

Claims (9)

1. Zastrzezenia patentowe 40 1. Wkret metalowy z wglebieniem krzyzowym wy¬ tloczonym w górnym koncu wkretu i przezna¬ czonym do wkladania wkretaka, które to wgle¬ bienie posiada srodkowe wydrazenie oraz cztery zlobki w sciance obwodowej srodkowego wy¬ drazenia, rozmieszczone równomiernie dokola, przy czym kazdy zlobek posiada po dwie scian¬ ki boczne, pomiedzy które jest wkladana odpo¬ wiednio uksztaltowana czesc wkretaka wpro¬ wadzonego do wglebienia, przy czym zlobki w liczbie czterech przebiegaja promieniowo wzgledem srodkowego wydrazenia i sa roz¬ mieszczone symetrycznie dokola niego, tak iz wglebienie ma ksztalt zasadniczo krzyzowy, zna¬ mienny tym, ze kazde wgniecenie (32) przebiega w kierunku obwodowym wglebienia, a w prze¬ wazajacej czesci — miedzy przyleglymi zlobka¬ mi (23) przebiegajacymi promieniowo.

2. Wkret wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze kaz¬ de wgniecenie (32) zawiera wydluzone wglebie¬ nie które przebiega na zewnatrz wzdluz lba (31) wkretu od srodkowego wydrazenia (22) w kie¬ runku obwodu tego lba pomiedzy zlobkami (23 wglebienia.

3. Wkret wedlug zastrz. 1 i 2, znamienny tym, ze wgniecenia (32) przebiegaja promieniowo wzgledem osi (27) wkretu i sa rozmieszczone 05 symetrycznie miedzy kazda obwodowo przy-55579 13 14 legla para zlobków promieniowych (23), przy czym kazde wydluzone wgniecenie (32) ma w przekroju poprzecznym ksztalt litery V.

4. Wkret wedlug zastrze. 1-5-3, znamienny tym, ze wglebienie (21) jest uformowane w calosci z osmioma równomiernie rozmieszczonymi zlob¬ kami (23, 24) wybiegajacymi promieniowo ze srodkowego wydrazenia (22), przy czym cztery zlobki sposród wymienionych osmiu zlobków (23), (24) maja w przekroju poprzecznym postac o ksztalcie litery V i zawieraja pare scianek bocznych (28, 29), przecinajacych sie na linii (30) nachylonej w dól ku wewnatrz wzgledem osi (27) wkretu.

5. Wkret wedlug zastrz. 4, znamienny tym, ze wydluzone wgniecenia (32) na swym wewnetrz¬ nych koncach w poblizu srodkowego wydraze¬ nia wglebienia siegaja do zlobka (24) o prze¬ kroju w ksztalcie litery V.

6. Wkret wedlug zastrz. 4 i 5, znamienny tym, ze linia przeciecia (30) dwóch bocznych scianek (28, 29) kazdego zlobka (24) o przekroju w ksztalcie litery V jest nachylona w dól i ku wewnatrz wzgledem osi (27) wkretu pod katem zawartym miedzy 8° i 15°.

7. Wkret wedlug zastrz. 6, znamienny tym, ze kat nachylenia jest najkorzystniej zawarty w za¬ kresie od 9° do 13°.

8. Sposób wytwarzania wglebienia* w lbie wkretu wedlug zastrz. 1—7, znamienny tym, ze scianki boczne (25, 26) czterech promieniowo przebie¬ gajacych zlobków (23) wglebienia formuje sie zasadniczo pionowo w sposób znany, przy czym podczas formowania wglebienia (21) za pomoca 5 stempla tlocznika czesc metalu lba (20) wkretu przemieszcza sie w takim kierunku, ze kom¬ pensuje naturalne odstawanie metalu na kaz¬ dej z dwóch scianek bocznych (25, 26) co naj¬ mniej czterech równomiernie rozmieszczonych io zlobków (23) wglebienia (21), wskutek czego przynajmniej na tych sciankach bocznych (25, 26) zlobków 23 wglebienie 21 na calej glebo¬ kosci scianek bocznych zlobka, od . rozwarcia wglebienia az do jego dna odpowiada swym 15 ksztaltem scisle wyznaczonemu ksztaltowi stem¬ pla tlocznika formujacego wglebienie.

9. Sposób wedlug zastrz. 8 znamienny tym, ze podczas operacji wytlaczania wglebienia (21) metal lba (31) wkretu jest wypieramy w kierun- 20 ku osi (27) wkretu w polozenie posrednie (32) miedzy czterema promieniowo przebiegajacymi zlobkami (23), wskutek czego metal w poblizu lba (31) wkretu przemieszcza sie w kierunku zasadniczo prostopadlym do scianek bocznych 25 (25, 26) zlobków promieniowych (23), aby zapo¬ biec naturalnej daznosci metalu do odstawania wzdluz scianek bocznych (25, 26) od odpowied¬ nich powierzchni skrzydelek formujacych zlobki stempla tlocznika formujacego wglebienie pod- 30 czas wytlaczania wglebienia (21).KI. 47 a, 6 55579 MKP F 06 bKI. 47 a, 6 55579 MKP F 06 bKI. 47 a, 6 55579 MKP F 06 b Fig.10 Fig.11 Fig.12 Fig.13 ;: ^ l r*L } -'' * t K A I; Uri*: '.. ¦•» KZG-3, zam. 706/68 — 400 PL PL PL PL PL PL PL