Pierwszenstwo: 18. VI. 1964 Niemiecka Republika Federalna Opublikowano: 28. VI. 1968 55556 KI. <47-crll Wcjjj/fo MKP F OG d-- F/f Gd A$lho UKD Wlasciciel patentu: Fichtel & Sachs A. G., Schweinfurt (Niemiecka Repu¬ blika Federalna) ^-— • ^-«irt/ / Sprzeglo cierne wlaczane w zaleznosci od temperatury Wynalazek dotyczy sprzegla ciernego wlaczanego w zaleznosci od temperatury, przeznaczonego zwlaszcza do napedu wentylatora w silnikach spa¬ linowych chlodzonych woda, skladajacego sie z czesci napedowej zaopatrzonej w obrotowo-sy- metryczna powierzchnie cierna oraz z czesci na¬ pedzanej posiadajacej przynajmniej jeden lub kil¬ ka nosników powierzchni ciernej, przy czym przy ruchu poosiowym urzadzenia wlaczajacego nosniki powierzchni ciernej wspóldzialaja z czescia nape¬ dowa sprzegla.Znane jest sprzeglo cierne wlaczane w zalez¬ nosci od temperatury, przeznaczone do napedu wentylatora silników spalinowych chlodzonych woda, w którym tasma cierna jest polaczona trwa¬ le ze wzgledu na obrót z czescia sprzegla pod¬ trzymujaca wentylator. Dzwignia osadzona na osi obrotu zaczepia swym koncem zagietym w kie¬ runku osiowym przez wyciecie wentylatora inna czesc polaczona z tasma cierna i na te dzwignie dziala w kierunku obwodowym na jednej stronie termostat a na drugiej stronie sprezyna zwrotna.Termostat, umieszczony bezposrednio za chlod¬ nica wodna, w razie wzrostu temperatury powo¬ duje przekrecenie dzwigni i tym samym urucho¬ mienie sprzegla. Wada tej konstrukcji jest to, ze ruch termostatu jest przenoszony na tasme cierna poprzez liczne czesci, co obniza niezawod¬ nosc dzialania. Poniewaz srodki ciezkosci termo¬ statu, sprezyny zwrotnej i dzwigni nie leza na osi 2 obrotu, lecz sa rozlozone nierównomiernie na ob¬ wodzie, wystepuje w czasie obrotu wentylatora silne niezrównowazenie, które bardzo trudno daje sie wywazyc, poniewaz w celu uruchomienia 5 sprzegla dzwignia zostaje pokrecana.Zastosowanie tasmy ciernej jest bardzo nieko¬ rzystne, poniewaz odpowiednio do ciezaru tej tas¬ my i liczby obrotów w stanie wlaczonym sprzegla dziala na te tasme sila odsrodkowa, która powo- i° duje dodatkowe dociskanie tasmy ciernej do cze¬ sci napedowej sprzegla Zwolnienie sprzegla przy duzej liczbie obrotów jest mozliwe tylko wtedy, gdy tasma cierna jest bardzo lekka, lecz wówczas ma ona bardzo mala statecznosc ksztaltu, wsku- 15 tek czego sprzeglo ulega bardzo latwo uszkodze¬ niom.Znane jest takze sprzeglo cierne wlaczane za pomoca bimetalowego paska, w którym nosniki wykladziny ciernej w czesci napedowej sprzegla sa osadzone trwale ze wzgledu na obrót, i osa¬ dzone przesuwnie w kierunku promieniowym. Na nosniku powierzchni ciernej oraz na czesci nape¬ dowej sprzegla sa osadzone jednoramieime dzwig¬ nie tworzace kolankowy uklad dzwigniowy. Pasek 25 bimetalowy zaczepia o miejsce polaczenia tych dwóch dzwigni. Do uruchomienia kazdego nosni¬ ka tasmy ciernej przewidziany jest jeden pasek bimetalowy. Wada tej konstrukcji jest koniecz¬ nosc zastosowania w czesci napedowej sprzegla 30 dokladnie wykonanej prowadnicy. Ponadto zasto- 20 5552655556 sowania ukladu dzwigni kolankowych konieczna jest w tym znanym sprzegle duza liczba czesci skladowych, co komplikuje i podraza koszt wyko¬ nania sprzegla.Znane jest równiez sprzeglo cierne wlaczane w zaleznosci od temperatury, w którym do prze¬ noszenia poosiowego ruchu urzadzenia uruchamia¬ jacego zastosowany jest kolankowy uklad dzwig¬ niowy, przy czym dzwignie uruchamiajace sa przy¬ laczone przegubowo tylko do nosników powierz¬ chni ciernej i ich poosiowe przesuniecie jest po¬ wodowane przez osiowy ruch pokrywy docisko¬ wej. Takze i ta konstrukcja jest droga.Jeszcze inna znana konstrukcja sprzegla cier¬ nego zawiera wewnatrz czesci napedowej sprze¬ gla dzwignie umieszczone obrotowo na ramionach zabieraka i dostosowane ksztaltem do ksztaltu po¬ wierzchni ciernej tej czesci napedowej. Dzwignie uruchamiajace sa przy tym polaczone przegubowo z dzwigniami podtrzymujacymi powierzchnie cier¬ na oraz z przesuwna tuleja. Moment obrotowy jest przenoszony z czesci napedowej sprzegla po¬ przez dzwignie podtrzymujace powierzchnie cierna na ramionach zabieraka, natomiast dzwignie przy-, laczone do przesuwnej tulei i nosników powierz¬ chni ciernej nie sluza do przenoszenia mocy, na¬ tomiast sluza wylacznie do uruchamiania sprzegla.Zastosowanie dzwigni uruchamiajacych nie prze¬ noszacych momentu obrotowego, a takze koniecz¬ nosc uzycia przegubów miedzy ramionami zabie¬ raka i dzwigni, oraz przegubów do dzwigni uru¬ chamiajacych sprzeglo, podnosi koszt wykonania sprzegla. Ponadto przeguby miedzy ramionami zabieraka i dzwigniami dopasowanymi do po¬ wierzchni ciernej czesci napedowej sprzegla musza byc wykonane bardzo precyzyjnie, azeby zapewnic nalezyte zamocowanie nosników powierzchni cier¬ nej w kierunku osi.Powyzsze wady i niedogodnosci usuwa sprzeglo cierne wedlug wynalazku, wlaczane w zaleznosci od temperatury. Sprzeglo to ma prosta i nieza¬ wodna w dzialaniu konstrukcje oraz bardzo mala dlugosc, dzieki czemu moze byc ono wbudowane bez zadnych trudnosci takze do istniejacych juz pojazdów silnikowych.Osiagnieto to dzieki temu, ze znane dzwignie przenoszace moment obrotowy sa wykonane w tym sprzegle jako dzwignie dwuramienne, przy czym jedno ramie dzwigni na swym wolnym koncu tworzy nosnik powierzchni ciernej, drugie zas ra¬ mie tej dzwigni jest polaczone z urzadzeniem wlaczanym na przyklad w postaci termostatu. Te¬ go rodzaju budowa sprzegla, wlaczanego w za¬ leznosci od temperatury, jest nie tylko prosta, po¬ niewaz jedno ramie dzwigni stanowi jednoczesnie nosnik powierzchni ciernej, lecz takze jest tania w wykonaniu i prosta w montazu, gdyz dla kazdej czesci konstrukcyjnej, skladajacej sie z nosnika powierzchni ciernej i dwuramiennej dzwigni, po¬ trzebny jest tylko jeden punkt obrotu.Wspomniane dzwignie sluza przy tym jednocze¬ snie do przenoszenia momentu obrotowego i sa dzwigniami uruchamiajacymi sprzeglo. Dzieki prze¬ gubowemu osadzeniu dwuramiennej dzwigni na napedowej czesci sprzegla, punkt obrotu jest do¬ brany w takim miejscu zabieraka, ze cala sila odsrodkowa jest przejmowana glównie przez sworz- 5 nie, wskutek czego niezawodna praca sprzegla jest zapewniona takze i przy wysokich obrotach.Jednoczesnie zapewniona jest takze w duzym stop¬ niu niezawodnosc dzialania tego sprzegla, poniewaz termostat jest umieszczony bezposrednio za chlod¬ lo nica wodna.Wedlug wynalazku kazda dwuramienna dzwig¬ nia jest zaopatrzona w wykrój, o który zaczepia kazdy zabierak polaczony z czescia napedzana sprzegla. To bardzo proste zabezpieczone przed 15 obrotem polaczenie dzwigni z czescia napedzana sprzegla pozwala na uzyskanie szczególnie zwartej budowy sprzegla, co ma szczególnie duza zalete ze wzgledu na posiadana do rozporzadzenia bardzo czesto mala przestrzen do wbudowy sprzegla. 20 Na rysunkach pokazano kilka przykladów wy¬ konania sprzegla wedlug wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia widok z góry sprzegla z odjetym wentylatorem i termostatem, fig. 2 — przekrój 25 podluzny sprzegla wzdluz linii II—II na fig. 1, fig. 3 — przekrój podluzny sprzegla ze stozkowo wykonana wewnetrzna powierzchnia czesci nape¬ dowej sprzegla, a fig. 4 — przekrój podluzny sprzegla, czesc napedowa którego jest wykonana gg w postaci tarczy.Na fig. 1 i 2 czesc napedowa 1 sprzegla posiada wewnetrzna powierzchnie cierna walcowa 2. Na czopie lozyskowym 3 czesci napedowej 1 sprzegla jest osadzona za pomoca dwóch lozysk kulkowych 35 5 czesc napedzana 4 sprzegla. Lozyska te sa zabez¬ pieczone przed poosiowym przesunieciem na czopie 3 za pomoca pierscienia 6, a w czesci napedzanej 4 sprzegla sa one zabezpieczone przed poosiowym przesuniecieln za pomoca pierscienia 7. Dwura- 40 mienne dzwignie 8 sa zaopatrzone w zagiete do góry nakladki 9 z otworami, przez które sa prze- tkniete sworznie 10.Jedne ramiona dwuramiennych dzwigni 8 sa 45 obciazone okladzina cierna 11, natomiast wolne konce drugich ramion dzwigni naciskaja na pokry¬ we dociskowa 13 za pomoca sprezyny zwrotnej 12.Kolnierz 14 wraz z wentylatorem 15 jest mocowany na zabieraku 16 czesci napedzanej 4 sprzegla za 50 pomoca srub 17. W tulei nastawczej 18, wkreco¬ nej do kolnierza 14 i zabezpieczonej za pomoca przeciwnakretki 19, osadzony jest termostat 20, który swym trzpieniem 21 dziala na pokrywe do¬ ciskowa 13. 55 Odmiana sprzegla przedstawiona na fig. 3 rózni sie od sprzegla wedlug fig. 1 i 2 tym, ze wewnetrz¬ na powierzchnia 22 czesci napedowej 1 sprzegla jest stozkowa oraz innym ksztaltem ramienia dwu¬ ramiennej dzwigni 8.W odmianie sprzegla przedstawionej na fig. 4 na jednym ramieniu dwuramiennej dzwigni 8 znaj¬ duja sie plytkowe powierzchnie cierne 23, które wspóldzialaja z czescia napedowa 1 sprzegla wy- 65 konana w postaci tarczy. W celu zabezpieczenia5 55556 6 przed uszkodzeniem mechanicznym czesc napedowa 1 sprzegla jest zamknieta oslona 24.Sposób dzialania tego sprzegla wlaczanego w za¬ leznosci od temperatury jest nastepujacy: Bezposrednio przed termostatem 20 jest umiesz¬ czona nieuwidoczniona na rysunku chlodnica wod¬ na silnika spalinowego. Temperatura powietrza dzialajaca na termostat 20 wzrasta lub spada od¬ powiednio do temperatury wody chlodnicy. Przy ogrzaniu termostat 20 rozpreza sie i naciska swym trzpieniem 21 na pokrywe dociskowa 13, wskutek czego dwuramienne dzwignie 8, pokonujac opór sprezyny zwrotnej 12, zostaja wychylone dokola sworznia 10 umieszczonego w zabieraku 16. Powo¬ duje to, ze ramiona dzwigni 8 z okladzina cierna 11, wzglednie plytkowa powierzchnia cierna 23 wspóldzialaja z powierzchnia cierna czesci nape¬ dowej 1 sprzegla.Gdy temperatura wody chlodzacej jest nizsza od pewnej z góry okreslonej wartosci, to obniza sie równiez temperatura powietrza oddzialywujaca na termostat 20. W wyniku tego trzpien 21 termo¬ statu 20 cofa sie, a sprezyna zwrotna 12 powo¬ duje rozlaczenie okladziny ciernej dwuramiennych dzwigni 8 od czesci napedowej 1 sprzegla, wskutek czego wentylator równiez zostaje odlaczony od na¬ pedu.W celu umozliwienia regulacji temperatury wla¬ czania i wylaczania wentylatora mozliwe jest wkre¬ canie i wykrecanie tulei 18, co powoduje poosiowe przesuwanie termostatu 20.Dwuramienne dzwignie 8, które w powyzszym opisie sa pomyslane, jako wykonane z blachy, moga byc równiez wykonane jako odlewane. Wygiete do góry nakladki 9 dwuramiennych dzwigni 8 moga byc takze umieszczone przeciwlegle, wskutek czego dzieki wydluzonemu sworzniowi 10 kazda dwu- Fig. 1 & ramienna dzwignia 8 zostaje osadzona podwójnie w punkcie obrotu. PL