Pierwszenstwo: Opublikowano: 7.Y.1968 55320 KI. 42 c, 9/02 MKP G 01 c UKD 1a\oo Wspóltwórcy wynalazku: dr inz. Wieslaw Welnicki, mgr inz. Edmund Adelman Wlasciciel patentu: Politechnika Gdanska Instytut Okregowy, Gdansk (Polska) Przyrzad rejestrujacy do okreslania cyrkulacji statków i Przedmiotem wynalazku jest przyrzad rejestru¬ jacy do okreslania cyrkulacji statków i modeli statków poprzez rejestracje toru okreslonego punktu kadluba statku w czasie wykonywania krazenia i pomiar srednicy kola cyrkulacji. 5 Dotychczas stosowana do tego celu metoda, polegala na wyrzucaniu za burte statku w cza¬ sie krazenia boi lub kawalków drewna i wizu¬ alnym ocenianiu na podstawie tego sladu sred¬ nicy kola zwrotu. Sposób bardzo niedokladny. 10 Stosowano równiez w odniesieniu do statków rze¬ czywistych metody nawigacyjne i radiolokacyjne równiez niedokladne ze wzgledu na krótki czas zwrotu i niemoznosc dokonania wystarczajacej ilosci namiarów. W laboratoriach badan modelo- 15 wych okretów stosowano metody fotograficzne oraz specjalne urzadzenia ultradzwiekowe, bar¬ dzo drogie i pracochlonne przy odczytywaniu wyników i wyznaczaniu kolejnych punktów po¬ zycyjnych. Metody te nie nadaja sie do zastoso- 20 wania na statkach rzeczywistych.Celem wynalazku jest dokladne odtworzenie w skali toru drogi okreslonego punktu kadluba statku (np. masztu, komina lub tp.), przebytej w trakcie manewru cyrkulacji dla umozliwienia po- 25 miaru charakterystyk tej cyrkulacji, tzn. sredni¬ cy kola, predkosci statku i czasu trwania fazy nieustalonej i ustalonej, na podstawie obserwa¬ cji z brzegu, przy czym wynik badania winien byc znany natychmiast po zakonczeniu próby dla 30 umozliwienia jej powtórzenia w przypadku stwier¬ dzenia nieprawidlowosci.Zadaniem wynalazku jest opracowanie odpo¬ wiedniego przyrzadu przeznaczonego do osiagnie¬ cia tego celu.Cel ten zostal osiagniety przez skonstruowanie przyrzadu zlozonego z dwóch namierników op¬ tycznych umieszczonych w pewnej odleglosci od siebie (poprzez które dwóch obserwatorów obser¬ wuje w sposób ciagly ten sam punkt na statku wykonujacym próbe) sprzezonych dwoma obroto¬ wymi ramionami wodzacymi, nasladujacymi ruch namierników, umieszczonymi na stole rejestrato¬ ra. Punkt przeciecia sie ramion wodzacych wy¬ znacza chwilowa pozycje obserwowanego statku, a kolejne pozycje zarejestrowane automatycznie wyznaczaja z kolei droge obserwowanego punktu w funkcji czasu i w skali.Stosowanie tego przyrzadu daje znaczne ko¬ rzysci w porównaniu z dotychczas stosowanymi metodami. Konstrukcja przyrzadu jest stosunko¬ wo prosta i tania. Natychmiast po zakonczeniu próby otrzymuje sie wykres toru cyrkulacji w skali w stosunku do badanego statku. Wszystkie charakterystyki cyrkulacji mozna zmierzyc przy pomocy skalówki bez dodatkowych operacji ra¬ chunkowych. Oprócz podstawowego parametru, jakim jest srednica cyrkulacji, mozna zmierzyc jej pozostale elementy, takie jak srednica tak¬ tyczna, przesuniecie poprzeczne i podluzne oraz 553203 spadek predkosci na cyrkulacji. Dokladnosc po¬ miarów jest wieksza niz przy innych metodach i zawiera sie w granicach 3—48/o. Poza tym, przy pomocy tego samego przyrzadu mozna badac stat¬ ki morskie i sródladowe oraz modele.Wynalazek zostanie blizej objasniony na przy¬ kladzie wykonania przedstawionym na rysunku, na którym fig. 1„ przedstawia widok z góry oma¬ wianego przyrzadu na tle praktycznej realizacji pomiarów cyrkulacji statku, fig. 2 — widok bocz¬ ny namiernika optycznego i ukladu powtarzaja¬ cego osadzonego na wspólnym stole pomiarowym, fig. 3 — widok z góry ranjkJh^wodzacych w wy¬ konaniu mechanicznego zapisu, fig. 4 — przekrój poprzeczny ramienia wodzacego w wykonaniu mechanicznego zapisu wg. iljgirt ^rfo na fig. 3, fig. 5 — widok z góry rarai*iLwod2&ych w wy¬ konaniu elektrycznego zapisu, a fig. 6 przedsta¬ wia przekrój poprzeczny ramienia wodzacego w wykonaniu elektrycznego zapisu wg. linii a — a na fig. 5. Przyrzad sklada sie (fig. 1 i 2) z dwu namierników optycznych 3 i 4 rozstawionych na nabrzezu w pewnej odleglosci 13 i z widocznos¬ cia statku badanego 1, który wykonuje cyrkula¬ cje o pewnej srednicy 2, elektrycznego ukladu powtarzajacego 5, rejestratora tasmowego 6, oraz stolu pomiarowego 7. Namiernik 3 oraz dalsze ra¬ mie wodzace 1|4 sa sprzezone elektrycznie za po¬ srednictwem przekladni mechanicznej 8, nadajni¬ ka lacza selsynowego 9, odbiornika lacza selsyno- wego 10, elektrycznego przekaznikowego ukladu nadaznego 11 i przekladni slimakowej 12. Górne ramie wodzace 15 jest osadzone na wspólnej osi pionowej 20 z namiernikiem 4 i jest don równo¬ legle. Górne i dolne ramie wodzace moga byc wykonane w postaci podwójnych szyn (fig. 3 i 4) i w punkcie przeciecia obu ramion umieszczony moze byc zwykly piasek grafitowy lub tuszowy 16 zawieszony na malym wózeczku na górnym ramieniu z mozliwoscia przesuwu wzdluz ramie¬ nia. Inne rozwiazanie z zapisem elektrycznym po¬ kazano na fig 5 i 6. Ramiona wodzace 14 i 15 wykonano tu w postaci nozowych elektrod meta¬ lowych 18 izolowanych walkiem z tworzywa sztucznego, zasilanych napieciem z generatora udarowego 17 (fig. 1). Rejestrator tasmowy 6 sklada sie z dwóch rolek obracanych recznie kor¬ bkami, przy czym papier przewija sie z jednej rolki na druga po kazdej próbie. Papier 21 (fig. 2) jest rozpiety pod obu ramionami wodzacymi w przypadku zapisu mechanicznego, lub miedzy dolnym a górnym ramieniem (poziomo) w przy¬ padku zapisu elektrycznego. Natomiast namier¬ nik optyczny 4, uklad powtarzajacy 10, 11, 12, 5, ramiona wodzace 14 i 15 oraz rejestrator 6 sa zmontowane na stole pomiarowym. Namiernik optyczny 3 wraz z przekladnia 8 i nadajnikiem selsynowym 9 sa zamontowane na oddzielnej, przenosnej podstawie i polaczone kablem ze sto¬ lem pomiarowym 7.Na nabrzezu, na przeciw którego statek wyko¬ nuje cyrkulacje, ustawia sie namiernik optyczny 3 i w pewnej odleglosci 13 od niego stól pomia¬ rowy- 7 z nadajnikiem optycznym 4. Nastepnie 4 dwóch obserwatorów naprowadza namierniki op¬ tyczne 3 i 4 w ten sposób, ze sa one stale skie¬ rowane na maszt statku wykonujacego krazenie.Ruch obrotowy namiernika 3 jest powtarzany do- 5 kladnie przez ramie wodzace 14 za posrednictwem przekladni mechanicznej 8 i lacza selsynowego nadawczo-odbiorczego 9, 10 oraz elektrycznego przekaznikowego ukladu nadaznego 11 i prze¬ kladni slimakowej 12. Jednoczesnie ruch namier- • nika 4 jest nasladowany przez ramie wodzace 15 sprzezone z nim na stale. Punkt skrzyzowania obu ramion wodzacych 19 wyznacza chwilowa pozycje statku, która jest rejestrowana na papie¬ rze rejestracyjnym 21 (fig. 2) rozpietym miedzy 1 ramionami wodzacymi 14 i 15 w ten sposób, ze w miejscu skrzyzowania ramion wodzacych na¬ stepuje przeskok iskry elektrycznej wzbudzonej przez generator udarowy wysokiego napiecia 17 (fig. 1). Iskra wypala w papierze otworki, któ¬ rych rozmieszczenie jest zalezne od nastawienia znacznika Czasu sterujacego generator udarowy.W ten sposób otrzymuje sie zapis toru statku w postaci szeregu kolejnych punktów pozycyjnych ó dowolnym zageszczeniu. Skala otrzymanego wy¬ kresu zalezy od stosunku odleglosci punktów 3 i 4 do odleglosci punktów 5 i 4 i moze byc re¬ gulowana zarówno przez zmiane polozenia na- . miernika optycznego 3 lub ukladu powtarzajace¬ go 5 na stole pomiarowym 7.Calosc urzadzenia jest zasilana pradem zmien¬ nym o napieciu 220 V przetwarzanym wewnatrz urzadzenia na potrzebne napiecie pomocnicze.W przypadku zastosowania zapisu mechanicznego niepotrzebny jest generator udarowy, gdyz w miejscu skrzyzowania ramion wodzacych umiesz¬ cza sie zwykly pisak mechaniczny. Wówczas za¬ pis toru jest linia ciagla.W przypadku przerywanego zapisu w znanych odstepach czasu mozna jeszcze okreslic predkosc statku podczas cyrkulacji, co jest dodatkowa i niespotykana zaleta niniejszego przyrzadu po¬ miarowego. Przyrzad rejestrujacy do okreslenia cyrkulacji statku, stanowiacy przedmiot niniej- 45 szego wynalazku, zostal dokladnie wypróbowany na kilku kolejnych prototypach zarówno w wa¬ runkach laboratoryjnych jak i w warunkach rze¬ czywistych, czyli podczas faktycznych pomiarów cyrkulacji statku. Potwierdzilo to calkowicie jego 50 wspomniane na wstepie zalety i praktyczna przy¬ datnosc w gospodarce morskiej do okreslania wlasciwosci manewrowych modeli i jednostek plywajacych.Niezaleznie od tego, przyrzad ten moze byc 65 jeszcze z powodzeniem wykorzystany w innych dziedzinach zycia gospodarczego, a zwlaszcza tam, gdzie chodzi o zarejestrowanie dowolnych ruchów cial stalych na odleglosc. 60 PL