Pierwszenstwo: Opublikowano: 30.Y.1968 MKP H 04 siiliotekaI UKp I Wspóltwórcy wynalazku: prof. dr inz. Józef Salacinski, dr inz. Marian Zientalski, dr inz. Tadeusz Bartkowski Wlasciciel patentu: Politechnika Gdanska Katedra Teletransmisji, Gdansk (Polska) Pólprzewodnikowy uklad automatycznej regulacji poziomu dla teletransmisyjnych systemów wielokrotnych Przedmiotem wynalazku jest pólprzewodnikowy uklad automatycznej regulacji poziomu dla tele¬ transmisyjnych systemów wielokrotnych.W znanych ukladach automatycznej regulacji poziomu, elementy regulacyjne sa wlaczone albo na wejsciu wzmacniacza albo w petli sprzezenia zwrotnego. W przypadku umieszczenia elementu regulacyjnego na wejsciu wzmacniacza element wzmacniajacy ma stale wzmocnienie, natomiast regulacje uyzskuje sie przez zmiany stosunku dzielnika napiecia. Zmiany stosunku dzielnika uzyskuje, sie przez zmiane wartosci jego elemen¬ tów.Zmiany te mozna uzyskac przez zastosowanie odpowiednich ukladów elektronicznych lub ele¬ ktromechanicznych. W ukladach elektronicznych najczesciej wykorzystywanymi elementami regu¬ lacyjnymi sa termistory i diody. Moga byc rów¬ niez stosowane tranzystory, w których wykorzy¬ stuje sie zmiany opornosci wejsciowej lub wyj¬ sciowej. Zmiane wartosci elementów regulacyj¬ nych uzyskuje sie za posrednictwem pradu pilota.Stosowanie dzielników oporowo-termistorowych lub diodowo-termistorowych umieszczonych na wejsciu wzmacniacza nie jest korzystne ze wzgle¬ du na wprowadzenie znieksztalcen nieliniowych.W ukladach elektromechanicznych funkcje dzielnika spelnia zmieniany mechanicznie tlumik oporowy lub pojemnosciowy. Rozwiazania takie sa trudne do miniaturyzacji a w przypadku za- 10 20 30 stosowania potencjometrów moga wprowadzac za¬ klócenia wynikajace ze zlej pracy styków.Celem wynalazku jest opracowanie tranzystoro¬ wego ukladu bezstykowej regulacji wzmocnienia nie posiadajacego wad znanych ukladów.Cel ten zostal osiagniety przez dolaczenie do wejscia wzmacniacza konwertora reaktancji, któ¬ rego reaktancja wejsciowa ma charakter pojem¬ nosciowy. Obciazeniem konwertora jest termistor, którego opornosc zmienia sie w zaleznosci od zmian poziomu pilota.Wynalazek zostanie blizej objasniony na przy¬ kladzie wykonania, przedstawionym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat ideowy ukladu regulacyjnego, a fig. 2 charakter zmian pojemnosci wejsciowej konwertora w funkcji po¬ ziomu pilota.Zasada dzialania ukladu jest nastepujaca: na¬ piecie U2 podawane na wejsciu 2—0 wzmacniacza liniowego o stalym wzmocnieniu i duzej opornosci wejsciowej zrealizowanego na tranzystorze Trx jest okreslone zaleznoscia Co U2^U! — gdzie: Ck jest pojemnoscia widziana z zacisków wejscio¬ wych 3—0 konwertora reaktancji k, Vt jest na¬ pieciem panujacym na zaciskach wejsciowych 1—0 ukladu, a C0 jest pojemnoscia kondensatora wla¬ czonego miedzy zacisk wejsciowy ukladu 1 i za- C0+Ck 5508455084 cisk wejsciowy wzmacniacza 2. Wartosc pojem¬ nosci Ck jest zalezna od wartosci pradu pilota.Pojemnosc wejsciowa konwertora Ck jest okre¬ slona zaleznoscia: Ck^ Ro+i gdzie: Cj jest pojemnoscia kondensatora waczonego po¬ miedzy baze tranzystora Tr2 a emiter tranzystora Tr3, R0 jest opornoscia obciazenia konwertora do¬ laczona do jego zacisków wyjsciowych 4—0, na¬ tomiast r2 jest opornoscia opornika wlaczonego pomiedzy baze tranzystora Tr8 i emiter tranzysto¬ ra Tr2. Jezeli opornoscia obciazenia jest termistor wówczas opornosc jego zmienia sie w zaleznosci od pradu grzejnego i jest funkcja poziomu pilota.Zmiany opornosci termistora T powoduja zmiany wartosci pojemnosci Ck a zatem zmiane wielkosci napiecia U2 podawanego na wejscie wzmacniacza 2—0.Termistor T jest oddzielony galwanicznie kon¬ densatorem C. Zasada regulacji wynika z wzoru na napiecie U2. Wielkosc napiecia U2 podawanego na wejscie 2—0 wzmacniacza liniowego o stalym wzmocnieniu i duzej opornosci wejsciowej jest minimalna dla maksymalnej wartosci pojemnosci, to jest dla Ckmax, czyli dla malych wartosci opor¬ nosci obciazenia konwertora R0. Poniewaz termi¬ stor T jest podgrzewany odpowiednio wzmocnio¬ nym pradem pilota I. pil to dla minimalnych tlumiennosci toru mozemy uzyskac maksymalna wartosc pradu podgrzewajacego, co daje minimal¬ na wartosc opornosci R0. Maksymalna wartosc na¬ piecia U2 podawanego na wejscie wzmacniacza li¬ niowego otrzymamy dla minimalnych wartosci 10 pojemnosci wejsciowej konwertora, to jest dla Ckmin, co uzyskuje sie dla duzych wartosci opor¬ nosci R0.Duza wartosc opornosci R0 otrzymamy dla mi¬ nimalnego pradu podgrzewajacego termistor, co wystapi przy maksymalnym tlumieniu toru. Cha¬ rakter zmian pojemnosci Ck w funkcji zmian po¬ ziomu pilota przedstawiono na fig. 2. Zmiana po¬ ziomu pilota umozliwia wiec, poprzez zmiane opornosci obciazenia konwertora R0, uzyskiwanie zmiennej pojemnosci wejsciowej Ck, co umozli¬ wia regulacje poziomu.Jezeli wystepujacy w dzielniku wejsciowym kondensator C0 zastapimy opornikiem o stalej 15 wartosci opornosci, wówczas opisany uklad mo¬ ze znalezc zastosowanie w regulacji nachylenia.Korzysci techniczne, wynikajace z zastosowania ukladu wedlug wynalazku, polegaja na uzyskaniu malych znieksztalcen nieliniowych i mozliwosci zastosowania ukladu do regulacji nachylenia. PL