Pierwszenstwo: Opublikowano: 15.Y.1968 55025 KI. 21 d1, 59 ¦* Iftfo MKP II 01JL' ? UKDIm^I Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Stanislaw Cetnarowicz, Emil Wil¬ czynski Wlasciciel patentu: „Dolmel" — Dolnoslaskie Zaklady Wytwórcze Ma¬ szyn Elektrycznych, Wroclaw (Polska) Sposób wytwarzania komutatorów maszyn elektrycznych oraz komutator wytworzony tym sposobem Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia komutatorów maszyn elektrycznych przy za¬ stosowaniu tworzyw sztucznych oraz komutator wytworzony tym sposobem.Znane dotychczas sposoby wytwarzania komuta¬ torów maszyn elektrycznych polegaja najczesciej na wykonaniu pierscieni, z dzialek miedzianych o przekroju trapezowym izolowanych wzajemnie od siebie przekladkami mikanitowymi i ' w calosci sprasowanych i wypieczonych, przy czym pierscie¬ nie te posiadaja wytoczone z obu stron wyjecia w ksztalcie jaskólczego ogona, w które wprowa¬ dzane sa stalowe elementy o tym samym profilu, z nalozonymi izolacyjnymi wypraskami mikanito¬ wymi a calosc sciskana jest srubami w kierunku osiowym.Sposób ten, wymagajacy wykonania wielu, o trudnych niekiedy ksztaltach elementów jest skomplikowany i bardzo pracochlonny a komuta¬ tory wykonane tym sposobem, w przypadku ja¬ kiejkolwiek nieprawidlowosci wykonania, posia¬ daja tendencje odksztalcania sie, stwarzajac tym samym dalsze utrudnienia w czasie eksploatacji maszyn.Inny znany sposób wytwarzania komutatorów polega na laczeniu pierscienia dzialek miedzia¬ nych, posiadajacego na zewnetrznej powierzchni lub na obu koncach róznego ksztaltu wytoczenia, ze stalowa piasta przy pomocy tworzywa sztucz¬ nego wprasowywanego, az do calkowitego wypel- 2 miedzy wytoczeniem pier- 10 15 20 25 30 nienia do przestrzeni scienia a piasta.Ten sposób wytwarzania komutatorów stosowa¬ ny jest przewaznie do komutatorów o mniejszych wymiarach, co powaznie ogranicza zakres zastoso¬ wania.Znane sa równiez sposoby wytwarzania komuta¬ torów polegajace na osadzaniu na izolowana uprzednio piaste stalowa, posiadajaca ksztalt stoz¬ ka o malej zbieznosci, wienca dzialek miedzianych mocowanych przy pomocy stalowych pierscieni skurcznych nagrzewanych, przed osadzeniem, do wysokiej temperatury.Sposób, wedlug wynalazku jest mniej praco¬ chlonny niz znane dotychczas sposoby wytwarzania komutatorów i znacznie upraszcza konstrukcje ko¬ mutatorów maszyn elektrycznych.Komutator wedlug wynalazku uwidoczniono ty¬ tulem przykladu na rysunku.Komutator wytworzony sposobem wedlug wy¬ nalazku wykonany jest z miedzianych dzialek 1 o przekroju trapezowym, izolowanych miedzy soba przekladkami z mikanitu. Dzialki 1 posiadaja wy¬ jecia, w które, po pobieleniu lutem cynowym, wlutowuje sie konce cewek uzwojenia maszyny elektrycznej. Po ulozeniu potrzebnej ilosci dzialek z przekladkami nastepuje ich sprasowanie pod na¬ ciskiem celem ustalenia wymiarów ostatecznych przekladek mikanitowych. Prasowanie odbywa sie równiez po podgrzaniu dzialek z przekladkami a 5502555025 nastepne wypiekanie wykonuje sie w temperatu¬ rze powyzej 100°. Po sprasowaniu i zapieczeniu na powierzchni zewnetrznej dzialek z przekladka¬ mi wytacza sie dwa rowki, w które umieszcza sie bandaze 2 sluzace do zamocowania dzialek.Bandaze 2 wykonane z tworzywa sztucznego, któ¬ rym jest wlókno szklane zwiazane zywica epoksy¬ dowa, poliestrowa lub inna, posiadajacego wlas¬ nosci izolacyjne ukladane sa bezposrednio na mie¬ dzianych dzialkach.Prócz wlasnosci izolacyjnych bandaze 2 odzna¬ czaja sie duza wytrzymaloscia mechaniczna zapo¬ biegajaca odksztalceniom dzialek na skutek dzia¬ lania sil odsrodkowych powstajacych podczas wi¬ rowania komutatora w maszynie elektrycznej.Dzialki 1 po zamocowaniu ich bandazami 2 osa¬ dza sie na piascie stalowej 4, posiadajacej cylin¬ dryczna powierzchnie zewnetrzna pokryta warstwa izolacyjna 3, wykonana z tworzywa sztucznego, którym moze byc mika, mikanit, tasma szklana, plótno szklane nasycone zywicami syntetycznymi lub inne materialy izolacyjne. Po nalozeniu war¬ stwa izolacji 3 podlega procesowi wypiekania w zaleznosci od rodzaju uzytego materialu.Powierzchnie cylindryczne izolacji 3 piasty sta¬ lowej 4, jak równiez powierzchnie wewnetrzne dzialek miedzianych 1 przetaczane sa na wymiary dobrane tak, aby po nagrzaniu dzialek do tempe¬ ratury powyzej 150° mozliwe bylo osadzenie dzia¬ lek na piascie 4 przy nieznacznym nacisku.Osadzenie dzialek 1 na izolacji 3 piasty stalo¬ wej 4 odbywa sie po podgrzaniu dzialek do tem¬ peratury powyzej 150°.Ostygniecie osadzonych dzialek do temperatury otoczenia, na skutek skurczu dzialek, powoduje zacisniecie ich i calkowite unieruchomienie na pia¬ scie 4, zapewniajac tym samym dokladne osadze¬ nie dzialek bez potrzeby uzycia dodatkowych ele¬ mentów mocujacych. 5 Po osadzeniu dzialek 1 na piascie 4 podanym sposobem, osadza sie caly komutator na wale ma¬ szyny elektrycznej a nastepnie zwoi sie ja i wluto- wuje uzwojenie do wyjec w dzialkach miedzia¬ nych.Komutator wykonany tym sposobem posiada duza odpornosc na wysokie temperatury jakim poddawany jest komutator w czasie lutowania uzwojenia oraz na odksztalcenia jakie wywoluja sily odsrodkowe w czasie wirowania w pracy ma¬ szyny elektrycznej. 15 20 25 PL