Pierwszenstwo: Opublikowano: 23.VI. 1966 (P 115 265) 25.IV.1968 BIBLIOTEKA Urzedu Patentowego 54990 KI. 21 c, 67/01 MKP H 02 p Pjop UKD Wspóltwórcy wynalazku: inz. Jan Bator, inz. Zygmunt Chodakowski, Norbert Tomala Wlasciciel patentu: Zaklady Energetyczne Okregu Poludniowego Przed¬ siebiorstwo Panstwowe (Zaklad Energetyczny Opo¬ le) Opole (Polska) Regulator napiecia dla transformatorów mocy Przedmiotem wynalazku jest regulator napiecia dla transformatorów mocy, wyposazonych w przelacznik zaczepów do regulacji napiecia pod obciazeniem.Regulator napiecia wg wynalazku dziala na od¬ miennej zasadzie od znanych i stosowanych dotych¬ czas regulatorów, które bazuja w zasadzie na wzmac¬ niaczach magnetycznych, spelniajac równoczesnie takie same wymogi techniczne.Zasadnicza czescia regulatora napiecia jest jego czlon pomiarowy, skladajacy sie z prostych i tanich elementów, a mianowicie z zarówki niskonapiecio¬ wej, fotoopornika i neonówek. Przykladem komplet¬ nego urzadzenia, w którym zastosowano rozwiaza¬ nia techniczne wg wynalazku jest regulator napiecia, którego schemat ideowy przedstawiono na rysunku.Istotnym elementem regulatora napiecia jest jego czlon pomiarowy, skladajacy sie z zarówki niskona¬ pieciowej 2, dlawika Dl, opornika Rl, oraz fotoopor¬ nika F wraz z neonówkami ND i NG.Dzialanie regulatora jest nastepujace: Obwód zarówki pomiarowej 2, która jest szeregowo polaczona z dlawikiem Dl i opornikiem Rl, zasilany jest z autotransformatora Au napieciem pomiarowym.Zarówka pracuje przy obnizonym napieciu (20$ Un) i oswietla fotoopornik F. .W zaleznosci od wartosci napiecia pomiarowego, zarzy sie mniej lub wiecej i odpowiednio wplywa na wielkosc opornosci fotoo¬ pornika F.Fotoopornik F polaczony jert szeregowo z oporni¬ kiem R i zasilany napieciem stalym U z potencjo¬ metru R2.Równolegle do fotoopornika F polaczona jest ne¬ onówka NGf a podobnie do opornika R neonówka ND. 5 W zadanym stanie równowagi, opornosc fotooporni¬ ka F jest taka sama jak opornosc opornika R — na neonówkach ND i NG wystepuje napiecie V* U i ne¬ onówki nie pala sie. Z chwila zachwiania sie równo¬ wagi, tzn. odpowiedniego wzrostu lub obnizenia sie 10 napiecia kontrolowanego, odpowiednio wzrosnie lub zmaleje opornosc fotoopornika F i pojawi sie napie¬ cie powodujace zaplon neonówek ND lub NG.Poniewaz zaplon neonówek jest skokowy, dlatego i dzialanie dalszych czlonów regulatora jest skokowe 15 tzw. przekaznikowe.Jezeli np.: napiecie kontrolowane wzroslo, zapala sie neonówka NDr oswietla fotoopornik FD zmniej¬ szajac skokowo jego opornosc, w wyniku czego za¬ dziala przekaznik PD, a po nastawionym czasie na" przekazniku PT uruchomi przekaznik wyjsciowy PDw.Przekaznik PDW uruchamia naped przelacznika za¬ czepów transformatora.Po zadzialaniu przelacznika zaczepów i obnizeniu 25 sie napiecia pomiarowego, fotoopornik F zwiekszy swa opornosc i uklad powróci do równowagi (neo¬ nówka ND gasnie, przekaznik PD wraca do poloze¬ nia wyjsciowego).Analogiczne dzialanie wystepuje przy obnizaniu 30 sie napiecia. Zapala sie neonówka NGr dziala prze- 20 5499054990 kaznik Pg i po nastawionym czasie podaje impuls na podwyzszenie napiecia.W takim ukladzie czlonu pomiarowego istotnym jest, ze fotoopornik F o malej mocy nie jest w sta¬ nie równowagi dodatkowo obciazamy neonówkami (neonówki te nie pala sie), a w czasie dzialania, neo¬ nówki te pobieraja jeszcze mniejsza moc.Istotnym równiez jest, ze przekazniki Pi i PG nie obciazaja obwodu pomiarowego, poniewaz ich pola¬ czenie z tym obwodem jest tylko na drodze swietlnej.Nastawianie strefy niedzialania regulatora odby¬ wa sie za pomoca potencjometru R2 powodujac zmiane napiecia U do zasilania obwodu fotooporni- ka F.Wyslanie impulsu z regulatora na przelacznik zaczepów transformatora jest opózniane za pomoca elektrycznego ukladu czasowego. Po zadzialaniu przekazników PD lub PG nastepuje ladowanie kon¬ densatora CT poprzez opornik. Po naladowaniu sie kondensatora nastepuje zaplon neonówki NT( obni¬ zenie opornosci fotoopornika FT i zadzialanie prze¬ kaznika P-r- Napiecie do zasilania ukladu czasowego jest sta¬ bilizowane za pomoca neonówki Ns.Przez ustalenie zmiany napiecia na neonówkach ND lub NG oraz napiecia zaplonu tych neonówek tak, aby zaplon nastepowal przy samym koncu zmia¬ ny tego napiecia, uzyskano duza dokladnosc dziala¬ nia regulatora, konieczna ze wzgledu na rozrzut za¬ plonu neonówek.Wplyw zmiany opornosci fotoopornika F od tempe¬ ratury otoczenia, zniwelowano przez umieszczenie zarówki Z wraz z fotoopornikiem F w filtrze cieplnym.Uchyb wynikajacy ze starzenia sie poszczególnych elementów jest pomijalny, zwazywszy, ze elementy te pracuja ponizej 50$ warunków znamionowych, a jezeli chodzi o zarówke pomiarowa to pracuje ona przy 20$ napiecia znamionowego i jej trwalosc jest teoretycznie bardzo duza.Regulator wspólpracuje z zegarem sterujacym Z sluzacym do programowania poziomu napiecia w cza- 5 sie. PL