Pierwszenstwo: Opublikowano: 25.111.1968 54857 KI. 5 c, 15/44 MKP E 21 d UKD 3 /#/vv Twórca wynalazku: mgr inz. Antoni Didek Wlasciciel patentu: Zaklady Konstrukcyjno-Mechanizacyjne Przemyslu Weglowego, Gliwice (Polska) Zawór przelewowy do stojaka hydraulicznego Przedmiotem wynalazku jest zawór przelewowy przeznaczony do hydraulicznych stojaków kopal¬ nianych lub ich zespolów, którego zadaniem jest wypuszczanie malych ilosci cieczy hydraulicznej przy nadmiernym wzroscie cisnienia, spowodowa¬ nym naciskiem górotworu. Poprawnie dzialajacy zawór przelewowy umozliwia zsuwanie sie stojaka przy zachowaniu stalej podpornosci.Znane sa zawory przelewowe typu kulkowego stosowane do wymienionego celu. Zawory te maja stalowa kulke osadzona w uchwycie suwliwym w wodziku, który to uchwyt znajduje sie pod na¬ stawnym naciskiem sprezyny. Zawory te musza byc absolutnie szczelne, poniewaz nawet bardzo mala nieszczelnosc niweczy podpornosc stojaków.Nieszczelnosc powstaje na skutek jednostronnego zuzycia siedziska i kulki w wyniku erozji. Aby osiagnac jak najrównomierniejsze zuzywanie sie tych elementów, a tym samym przedluzyc okres szczelnosci zaworu dazy sie do mozliwie doklad¬ nie wspólosiowego ustawienia kulki i siedziska.Najlepsze znane rozwiazanie zaworu tego typu ma siedzisko przesuwne w kierunkach promieniowych.Siedzisko centruje sie specjalnym narzedziem, po czym unieruchamia w obudowie przez zacisniecie sruba lub srubami. W zaworach tych sprezyna dziala bezposrednio na uchwyt kulki przesuwny w wodziku. Nawet najlepsze z posród znanych zaworów wymagaja czestej wymiany.Próby przeprowadzone ze znanym rozwiazaniem 10 30 2 zaworów przelewowych majace na celu znalezienie sposobu przedluzenia ich nienagannej pracy pole¬ galy na wykonywaniu ich elementów z róznych specjalnie dobranych tworzyw lub na obróbce z najwieksza osiagalna precyzja. Próby te nie daly zamierzonych rezultatów. Dopiero zmiany kon¬ strukcyjne wedlug wynalazku doprowadzily do zbudowania zaworu o znacznie wiekszej wytrzy¬ malosci.Okazalo sie, ze nie wystarczy doskonala wspól- osiowosc wszystkich elementów, lecz równiez po¬ winna byc wykluczona przyczyna powstawania sil promieniowych wewnatrz zaworu. Ponadto okazalo sie, ze sprezyna dzialajaca w zasadzie w kierunku poosiowym z reguly wywiera pewna sile sklado¬ wa promieniowa. Opierajac sie na tym stwierdze¬ niu wydzielono element, na który dziala sprezyna, jako odrebny element nie zwiazany z uchwytem kulki i miedzy tymi dwoma elementami zastoso¬ wano styk punktowy. Styk punktowy uzyskano przez plaskie uksztaltowanie powierzchni czolo¬ wej jednego z tych elementów oraz wypukle w po¬ staci czaszy kulistej uksztaltowanie powierzchni czolowej drugiego elementu.Element na który dziala sprezyna uksztaltowano jako cylindryczne naczynie obejmujace sprezyne, przesuwne osiowo w cylindrycznej obudowie za¬ woru. Plaskie dno tego naczynia naciska wypukla, uksztaltowana w postaci czaszy kulistej czolowa powierzchnie uchwytu kulki. Niedokladnosc dzia- 54857KI. 5 c, 15/44 54857 MKP E 21 d lania sprezyny pozostaje bez wplywu na sile dzia¬ lajaca na kulke, poniewaz ewentualna skladowa promieniowa sily sprezyny, jesli nie zostanie cal¬ kowicie zniesiona przez przesuwne naczynie cy¬ lindryczne, nie moze sie przeniesc na uchwyt kul¬ ki poprzez punktowy styk miedzy dnem naczynia, a tym uchwytem.Dalsza cecha wynalazku jest odstapienie od sto¬ sowanego w zaworach znanych centrowania sie¬ dziska wzgledem kulki i uchwytu kulki. W zawo¬ rze wedlug wynalazku siedzisko jest nieprzesuw- ,ne promieniowo, natomiast w stosunku do siedzis¬ ka centruje sie promieniowo przesuwny uklad ele¬ mentów obejmujacy kulke, uchwyt kulki i wodzik tego uchwytu. Ta zmiana okazala sie korzystna ze wzgledu na wieksza latwosc centrowania.Ponadto zastosowano w zaworze wedlug wyna¬ lazku zabezpieczenie zatyczkowe elementu sluza¬ cego do nastawiania zaworu na wymagane cisnie¬ nie otwarcia droga regulacji zgniotu sprezyny.Zawór wedlug wynalazku przedstawiony jest na schematycznym rysunku w przekroju osiowym.Siedzisko 1 jest osadzone nieruchomo w obudo¬ wie 2 i uszczelnione uszczelka 3. Kulka 4 jest osadzona w uchwycie 5 prowadzonym poosiowo w wodziku 6. Caly uklad elementów 4, 5 i 6 jest przesuwny promieniowo w celu centrowania wzgle¬ dem siedziska 1. Po ustaleniu centralnego poloze¬ nia, co nastepuje samorzutnie przez dociskanie kulki do siedziska, uklad osiowo przesuwnych ele¬ mentów zostaje unieruchomiony w tym polozeniu przez docisk elementu 9 wkrecanego do obudowy 2 i stanowiacego jej przedluzenie.W celu umozliwienia przesuwnosci promieniowej wymienionych elmentów dookola wodzika 6 pozo¬ stawiony jest luz. Uchwyt 5 kulki 4 ma powierzch¬ nie czolowa odwrócona od siedziska, uksztaltowana w postaci czaszy kulistej. Element 7 jest plaskoden¬ nym cylindrycznym naczyniem, zawierajacym spre¬ zyne 8 a jego zewnetrzna powierzania cylindrycz¬ na jest scisle dopasowana do wnetrza czesci 9 5 obudowy, w której to naczynie jest przesuwne, Do wywierania nastawnego nacisku na sprezyne 8 sluzy kurek 10 wkrecany w element 9 i zabezpie¬ czany po nastawieniu wymaganej sily zgniotu za pomoca zatyczki 11. 10 PL