Pierwszenstwo: 29. III 1963 dla zastrz. 1—9 05. XI. 1963 dla zastrz. 10—12 08. XI. 1963 dla zastrz. 13—15 Holandia Opublikowano: 11. III. 1968 54711 KI. 5c, 23/00 MKP E 21 * ,23/c UKD Wlasciciel patentu: Stamicarbon N. V., Heerlen (Holandia) Obudowa scianowa kroczaca Wynalazek dotyczy obudowy sciany kroczacej, której dwa czlony obudowy moga byc przesuniete za pomoca okreslonych srodków prowadniczych w kierunku przenosnika scianowego wzdluz urza¬ dzenia prowadniczego polaczonego z tym przenos- 5 nikiem.Takie urzadzenia maja te wade, ze bardzo trud¬ no jest zapewnic prowadzenie czlonów obudowy w zadanym kierunku. Jezeli czlony obudowy nie krocza równolegle do kierunku urabiania wegla, 10 to utrzymuja sie one w tym zwichrowanym stanie poniewaz urzadzenie prowadnicze, przy którym po¬ rusza sie zluzowany czlon obudowy, jest ustalone przez drugi czlon obudowy, rozparty miedzy spa¬ giem i stropem. Z praktyki wynika, ze czlony obu- is dowy juz przy malym nachyleniu pokladu maja sklonnosc do zsuwania sie w dól sciany. Dzialaja przy tym niepozadane sily poprzeczne na tloczy- sko, które laczy przewidziany do przesuwu obudo¬ wy silownik z przenosnikiem i moze to doprowa- 20 dzic do wygiecia tloczyska lub uszkodzenia dlawnicy, w której porusza sie to tloczysko. Ta wada nabiera znaczenia, gdy przenosnik jest obsuniety w wyro¬ bisku i musi byc znowu przesuniety do zakotwienia w czole wyrobiska. 25 Wynalazek dotyczy obudowy scianowej kroczacej, która nawet w niesprzyjajacych warunkach, na przyklad przy duzym nachyleniu sciany i nieregu- lowanym spagu, porusza sie w zadanym kierunku i sama koryguje przypadkowe odchylenia kierun- 30 ku posuwu, dzieki czemu nie ma potrzeby stoso¬ wac specjalnych srodków do unikniecia wadliwego ruchu posuwowego.Zgodnie z wynalazkiem, czlony obudowy i ele¬ menty prowadnicze sa polaczone ze soba przegu¬ bowo dokola osi osadzonej prostopadle do plasz¬ czyzny podstawy obudowy i z obydwóch stron tej osi sa przewidziane elementy sprezynujace, które dzialaja z taka sila na czlony obudowy, ze zluzo¬ wany czlon moze byc przestawiony w polozenie równolegle do urzadzenia prowadniczego albo przytrzymywany w tym polozeniu.Podczas dalszego przesuwu zluzowany zostaje czlon obudowy i urzadzenie prowadnicze zostaje pociagniete za pomoca ciegna w kierunku prze¬ nosnika scianowego. Jezeli obudowa zbacza w sto¬ sunku do zalozonego stanu, wówczas urzadzenie prowadnicze wraz ze wspóldzialajacym elemen¬ tem prowadniczym rozpartego czlonu obudowy obracaja sie dokola osi, która urzadzenie prowad¬ nicze jest polaczone z rozpartym czlonem obudo¬ wy, az do chwili gdy linia srodkowa urzadzenia prowadniczego oraz punkt, w którym element po¬ ciagowy jest polaczony z przenosnikiem, znajda sie w jednej linii. Element sprezynujacy zostaje z jednej strony osi scisniety a z drugiej nieco wy¬ dluzony. To samo dzieje sie z elementami sprezy¬ nujacymi czlonu obudowy przesuwanego. Ten czlon obudowy jest zluzowany, zatem przy przesuwie elementy sprezynujace obracaja go wokól osi, któ- 5471154711 ra stanowi polaczenie miedzy tym czlonem obudo¬ wy i srodkiem prowadniczym, tak daleko, az ten czlon obudowy zostanie przesuniety w polozenie równolegle do urzadzenia prowadniczego, a ele¬ menty sprezynujace znowu znajda sie w stanie wzajemnej równowagi.Ten czlon obudowy po przesunieciu zostaje znowu rozparty, po czym ten drugi czlon — zluzowany.Ten ostatni zostaje zaraz przestawiony przez ele¬ menty sprezynujace we wlasciwe polozenie tak, , Ze obudowa dazy zawsze do punktu, w którym element pociagowy jest polaczony z przenosnikiem.Zgodnie z korzystna postacia wykonania wyna¬ lazku, elementy sprezynujace maja zderzak, który w ukosnym polozeniu czlona obudowy wylacza jeden z elementów sprezynujacych, i to w ten spo¬ sób, ze tylko ten element sprezynujacy jest czynny, który zapobiega polozeniu ukosnemu. Przy pro¬ stowaniu czlonu obudowy elementy sprezynujace nie przeszkadzaja sobie wzajemnie dzieki czemu wywierane przez nie sily moga byc stosunkowo male. Na skutek tego, ze przy ukosnym polozeniu czlonu obudowy tylko jeden z elementów sprezy¬ nujacych ze swym srodkiem naciskowym przesuwa sie przez urzadzenie prowadnicze, zatem przy prze¬ suwie czlonu obudowy pokonuje sie tylko bardzo maly opór tarcia. Jezeli w tym przypadku elementy sprezynujace zostana wstepnie naprezone, wów¬ czas juz nawet przy malym ukosnym polozeniu czlonu obudowy, wystepujaca sila prostujaca ma duza wartosc.Zgodnie z wynalazkiem zderzaki moga byc na¬ stawione w ten sposób, ze elementy sprezynujace nie wywieraja na czlony obudowy zadnego na¬ cisku, gdy te ostatnie znajduja sie w polozeniu równoleglym do urzadzenia prowadniczego. Jezeli obudowa stoi w polozeniu normalnym, elementy sprezynujace korekcyjne nie wywoluja przy prze¬ suwaniu czlonu obudowy, zadnego dodatkowego oporu tarcia. Te elementy sprezynujace wykonane w postaci sprezyn sa czynne dopiero wtedy, gdy czlon obudowy zbacza w okreslonym stopniu od wlasciwego polozenia.Podczas ruchu przesuwnego do przodu czlonu obudowy, opór tarcia elementów sprezynujacych mozna zupelnie usunac, jezeli elementy sprezynu¬ jace sa osadzone w ten sposób, ze wywieraja one nacisk na czesc obrotowa elementu prowadniczego w urzadzeniu prowadniczym.Elementy sprezynujace moga byc równiez zabu¬ dowane tak, ze z jednej strony sa one polaczone z elementami prowadniczymi, a z drugiej wywie¬ raja nacisk na czlony obudowy. Dzieki temu, przy przesuwie czlona obudowy, te sprezynujace ele¬ menty nie sa tez prowadzone wzdluz urzadzenia prowadniczego, w wyniku czego nie ma potrzeby uzycia dodatkowej sily do pokonania wystepuja¬ cego przy tym oporu tarcia. W tym przypadku równiez odstep miedzy srodkami naciskowymi po¬ laczonymi z elementami sprezynujacymi nie jest ograniczony dlugoscia urzadzenia prowadniczego, co pozwala dobrac duzy odstep. Sily wywierane przez srodki naciskowe sa odpowiednio do tego mniejsze lub tez moment prostujacy, przy okreslo¬ nej sile jest wiekszy, niz wówczas gdy srodki na¬ ciskowe znajduja sie od siebie w krótkich odste¬ pach.Najkorzystniej, elementy sprezynujace sa wy¬ konane w postaci jednej plaskiej sprezyny lub s pakietu takich sprezyn, przy czym sprezyny sa wyposazone na swych zewnetrznych koncach w srodki naciskowe, które przylegaja do czlonu obudowy lub sa z nim polaczone i sa zamocowane w srodku do elementu prowadniczego. Osiaga sie 10 dzieki temu mocna i prosta konstrukcje.W przypadku, gdy urzadzenie prowadnicze jest sprzezone z przenosnikiem za pomoca silownika hydraulicznego, tloczysko jest obciazone tym mo¬ mentem, który jest wymagany do pokonania oporu 15 elementów sprezynujacych. Tloczysko moze byc odciazone od sil poprzecznych, jezeli urzadzenie pociagowe polaczy sie z przenosnikiem scianowym za pomoca elastycznego ciegna np. liny lub lan¬ cucha. Tloczysko moze poruszac sie przy tym 20 w prowadnicy, która przejmuje sily poprzeczne, jezeli ciegno i tloczysko nie leza w jednej linii.Korzystnie, urzadzenie prowadnicze jest wyposa¬ zone na stronie zwróconej do przenosnika scia¬ nowego w prowadnice dla ciegna na przyklad 25 w dwa krazki, miedzy którymi jest prowadzone ciegno.Czlony obudowy moga byc przesuwane za po¬ moca urzadzenia pociagowego przewidzianego do przesuwu urzadzenia prowadniczego, jezeli te 30 czlony obudowy powiaze sie ze soba za pomoca elastycznego ciegna, które jest prowadzone przez pare krazków osadzonych w urzadzeniu prowad¬ niczym na boku zwróconym do przenosnika scia¬ nowego. 35 Wynalazek jest blizej wyjasniony w jego przy¬ kladach wykonania uwidocznionych na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok z góry obudo¬ wy kroczacej wedlug wynalazku, fig. 2 — prze¬ krój podluzny obudowy, fig. 3 — przekrój po- 40 prceczny dolnej czesci obudowy, fig. 4 i 5 przed¬ stawiaja schematyczna ilustracje kroczacej obu¬ dowy, a fig. 6—8 — widoki z góry innych postaci wykonania.Zgodnie z fig. 1—3, obudowa kroczaca sklada sie 45 z dwóch czlonów 1 i 1', które sa zestawione ze stojaków hydraulicznych 2 i 3 lub 2' i 3', stropnic i plyt spagowych 5 lub 5'.Plyty spagowe sa polaczone ze soba za pomoca tasm stalowych 6 lub 6' osadzonych w okreslo- so nym odstepie od siebie, dzieki czemu stojaki czlo¬ nu nabieraja takiej wzajemnej swobody ruchu, ze moga sie dopasowywac do nierównosci spagu wy¬ robiska, a tasmy stalowe maja mimo to wymagana wytrzymalosc na skrecanie, która powinna za- 55 pobiec przewróceniu sie stojaków w mocno na¬ chylonym wyrobisku. Miedzy stropnicami znaj¬ duje sie gietka czesc sprzeglowa 7, która zezwala na dopasowanie sie obudowy do nierównosci stropu.Miedzy czlonami lii' znajduje sie podstawa 8 60 z kierownicami 9 i 9'. Silownik hydrauliczny 10 jest zamocowany w podstawie za pomoca kolka 11 i opiera sie kolnierzem 12 na tej podstawie. Tlo¬ czysko 13 ma na zewnetrznym koncu kolo 15, przez które jest przeprowadzona lina 16. Jeden koniec 65 liny jest przymocowany do przenosnika sciano-54711 wego 18 w miejscu 17 a drugi jej koniec do ka¬ dluba w miejscu 19. Przez takie polaczenie silow¬ nika z przenosnikiem, podstawa moze byc przesu¬ nieta na odleglosc równa dwukrotnemu skokowi silownika. Lina 16 jest prowadzona miedzy dwoma krazkami 20 osadzonymi na koncu podstawy tak, ze jezeli lina 16 nie lezy w linii srodkowej tloczy- ska, to na to tloczysko nie moga dzialac zadne sily poprzeczne.Miedzy stojakami czlonów obudowy 1 i 1' sa przewidziane elementy prowadnicze 21 lub 21', które moga obracac sie wokól kolków 22 lub 22' osadzonych równolegle do stojaków. Elementy pro¬ wadnicze obejmuja kierownice 9 i 9' i sa polaczone ze soba za pomoca liny 23, która jest przeprowa¬ dzona przez kola 24 i 25 znajdujace sie na czole podstawy 8. Z obydwóch stron kierownic, tasmy laczace 6 sa wyposazone w srodki dociskowe 26 i 27 lub 26' i 27'. Te srodki dociskowe wywieraja nacisk na podstawe i moga byc wykonane w po¬ staci silowników hydraulicznych lub sprezyn na przyklad sprezyn talerzowych dociskajacych ele¬ ment dociskowy do podstawy.Na fig. 1 czlon obudowy 1 znajduje sie w polo¬ zeniu przesunietym do przodu, a czlon 1' w poloze¬ niu cofnietym. Gdy zostalo urobione tyle wegla, ze czlon 1 moze byc przesuniety do przodu, odciaza sie stojaki 2/ i 3' w wyniku czego stropnica 4 zo¬ staje odsunieta od stropu. Silownik 10 jest zasilany teraz czynnikiem tlocznym tak, ze przy posuwie tloczyska 13 do wewnatrz podstawa 8 i cylinder silownika zostaja przesuniete w kierunku ociosu za pomoca liny 16 zamocowanej do przenosnika 18 i do podstawy. Przesuw podstawy jest przy tym dwukrotnie wiekszy od skoku silownika.Podczas przesuwu podstawy przesuniete do przo¬ du zostaja równiez kola 24 i 25. Poniewaz czlon 1 jest rozparty miedzy stropem a spagiem, czlon 1' zostaje przesuniety do przodu lina 23 przeprowa¬ dzona przez kola 24 i 25 a mianowicie na odleglosc dwukrotnie wieksza od przesuwu podstawy, za¬ tem czterokrotnie wieksza od skoku silownika.Czlon 1', którego odstep od czlonu 1 wynosil na poczatku dwukrotna dlugosc skoku silownika, teraz znajduje sie w takim samym odstepie przed tym czlonem. Czlon 1' po przesunieciu zostaje znowu rozparty miedzy stropem i spagiem za pomoca czynnika tlocznego w hydraulicznych stojakach 2' i 3'. Zadbano o to, aby skok silownika byl nieco wiekszy od wymaganej dlugosci posuwu. Istnieje zatem mozliwosc podciagniecia obydwóch czlonów obudowy az do przenosnika, co ma duze znaczenie wtedy, gdy w ciagu dluzszego czasu np. 24 godzin nie urabia sie wegla.Podstawa porusza sie przy posuwie obudowy ra¬ zem z kierownica 9' przy elemencie prowadniczym 21 i elementów dociskowych 26 i 27 rozpartego czlonu 1. Zluzowany czlon 1' slizga sie przy tym z elementem prowadniczym 21' i elementami do¬ ciskowymi 26' i 27 wzdluz kierownicy 9'. Gdy czlo¬ ny obudowy zajmuja wlasciwe polozenie, w któ¬ rym to przypadku punkt zaczepienia 17 i liny 16 przy przenosniku lezy na przedluzeniu linii srod¬ kowej silownika, wówczas wszystkie czesci obudo¬ wy sa przesuwane równolegle do tej linii.Nie nastepuje to jednak w przypadku, gdy obu¬ dowa nie kroczy równolegle do kierunku urabiania albo patrzac w kierunku podluznym przenosnika, jest ona przesunieta w stosunku do punktu zacze- s pienia, W polozeniu przedstawionym na fig. 4a, obudo¬ wa kroczaca tworzy kat ze strzalka oznaczajaca kierunek urabiania. W celu przesuniecia tylnego czlona 1' luzuje sie stojaki 2/ i 3* i silownik zasila io sie czynnikiem hydraulicznym. Podstawa 8 przesu¬ wa sie przy tym po prowadnicy 21 i zostaje przy • tym ustawiona tak, ze punkt zaczepienia 17 zbliza sie coraz bardziej do linii srodkowej silownika.Kat miedzy podstawa i kierunkiem oznaczonym 15 strzalka staje sie dzieki temu coraz mniejszy.W nastepstwie tego element dociskowy 26 zostaje nieco scisniety, a element dociskowy 27 wydlu¬ zony, zas prowadnica 21 zostaje obrócona, dokola osi 22 o maly kat. Czlon 1' zostaje przesuniety do 20 przodu wzdluz podstawy i ustawiony przy tym w polozenie równolegle do podstawy za pomoca sprezyn 26' i 27', W polozeniu koncowym, czlon 1' zostaje znowu rozparty miedzy spagiem a stropem (patrz fig. 4b). 25 Gdy urabianie osiagnelo glebokosc przekraczajaca dlugosc posuwu obudowy i przenosnik 18 zostaje przyciagniety o te wielkosc do ociosu za pomoca nie pokazanego silownika, luzuje sie stojaki 2 i 3 i zasila silownik hydrauliczny czynnikiem tlocz- 30 nym. Podstawa 8 i czlon 1 poruszaja sie teraz w kierunku przenosnika, przy czym elementy do¬ ciskowe 26 i 27 wywieraja taki moment na zluzo¬ wany czlon, ze ten tylnym koncem staje równo¬ legle do podstawy. 35 w polozeniu krancowym (fig. 4c) stojaki 2 i 3 zostaja znowu rozparte miedzy stropem a spagiem.Widac zatem, ze pierwotne odchylenie katowe (fig. 4a) zostalo juz w wiekszej czesci usuniete.Male odchylenia sa zwykle usuwane juz po jed- 40 nym przesuwie zas dla usuniecia wiekszych iodchy- len potrzeba dwóch lub wiecej posuwów. Nalezy jednak zwrócic uwage, ze w konstrukcji wedlug wynalazku ze wzgledu na jej samokorygujace dzia¬ lanie nie moga praktycznie powstac wieksze od- 45 chylenia. Z tego powodu przy ustawieniu obu¬ dowy w nowym wyrobisku nie ma potrzeby jej prostowania z duza dokladnoscia, poniewaz ewen¬ tualne odchylenia tej obudowy zostaja usuniete przy jej przesuwie. W zwiazku z tym czlony obu- 50 dowy mozna ustawiac szybciej.W polozeniu przedstawionym na fig. 5a, obudo¬ wa jest przesunieta wzdluz przenosnika wzgladem punktu zaczepienia 17, co moze nastapic np. w pray- padku obsuniecia sie obudowy w nachylonym'wy- 55 robisku albo w przypadku podciagniecia obsuniete¬ go przenosnika. W celu przesuwu obudowy, luzuje sie stojaki 2' i 3' tylnego czlonu 1* i zasila sie czyn¬ nikiem tlocznym silownik hydrauliczny. Podstawa przesuwa sie przy tym w kierunku przenosnika 60 i obraca sie jednoczesnie tak daleko, az linia srod¬ kowa silownika ustawi sie na punkt zaczepówy 17.Czlon 1' obudowy zostaje ustawiony w polozeniu równoleglym do podstawy za pomoca elementów dociskowych 26' i 27', po czym w polozeniu konco- 65 wym czlon 1' zostaje znowu rozparty miedzy stro-54711 s pem a spagiem. Element dociskowy 26 miedzy roz¬ partym czlonem 1 i podstawa troche wydluza sie, zas element dociskowy 27 zostaje nieco scisniety wskutek ukosnego polozenia podstawy. Element prowadniczy 21 obraca sie przy tym o okreslony kat wokól osi 22 (fig. 5b).Gdy postep urabiania przekroczy dlugosc posuwu obudowy i przenosnik 18 zostanie dosuniety o ^ te dlugosc do ociosu, nastepuje luzowanie stojaków 2 i 3 czlona 1 i zasilanie silownika hydraulicznego czynnikiem tlocznym. Podstawa 8 i czlon 1 poru¬ szaja sie w wyniku tego w kierunku do przenosni¬ ka, przy czym elementy dociskowe obracaja ten czlon 1 dookola osi 22 tak, ze ustawia sie on równo¬ legle do podstawy. Po przesunieciu czlona 1, sto¬ jaki 2 i 3 rozpiera sie znowu miedzy spagiem i stro¬ pem (fig. 5c). Jak widac osiagniete polozenie od¬ powiada stanowi na fig. 4a.Obudowa znajduje sie teraz na wlasciwej wy¬ sokosci jednak nie jest ustawiona jeszcze we wlas¬ ciwym kierunku. Podczas dalszego jej przesuwania, jak podano to uprzednio przy opisie fig. 4a—c, równiez jej kierunek zostaje w zadanym stopniu poprawiony.Cecha urzadzenia wedlug wynalazku jest to, ze obudowa posuwa sie zawsze za punktem zaczepo- wym 17, który pomimo istniejacego kata miedzy sciana i wyrobiskiem przesuwa sie zawsze w kie¬ runku ociosu. Przegubowe elementy prowadnicze 21 lub 21' daza do tego, aby podstawe zawsze na¬ prowadzic na punkt zaczepowy i aby mimo to odstep miedzy obydwoma czlonami pozostawal taki sam.Elementy dociskowe dzialaja, aby zluzowany czlon mógl sie ustawic zawsze równolegle do podstawy przez przechylenie dookola osi laczacej 22 lub 22'. vW przykladzie wykonania wedlug fig. 6, kazdy czlon obudowy zawiera cztery stojaki 28, 29, 30, 31 lub 28', 29', 30', 31', które sa ze soba sprzezone za pomoca tasm laczacych 32, 33 lub 32', 33/. Czlony sa prowadzone przez podstawe 34, która posiada dwie belki prowadnicze 35 i 36. Stojaki 28 i 29 czlonu 28—33 sa prowadzone wzdluz zewnetrznego boku belki prowadniczej 35 za pomoca elementu prowadniczego 37 zamocowanego przegubowo w tas¬ mie 33 zas stojaki 30 i 31 sa prowadzone wzdluz wewnetrznego boku belki prowadniczej 36, za po¬ moca elementu prowadniczego 38 osadzonego prze¬ gubowo w tasmie 32. Stojaki 2& i 29' innego czlo¬ nu 2&—33' sa prowadzone wzdluz wewnetrznego boku belki prowadniczej 35 za pomoca elementu prowadniczego 37' osadzonego przegubowo w tas¬ mie 32', zas stojaki 30' i 31' sa prowadzone wzdluz zewnetrznego boku belki prowadnicze} 36 za pomoca elementu prowadniczego 38' zamocowane¬ go przegubowo w tasmie 33'.Stojaki 28 i 29 jednego czlona sa polaczone ze sto¬ jakami 28' i 29' drugiego czlona za pomoca liny bez konca 39, która jest prowadzona przez kola 40 i 41 ulozyskowane w belce prowadniczej 35 i zamocowa¬ na w elementach prowadniczych 37 i 37'. Stojaki 30 i 31 jednego czlona sa polaczone ze stojakami 30' i 31' drugiego czlona za pomoca liny 39', która jest prowadzona przez kola 40' i 41' ulozyskowane w bel¬ ce prowadniczej 36 i zamocowana w elementach prowadniczych 38 i 38' obydwóch czlonów.Podstawa 34 jest wyposazona w silownik 42, któ¬ rego tloczysko 43 na zewnetrznym koncu 44 jest wyposazpne w dwa kola 45. Lina 46 jest zamoco¬ wana w miejscu 47 do cylindra silownika i jest przeprowadzona przez jedno z kól 45 i kola 48 i 49 s ulozyskowane w podstawie, przez belke prowad- nicza 35 do przenosnika 50, do którego jest przy¬ mocowana w miejscu 51. Druga lina 46' jest za¬ mocowana w miejscu 47' do cylindra silownika i jest przeprowadzona przez drugie kolo 45 i kola 10 48' i 49 ulozyskowane w podstawie, przez belke prowadnicza 36 do przenosnika, do którego jest przymocowana w miejscu 51'.Czlon 28—33 jest wyposazony równiez w ele¬ menty dociskowe 52—55, z których elementy do- 15 ciskowe 52 i 53 moga poruszac sie wzdluz zewnetrz¬ nego boku belki prowadniczej 35 a elementy do¬ ciskowe 54 i 55 — wzdluz wewnetrznego boku belki prowadniczej 36. Czlon 28'—33' jest wyposazony w elementy dociskowe 52'—55', z których elemen- 20 ty dociskowe 52' i 53' moga poruszac sie wzdluz wewnetrznego boku belki prowadniczej 35 a ele¬ menty dociskowe 54' i 55' — wzdluz zewnetrznego boku belki prowadniczej 36.Miedzy czlonami obudowy jest osadzony silow- 25 nik 56, którego tloczysko 57 jest polaczone z prze¬ nosnikiem. Cylinder silownika jest zamocowany do konców 59 i 59' belek prowadniczych 35 i 36 za pomoca lancuchów 58 i 58' w wyniku czego si¬ lownik ma okreslona swobode ruchów. Dzieki temu 30 silownik nie moze wywierac wplywu na polozenie podstawy, a tloczysko nie moze byc obciazone na zginanie. Silownik 56 jest zaczepiony hakami 60 o konce 59 i 59' belek prowadniczych, aby zapobiec jego przesuwowi pionowemu. 35 Do posuwu obudowy, stojaki tylnego czlona, na rysunku stojaki 2tf—31' zostaja zluzowane a si¬ lownik 42 zasila sie czynnikiem tlocznym. Pod¬ stawa 34 z belkami prowadniczymi 35 i 36 zostaje nastepnie przesunieta do przodu na okreslona od- 40 leglosc wynoszaca podwójna dlugosc skoku silow¬ nika; kola 40 i 40' przesuwaja sie równoczesnie na te sama odleglosc pociagajac za soba dzieki temu zluzowany czlon na odleglosc odpowiadajaca cztero¬ krotnemu skokowi silownika. Na zakonczenie, 45 znowu zostaja rozparte stojaki 28'—31'.Dlugosc lin 46 i 46' jest taka, ze w obydwóch li¬ nach naprezenie jest równe jezeli podstawa jest ustawiona wlasciwie. Elementy dociskowe dbaja o to, aby zluzowany czlon po przesuwie zajal wlas- 50 ciwe polozenie. Jezeli powstanie odchylenie, lina zamocowana do przenosnika tam, gdzie odstep miedzy obudowa a przenosnikiem jest najmniej¬ szy, ma wiecej luzu od liny przymocowanej do przenosnika z drugiej strony. Jezeli teraz silownik 55 zasilany czynnikiem tlocznym przyciagnie obie liny, najpierw zostaje napieta lina znajdujaca sie na stronie, gdzie odstep miedzy obudowa a prze¬ nosnikiem jest najwiekszy. Podczas przesuwu, podstawa przechyla sie dzieki temu tak, aby sila 60 napinajaca w obydwóch linach byla równa, zatem zajmuje znowu wlasciwe polozenie.W przykladzie wykonania wedlug fig. 7, do kaz¬ dego elementu prowadniczego jest przymocowany pakiet sprezyn plaskich (62 lub 62') za pomoca 65 sworzni 61 lub 61', wyposazony na koncach w ele-54711 9 10 menty dociskowe 26 i 27 lub 26' i 27', które przy^ legaja do oddalonych od podstawy boków czlonów obudowy i sa z nimi polaczone. Jezeli rozpórzadzal- na przestrzen dopuszcza, te plaskie sprezyny moga byc zamocowane równiez do zblizonych do podsta¬ wy boków czlonów obudowy.Sprezyny plaskie maja taka dlugosc, aby ele¬ menty dociskowe naciskaly na czlony obudowy w najblizszej odleglosci od stojaków 2 i 3 lub 2' i 3'.Dlugosc ramienia dzwigniowego i tym samym rów¬ niez wielkosc momentu wywieranego przez spre¬ zyny, przy okreslonej sile sprezystej, maja wów¬ czas najwieksza wartosc. Elementy dociskowe w czasie posuwu czlona obudowy poruszaja sie nie po prowadnicy lub innej czesci w wyniku czego nie ma dodatkowego tarcia, które zwieksza sile wy¬ magana do przesuwu.W przykladzie przedstawionym na fig. 8, elementy dociskowe 26 i 27 lub 26' i 27' sa zaopatrzone w zderzak 63 lub 63', który ogranicza ruch elemen¬ tu dociskowego, jesli odstep miedzy czlonami obu¬ dowy i podstawa najblizej okreslonego elementu dociskowego jest wiekszy, niz odstep miedzy czlo¬ nami a podstawa przy równoleglym ustawieniu.Jezeli zluzowany czlon tworzy z podstawa okres¬ lony kat, wówczas rozluznia sie element dociskowy po stronie punktu przegubowego, gdzie odstep mie¬ dzy czlonami obudowy i podstawa jest wiekszy od sredniego odstepu miedzy czlonami i podstawa, zas po drugiej stronie punktu przegubowego element dociskowy zostaje docisniety do podstawy. W na¬ stepstwie tego, z jednej strony punktu przegubo¬ wego wywarta zostaje na czlon obudowy sila, która stara sie obrócic czlon obudowy znowu w polozenie równolegle do podstawy.Zderzaki sa osadzone tak, ze elementy dociskowe prawie nie dotykaja prowadnic dzieki czemu przy polozeniu normalnym czlona obudowy nie wyste¬ puje zadne tarcie elementu dociskowego o pod¬ stawe. Przy malym obrocie podstawy, dotyka pod¬ stawy tylko jeden z elementów dociskowych.W przykladzie wykonania przedstawionym po pra¬ wej stronie rysunku (fig. 8) przy obrocie w lewo czlona 1, element dociskowy 26 zostaje docisniety do podstawy, zas element dociskowy 27 biegnie lu¬ zem. W tym przypadku, sprezyny 62 wywieraja sile korygujaca na czlon obudowy. Osadzone ze wstepnym napieciem sprezyny wywieraja wystar¬ czajaca sile reakcyjna juz przy malym skreceniu obudowy.W przykladzie wykonania przedstawionym po lewej stronie rysunku, do elementu prowadniczego 21' jest przymocowana plaska sprezyna lub zestaw plaskich sprezyn 62', które dociskaja elementy do¬ ciskowe 26' i 27' do podstawy. Elementy dociskowe sa zaopatrzone w zderzaki 63' tak, ze one równiez nie dotykaja podstawy przy równoleglym poloze¬ niu czlona. Jezeli jednak czlon obudowy obróci sie wzgledem podstawy nieco na lewo, wówczas ele¬ ment dociskowy 26' zostaje odsuniety od zderzaka 63, zas element dociskowy 27 zostaje przycisniety do podstawy. Sprezyna 62' dazy teraz do obrócenia z powrotem we wlasciwe polozenie czlona obudo¬ wy przez przedni zderzak 63'.Przy posuwie czlona obudowy porusza sie jeden z elementów dociskowych przez podstawe i napo¬ tyka tutaj jeszcze pewien opór tarcia. Istnieje taka mozliwosc, ze elementy dociskowe naciskaja na przesuwke 64 lub 64' elementu prowadniczego. Przy s przesuwie ukosnie ustawionego czlona nie wyste¬ puje zatem zadne dodatkowe tarcie. Oczywiscie ramie, na które dziala sila nastawiajaca ma w tym przypadku ograniczona dlugosc. Mozna to jednak sobie wyrównac przez zamocowanie elementów 10 sprezynujacych z dostatecznym wstepnym napie¬ ciem. Ewentualnie przesuwki 64 i 64' moga miec w tym przypadku wieksza dlugosc niz to jest po¬ trzebne do dobrego prowadzenia. 15 PL