Pierwszenstwo: Opublikowano: 13.X.1965 (P 111 197) 20.1.1968 54458 KI. 5 a, 47/02 MKP E 21 b Wspóltwórcy wynalazku: Jan Dziob, Zdzislaw Górecki, Bohdan Lapien- ski, Wieslaw Pietrus Wlasciciel patentu: Osrodek Badawczy Techniki Geologicznej Central¬ nego Urzedu Geologii, Warszawa (Polska) Urzadzenie do zorientowanego znakowania rdzeni wiertniczych w celu okreslenia kata upadu i azymutu upadu warstw skalnych na dnie otworu wiertniczego Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do zorientowanego znakowania rdzeni wiertniczych w celu okreslania kata upadu i azymutu upadu warstw skalnych na dnie otworu wiertniczego, zwane stratymetrem.W celu okreslenia parametrów ulozenia warstw zlóz w otworach wiertniczych koniecznym jest wykonanie pomiaru parametrów krzywizny otwo¬ ru, tzn. kata odchylenia osi otworu od pionu oraz azymutu tego odchylenia. Parametry powyzsze okresla sie znanymi sposobami i urzadzeniami (in- klinometry).Te dwa parametry oraz trzeci parametr okreslo¬ ny za pomoca stratymetru pozwalaja na ustawie¬ nie pobranego z otworu rdzenia na powierzchni ziemi w takie samo polozenie, jakie zajmowal on na dnie otworu przed jego urwaniem i pobraniem.Usytuowany w opisany sposób rdzen pozwala na bezposrednie odczytanie szukanych parametrów zloza, tzn. kata upadu i azymutu upadu.Znane sa urzadzenia tego rodzaju, za pomoca których okresla sie usytuowanie rdzenia w otwo¬ rze wiertniczym posrednio przez dopasowanie do ksztaltu czola rdzenia kolków osadzonych suwli- wie, jednak w przypadku równej powierzchni ur¬ wanego rdzenia nie dadza one zadnych rezulta¬ tów, ponadto mozliwy jest takze identyczny uklad powierzchni czola rdzenia przy zupelnie innym ustawieniu osiowym rdzenia wzgledem kolków urzadzenia, co moze prowadzic do uzyskania bleo 10 15 20 25 30 nych wyników. Stosowane równiez urzadzenia fo¬ tografujace oznakowane czolo rdzenia w otworze razem z zapuszczonym kompasem wymagaja cza¬ sochlonnej procedury, wymagajacej uprzedniego wywolania zdjecia fotograficznego; ponadto lokal¬ ne zaklócenia magnetyczne na dnie otworu moga prowadzic do blednych wyników.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wspom¬ nianych niedogodnosci.Zadaniem wynalazku jest skonstruowanie urza¬ dzenia, pozwalajacego na jednoznaczne bezposred¬ nie i trwale oznakowanie rdzenia, z którego po wyjeciu z otworu mozna w sposób pewny odczytac parametry ulozenia warstw.Zadanie rozwiazano przez skonstruowanie urza¬ dzenia odznaczajacego sie tym, ze jest zaopatrzo¬ ne w wiertla do znakowania czola rdzenia na dnie otworu wiertniczego, osadzone na teleskopach sprezynowo-olej owych, w elektromagnetyczny czujnik grawitacyjny oraz w przyrzad sterujacy i kontrolujacy prace urzadzenia.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia stratymetr, fig. 2 - glowice stratymetru, fig. 3 — obciaznik, fig. 4 — prowad¬ nik, fig. 5 — wskaznik sterowania, fig. 6 — skrzy¬ nie transportowa, fig. 7, 8, 9 i 10 — w kolejnym zestawieniu przekrój podluzny calego straty¬ metru.Stratymetr (fig, 1) po skreceniu z glowica (fig. 2) 5445854458 i nalozeniu obciaznika (fig. 3) z prowadnikiem centrujacym (fig. 4) w celu latwiejszego schodze¬ nia przyrzadu w otworze, podlacza sie do kabla karotazowego 3-zylowego, na którym nastepnie zapuszcza sie stratymetr do otworu wiertniczego.Do drugiego konca kabla karotazowego podlacza sie wskaznik sterowania (fig. 5) zasilany pradem zmiennym z sieci 220 V. Istota pomiaru realizo¬ wana jest dzieki rozwiazaniu konstrukcyjnemu stratymetru, który jest szczególowo pokazany na rysunkach, na których fig. 7, fig. 8, fig. 9 i 10 w kolejnym zestawieniu przedstawiaja przekrój podluzny calego stratymetru. Sklada sie on z dwóch zasadniczych zespolów pomiarowych: znacznika elektromagnesu z czujnikiem grawi¬ tacyjnym i zespolu napedowego wiertel znakuja¬ cych czolo rdzenia.Zespól znacznika elektromagnesu z czujnikiem sklada sie z cewki 1, zwory 2, do której przymo¬ cowany jest wahadlowo zabierak 3. Z chwila wla¬ czenia napiecia w obwód cewki zwora 2 poprzez zbierak 3 sciaga skrzydelka zaczepowe 4, wskutek czego bijak 5 pod wplywem sprezyny 6 spada w dól i uderza w kulke czujnika 7. Bieznia kulki 8 ma na calym obwodzie podzialke katowa w stop¬ niach i jest bazowana jednoznacznie wzgledem wiertel znakujacych 14. Kulka 7 przed zwolnie¬ niem bijaka 5 obtacza sie swobodnie po biezni, za¬ tem w zaleznosci od ustawienia sie stratymetru w otworze zajmuje zawsze polozenie najnizsze.Polozenie to zostanie oznaczone z chwila wla¬ czenia elektromagnesu. Kat, zawarty pomiedzy sladem kulki na biezni a punktem zerowym skali, który znajduje sie w plaszczyznie wiertel znaku¬ jacych czolo rdzenia po stronie wiertla o mniej¬ szej srednicy, jest parametrem koniecznym do usytuowania rdzenia na powierzchni zgodnie z je¬ go pierwotnym polozeniem w otworze. Do oznako¬ wania czola rdzenia dwoma otworkami róznej 5 srednicy sluzy zespól napedu wiertel znakujacych.Silnik elektryczny 9 przekazuje naped poprzez przekladnie zebate 10 sprzegla 11 i 12 na walki wiertel 13. Wiertla 14 osadzone sa teleskopowo w rurach prowadzacych 15. Sprezyny 16 wywie- io raja nacisk poprzez wiertla 14 na skale podczas nawiercania. Przepona 17 równowazy cisnienie po¬ miedzy pluczka w otworze a olejem w komorze olejowej. Wiertla 14 sa wymienne i zaleznie od twardosci nawiercanych skal naklada sie wiertla 15 krete lub koronki z nasypem diamentowym. PL