Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urza¬ dzenie do umieszczania i odzyskiwania krazków zwrotnych w poziomych i skosnych otworach wier- tnicznych do uruchomiania liny lub kabla, ma któ¬ rym moga byc umocowane przyrzady badawcze wzglednie pomiarowe lub inne urzadzenia tech¬ niczne.Urzadzenie to ma charakter „odzyskiwalnego harpuna wiertniczego", który nadaje sie przede wszystkim do otworów wiertniczych o mniejszym przekroju, i tym samym sluzy do ich badania pod wzgledem geologicznym, geofizycznym, petrofi- zycznym, zlozoznawczym i technicznym.Znany jest odzyskiwalny harpun wiertniczy, który sklada sie z trójkatnej ksztaltki i na którego tylnym koncu jest zamocowany w zamknietej tulej¬ ce krazek zwrotny z gniazdkiem do liny. Znajdujace sie przy ksztaltce przechylne kly uruchamiane sa mechanicznie za pomoca krazka, wskutek czego uzaleznione sa od sily ciagnacej liny wyciagowej, biegnacej na krazku zwrotnym. Dzieki temu opi¬ sywane urzadzenie mozna zmieniac w otworze wiertniczym. W celu zwolnienia harpuna urucho¬ miony zostaje za pomoca liny wyciagowej zespól dzwigniowy, który przesuwa powierzchnie stykowe (lozyska oporowe) klów. Kly te moga byc przechy¬ lone poza polozenie prostopadle, co powoduje od- kotwienie harpuna w otworze wiertniczym, dzieki czemu moze on byc z otworu wiertniczego wyciag¬ niety na zewnatrz. 10 15 20 25 2 Przy wprowadzaniu odzyskiwalnego harpuna wiertniczego do otworu wiertniczego, do zerdzi wiertniczej zostaje wstawiony stozek prowadzacy, który znajduje sie na tylnym koncu harpuna.Niekorzystna cecha tego urzadzenia jest to, ze wskutek swej konstrukcji nadaje sie ono tylko do otworów wiertniczych o przekroju wiekszym niz 70 mm. Dotyczy to przede wszystkim wykonania ksztaltki oraz sposobu ustawienia klów w celu za¬ kotwienia harpuna. Ponadto, powstajace w trakcie wiercenia zanieczyszczenia w otworze wiertniczym moga spowodowac zablokowanie zespolu dzwignio¬ wego do zwalniania zakotwionych ru wiertniczego Idów oraz uniemozliwic ich prze¬ rzucenie poza polozenie prostopadle, a tym samym pozadane odzyskanie harpuna z otworu wiertnicze¬ go.Ponadto zanieczyszczenia w otworze wiertniczym brudza line wyciagowa. Czasteczki brudu powo¬ duja przesuniecie gniazdka liny na krazku zwrot¬ nym i zwiekszenie tarcia oporowego ruchomej liny wyciagowej, a tym samym utrudniaja zwalnianie zespolu dzwigniowego w celu uwolnienia klów oraz odzyskanie harpuna.Wynalazek niniejszy umozliwia usuniecie powyz¬ szych wad, a ponadto pozwala -na wprowadzenie bez przeszkód urzadzenia do otworu wiertniczego, na kontrole wiercenia, a po zakonczeniu kontroli, na bezpieczne wyprowadzenie urzadzenia z po- 5415654156 wrotem i tym samym zapobiega ewentualnosci do- wiercania.Poza tym konstrukcja urzadzenia wedlug wy¬ nalazku pozwala równiez na kompleksowe badania otworów wiertniczych o srednicy ponizej 70 mm, które wymagaja znacznie mniejszego nakladu kosz¬ tów i które pomimo ich liczebnosci nie mogly byc dotychczas kompleksowo badane.Celem niniejszego wynalazku jest umozliwienie umieszczenia na koncu otworu wiertniczego krazka zwrotnego do poruszania liny wyciagowej przy po¬ ziomych lub skosnych otworach wiertniczych, prze¬ de wszystkim o srednicy mniejszej od 70 mm, a po zakonczeniu badania otworu wiertniczego, zwolnie¬ nia zakotwionego w otworze wiertniczym krazka zwrotnego, wyciagniecia go z otworu wiertniczego oraz usuniecia znajdujacych sie w tym otworze zanieczyszczen.Zgodnie z wynalazkiem, zostalo to osiagniete w ten sposób, ze do otworu wiertniczego oprócz harpuna wprowadzona jest takze tuleja, przez znaj¬ dujaca sie przy zerdziach wiertniczych glowice zerdzi wiertniczej. Glowica ta, posiadajaca dwa pre¬ ty odleglosciowe oraz ucho, umieszczona jest na zerdziach wiertniczych. Po wprowadzeniu liny wy¬ ciagowej do harpuna dokola krazka zwrotnego i umopowania jednego konca tej liny na uchu glo¬ wicy zerdzi wiertniczej, prety odleglosciowe zostaja kolo krazka zwrotnego wprowadzone do harpuna i dalej bokiem wzdluz mieczowatej ksztaltki ply¬ towej harpuna, na której umieszczone sa haki opo¬ rowe, do zaopatrzonego w pierscien oporowy ot¬ wartego konca tulei wiertniczej. Umocowany przy pokrywie harpuna drazek prowadzacy z dwoma sworzniami oporowymi jest wstawiony do prowa¬ dzenia harpuna i utrzymania odleglosci w stosunku do glowicy zerdzi wiertniczych tylnym koncem do tej glowicy. Tym samym przez zerdz wiertnicza sa wprowadzone równoczesnie do samego konca otwo¬ ru wiertniczego tuleja wiertnicza i harpun. W razie nieuzywania glowicy zerdzi wiertniczych z pretami odleglosciowymi, tuleja wiertnicza i harpun zo¬ staja w tej samej kolejnosci wsuniete przez rury do otworu wiertniczego.Przy wyciaganiu zerdzi z powrotem, prety od¬ leglosciowe glowicy zerdzi wiertniczej obluzowuja sie z tulei wiertniczej oraz z harpuna, a lina lub kabel wyciagowy, znajdujace sie stosownie do wy¬ boru wewnatrz lub zewnatrz zerdzi wiertniczej, i umocowane jednym koncem na uchu glowicy zer¬ dzi wyciagowych, zostaja wyprowadzone razem az do wylotu otworu wiertniczego.Przy wprowadzaniu tulei wiertniczej i harpuna, zanieczyszczenia znajdujace sie w otworze wiertni¬ czym zostaja przez tuleje, dzieki jej przedniemu, zamknietemu koncowi, zepchniete do konca otwo¬ ru wiertniczego.Wskutek dzialania sily pociagowej liny lub kabla biegnacego na krazku zwrotnym harpuna, harpun zostaje poruszony w kierunku wlotu otworu wier¬ tniczego, wskutek czego znajdujace sie na ksztaltce plytowej haki oporowe, podnoszone sila zaglebio¬ nych w 'ksztaltce plytowej sprezyn srubowych, za¬ kotwiaja sie w otworze wiertniczym i zapobiegaja dalszemu poruszaniu sie harpuna do tylu.Po zakonczeniu badan w otworze wiertniczym przez umocowane na linie wyciagowej przyrzady badawcze wzglednie pomiarowe albo inne urza¬ dzenia techniczne, zaopatrzona w haki oporowe 5 mieczowata ksztaltka plytowa harpuna zostaje przez zerdz wiertnicza wsunieta do otwartego konca tulei wiertniczej tak daleko, aby wszystkie haki oporo¬ we znalazly sie w tulei wiertniczej oraz aby przez zakotwienie umieszczonego najbardziej w tyle haka 10 oporowego przy pierscieniu oporowym nastapilo zaryglowanie harpuna oraz ustanie jego dzialania na scianki otworu wiertniczego. Znajdujacy sie w tulei wiertniczej harpun moze byc obecnie za pomoca li¬ ny wyciagowej wyciagniety z otworu wiertnicze- 15 go na zewnatrz. Znajdujace sie w sciankach tulei wiertniczej przeciwlegle otwory umozliwiaja przy¬ cisniecie od zewnatrz haków oporowych i uwol¬ nienie harpuna z tulei wiertniczej.Rozwiazanie zgodnie z wynalazkiem polega na 20 wprowadzeniu tulei wiertniczej oraz harpuna w ce¬ lu umocowania krazka zwrotnego w otworach wiertniczych, korzystnie o srednicy mniejszej od ca 70 mm, na którym biegnie ruchoma lina lub ka¬ bel do wprowadzania i poruszania przyrzadów ba- 25 dawczych wzglednie pomiarowych lub innych tech¬ nicznych urzadzen do rozleglych badan naukowych, technicznych, jak równiez ekonomicznych oraz na¬ stepnie na usuwaniu harpuna przez wsuniecie rlo tulei wiertniczej zaopatrzonej w haki oporowe 30 ksztaltki plytowej. Takie rozwiazanie odpowiada stanowi metodyki badawczej do jakiego powszech¬ nie sie dazy.Rozwiazanie urzadzenia wedlug wynalazku, prze¬ de wszystkim dla otworów wiertniczych o malych 35 srednicach, umozliwia po raz pierwszy dokonywa¬ nie szczególowych badan w tego rodzaju otworach wiertniczych.Dzieki rozwiazaniu wedlug wynalazku mozliwe jest dokonywanie badan ciaglych juz podczas bie- 40 zacych prac wiertniczych przy poziomych i skos¬ nych otworach wiertniczych, poniewaz usuniete zo- - staja zablokowania bardzo kosztownych pod wzgle¬ dem ekonomicznym otworów wiertniczych, spowo¬ dowane pozostawaniem w otworze wiertniczym har- 45 punów na skutek zanieczyszczen.Ponadto, rozwiazanie wedlug wynalazku odpo¬ wiada przepisom dotyczacym calkowitego oczysz¬ czania otworów wiertniczych w celu zapobiegania nieszczesliwym wypadkom oraz naruszeniom bez- 50 pieczenstwa w górnictwie.Wynalazek zostal blizej wyjasniony na przykla¬ dzie wykonania i zilustrowany na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia tuleje wiertnicza w prze¬ kroju podluznym, fig. 2 — przekrój podluzny har- 55 puna, fig. 3 — przekrój podluzny glowicy zerdzi wiertniczej, fig. 4—7 — przekroje harpuna na fig. 2, a fig. 8 — przekrój glowicy zerdzi wiertni¬ czej.Tuleja wiertnicza (fig. 1) sklada sie z cylindra 2 60 zamknietego z jednej strony przez pokrywe 1 oraz z umieszczonego na otwartym koncu cylindra piers¬ cienia oporowego 3, przy czym jest ona wprowa¬ dzona swoim zamknietym koncem do otworu wiert¬ niczego w taki sposób, ze polowa jej wystaje poza 65 ten otwór.54156 Harpun (fig. 2) sklada sie z ksztaltki plytowej 4, na której znajduja sie sworznie oporowe 5 dla ha¬ ków oporowych 9, nity 6 do umocowania haków oporowych na ksztaltce plytowej 4, otwory 7 do sprezyn napinajacych 10, otwory 8 do umocowania 5 sprezyn napinajacych na ksztaltce plytowej 4, haki oporowe 9 i sprezyny napinajace 10, która to ksztal¬ tka poprzez umocowanie 11 jest polaczona z cylin¬ drem 12, w którym znajduje sie os krazka zwrotne¬ go 13 oraz krazek zwrotny 14, przy czym harpun 10 zostaje przednim koncem ksztaltki plytowej 4 ulc*- zony przed otworem wiertniczym w kierunku otwartego konca tulei wiertniczej na fig. 1.Przez pólkolisty otwór 15 przy pokrywie tulei 16 jest wprowadzona lina wyciagowa 17 do cylindra 15 12, wokól krazka zwrotnego 14 i wyprowadzona przez drugi otwór 15 przy pokrywie 16.Koniec liny wyciagowej 17 jest umocowany na uchu 21 glowicy zerdzi wiertniczej 23. Dwa umiesz¬ czone na przednim koncu glowicy zerdzi wiertni- 20 czej prety odleglosciowe 20 sa wprowadzone przez otwory 15 obok pokrywy tulei 16, kolo krazka zwrotnego 14 i z boku wzdluz ksztaltki plytowej ,4 tak daleko, ze równoczesnie przy wprowadzaniu drazka prowadzacego 18 do glowicy zerdzi wiertni- 25 czej 23, sworzen oporowy 19 wchodzi do wyciecia 22 sluzacego do prowadzenia sworznia oporowego 19. Wystajace poza przedni koniec (ksztaltki plyto¬ wej 4 prety odleglosciowe 20 sa wstawione do otwartego konca tulei wiertniczej na fig. 1 kolo 30 pierscienia oporowego i dochodza az do pokrywy 1.Za pomoca umocowanej na zerdzi 24 glowicy zer¬ dzi wiertniczej 23 tuleja wiertnicza (fig. 1) oraz har¬ pun (na fig. 2) zostaja wepchniete do otworu wiert¬ niczego. Przy wyciaganiu z powrotem zerdzi 24 35 uwalniaja sie prety odleglosciowe 20 glowicy zer¬ dzi wiertniczej 23 z tulei wiertniczej oraz z harpu¬ na, a umocowana na uchu 21 lina wyciagowa 17 zo¬ staje zabrana z powrotem az do wlotu otworu wiertniczego. 40 Na linie wyciagowej 17 zostaja nastepnie zamo¬ cowane przyrzady badawcze wzglednie pomiarowe albo inne urzadzenia techniczne i w celu przepro¬ wadzenia badania otworu wiertniczego wymienio¬ ne przyrzady zostaja do otworu tego wepchniete 4g oraz poruszane tam i z powrotem za pomoca liny wyciagowej. Po zakonczeniu badania, zerdz 24 bez glowicy 23 zerdzi wiertniczej zostaje wprowadzona do otworu wiertniczego, a ksztaltka plytowa 4 har¬ puna (fig. 2) dla usuniecia dzialania harpuna na 50 scianki otworu wiertniczego zostaje wcisnieta do otwartego konca tulei wiertniczej (fig. 1) w taki sposób, ze wszystkie znajdujace sie na ksztaltce plytowej 4 haki oporowe 9 osadzaja sie wewnatrz tulei wiertniczej, za pierscieniem oporowym 3. B5 Po usunieciu zerdzi 24 z otworu wiertniczego na¬ stepuje usuniecie z tego otworu harpuna na fig. 2, który wskutek zakotwienia wysunietego najbar¬ dziej do tylu haka oporowego 9 o pierscien zapo¬ rowy 3 polaczony jest trwale z tuleja wiertnicza na fig. 1, przez wyciaganie z powrotem liny wycia¬ gowej 17, biegnacej po krazku zwrotnym 14.Do zwalniania haków oporowych 9 z tulei wiert¬ niczej (fig. 1) sluza dwa naprzeciwlegle otwory w scianie tulei 2 przed pierscieniem zaporowym 3 (na fig. 1 otwory te nie zostaly uwidocznione), przez które jest mozliwe przycisniecie od zewnatrz ha¬ ków oporowych 9, ustawionych sila sprezyn wzgle¬ dem scianek tulei, a tym samym mozliwym jest wyprowadzenie ksztaltki plytowej 4 z tulei 2. PL